{"id":7236,"date":"2023-03-30T00:06:21","date_gmt":"2023-03-29T22:06:21","guid":{"rendered":"https:\/\/atorod.pl\/?p=7236"},"modified":"2023-03-30T10:46:37","modified_gmt":"2023-03-30T08:46:37","slug":"gotfryd-nie-zyje","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/atorod.pl\/?p=7236","title":{"rendered":"Gotfryd nie \u017cyje"},"content":{"rendered":"

Tamto do\u015bwiadczenie na zawsze odmieni\u0142o \u017cycie Tomasza Manna. Nigdy nie otrz\u0105sn\u0105\u0142 si\u0119 z m\u0142odzie\u0144czego zachwytu, jakiego dozna\u0142 w Lubece na spektaklu Lohengrina<\/em>. Niespe\u0142na cztery lata p\u00f3\u017aniej zacz\u0105\u0142 pisa\u0107 Buddenbrook\u00f3w<\/em>, histori\u0119 zamo\u017cnej rodziny kupieckiej z Lubeki. By\u0107 mo\u017ce w\u0142asnej, przyszed\u0142 bowiem na \u015bwiat jako potomek rodu osiad\u0142ego w tym wolnym i hanzeatyckim mie\u015bcie od 1775 roku. W rozdziale drugim jedenastej cz\u0119\u015bci powie\u015bci Mann zdaje si\u0119 identyfikowa\u0107 z pi\u0119tnastoletnim Hanno Buddenbrookiem, kt\u00f3ry w nagrod\u0119 za dzielne wytrwanie kilkudniowej m\u0119czarni w gabinecie dentystycznym pana Brechta poszed\u0142 z matk\u0105 do teatru \u2013 w\u0142a\u015bnie na Lohengrina<\/em>. Nie przeszkadza\u0142o mu, \u017ce kiepskie skrzypce orkiestry zawiod\u0142y ju\u017c w pierwszych taktach preludium. Za nic sobie robi\u0142, \u017ce gruby tenor z jasnoblond brod\u0105 wp\u0142yn\u0105\u0142 na scen\u0119 w podskakuj\u0105cej \u0142odzi. \u201eS\u0142odka, promienna wspania\u0142o\u015b\u0107 (\u2026) unios\u0142a go ponad to wszystko\u201d.<\/p>\n

Echa tamtych prze\u017cy\u0107 pobrzmiewaj\u0105 te\u017c w p\u00f3\u017aniejszych arcydzie\u0142ach Manna, cz\u0119sto lekcewa\u017cone przez nieos\u0142uchanych z Wagnerem t\u0142umaczy i literaturoznawc\u00f3w. Dwaj m\u0119\u017cczy\u017ani z siekierami na ramionach, na kt\u00f3rych Castorp z Czarodziejskiej g\u00f3ry <\/em>natkn\u0105\u0142 si\u0119 podczas przechadzki, \u017cegnaj\u0105 si\u0119 \u201euroczy\u015bcie nieporadn\u0105\u201d formu\u0142k\u0105 \u201eNun, so leb wohl und hab Dank!\u201d \u2013 przywodz\u0105c\u0105 na my\u015bl pierwsz\u0105 i ostatni\u0105 fraz\u0119 rozstania Lohengrina z \u0142ab\u0119dziem w I akcie opery. W nast\u0119pnym rozdziale Castorp dzieli si\u0119 swoim zachwytem z niespecjalnie zainteresowanym jego wynurzeniami Joachimem: \u201eTo us\u0142ysza\u0142em w lesie i p\u00f3ki \u017cycia tego nie zapomn\u0119\u201d.<\/p>\n

\"\"<\/a><\/p>\n

Scena zbiorowa z I aktu. Fot. Jochen Quast<\/p>\n

Tamtego teatru ju\u017c nie ma. Ho\u0142ubiony w pami\u0119ci Manna spektakl odby\u0142 si\u0119 jeszcze w lubeckim Casinotheater przy ulicy Beckergrube, w gmachu wzniesionym w 1858 roku staraniem sp\u00f3\u0142ki akcyjnej, w kt\u00f3rej sk\u0142ad weszli maj\u0119tni kupcy i senatorzy miasta. Budynek \u2013 ze \u017ale urz\u0105dzon\u0105 widowni\u0105, niespe\u0142niaj\u0105cy wymog\u00f3w przeciwpo\u017carowych \u2013 zamkni\u0119to ostatecznie w Wielkanoc 1905 roku. Kilka miesi\u0119cy p\u00f3\u017aniej przedsi\u0119biorca Emil Possehl, w\u0142a\u015bciciel dw\u00f3ch okaza\u0142ych kamienic przy Beckergrube, przeznaczy\u0142 hojn\u0105 darowizn\u0119 na budow\u0119 nowego teatru \u2013 w miejscu po wyburzonym Casinotheater. B\u00fchnen der Hansestadt L\u00fcbeck otworzy\u0142y podwoje trzy lata p\u00f3\u017aniej. Secesyjny gmach projektu Martina D\u00fclfera, z bogato zdobion\u0105 fasad\u0105 z piaskowca, doczeka\u0142 si\u0119 gruntownej i pieczo\u0142owitej renowacji w latach 90. ubieg\u0142ego wieku. Dzi\u015b go\u015bci spektakle dramatyczne, przedstawienia operowe i baletowe, a tak\u017ce koncerty miejscowej Orkiestry Filharmonicznej, za\u0142o\u017conej w 1897 roku, kierowanej w przesz\u0142o\u015bci mi\u0119dzy innymi przez Hermanna Abendrotha, Wilhelma Furtw\u00e4nglera i Eugena Jochuma. Grossen Haus <\/em>\u2013 ze scen\u0105 wielko\u015bci por\u00f3wnywalnej z warszawskim Teatrem Dramatycznym i widowni\u0105 na osiemset miejsc \u2013 wci\u0105\u017c jest miejscem regularnych inscenizacji oper Wagnera.<\/p>\n

Pierwszy raz zagna\u0142o mnie do Lubeki przesz\u0142o pi\u0119\u0107 lat temu, na przedstawienie Lataj\u0105cego Holendra <\/em>pod natchnion\u0105 batut\u0105 Anthony\u2019ego Negusa. W tym roku postanowi\u0142am si\u0119 wybra\u0107 na lubeckiego Lohengrina<\/em>, cho\u0107by ze wzgl\u0119du na uwielbienie, jakim darz\u0119 tw\u00f3rczo\u015b\u0107 Tomasza Manna. \u201eNie wierzy si\u0119 w \u017caden poniedzia\u0142ek, gdy ma si\u0119 w niedziel\u0119 wieczorem us\u0142ysze\u0107 Lohengrina<\/em>\u201d, my\u015bla\u0142 sobie Hanno Buddenbrook. Tak si\u0119 z\u0142o\u017cy\u0142o, \u017ce po\u017cegnany spektakl nowej produkcji cypryjsko-irlandzkiego re\u017cysera Anthony\u2019ego Pilavachiego odby\u0142 si\u0119 w\u0142a\u015bnie w niedziel\u0119.<\/p>\n

Pilavachi, absolwent Guildhall School of Music and Drama, mieszka w Niemczech od prawie czterdziestu lat i tu w\u0142a\u015bnie zacz\u0105\u0142 karier\u0119 sceniczn\u0105. Zrealizowa\u0142 przesz\u0142o sto przedstawie\u0144 operowych, g\u0142\u00f3wnie na scenach niemieckich, ale tak\u017ce \u2013 mi\u0119dzy innymi \u2013 w Austrii, Szwajcarii i krajach skandynawskich. Szczeg\u00f3lnie silne wi\u0119zi \u0142\u0105cz\u0105 go z teatrem w Lubece, gdzie w roku 2007 podj\u0105\u0142 si\u0119 wystawienia ca\u0142ego Ringu <\/em>(zarejestrowanego p\u00f3\u017aniej na DVD i w 2012 wyr\u00f3\u017cnionego presti\u017cow\u0105 nagrod\u0105 ECHO-Klassik), p\u00f3\u017aniej za\u015b zebra\u0142 \u015bwietne recenzje za nowe produkcje Parsifala <\/em>oraz Tristana i Izoldy. <\/em>Pilavachi uprawia m\u0105dry i bardzo sp\u00f3jny teatr re\u017cyserski, ze szczeg\u00f3lnym naciskiem na Personenregie<\/em>, kt\u00f3rej solidne podstawy wyni\u00f3s\u0142 jeszcze z londy\u0144skiej uczelni.<\/p>\n

\"\"<\/a><\/p>\n

Anton Keremidtchiev (Telramund) i Bea Robein (Ortruda). Fot. Jochen Quast<\/p>\n

Jego katastroficzna wizja Lohengrina <\/em>pod zasadniczymi wzgl\u0119dami odbiega od modnych w ostatnich sezonach inscenizacji \u201epostapo\u201d. Przedstawiony w niej \u015bwiat nie uleg\u0142 gwa\u0142townej zag\u0142adzie. Nie ma w tej inscenizacji tl\u0105cych si\u0119 zgliszcz, ruin ani gasn\u0105cych popio\u0142\u00f3w. Jest za to przeszklona \u015bciana i nietkni\u0119ta fasada jakiej\u015b gotyckiej budowli \u2013 najprawdopodobniej ko\u015bcio\u0142a \u2013 z \u0142ypi\u0105c\u0105 po\u015brodku jak oko Saurona maswerkow\u0105 rozet\u0105 (\u015bwietna scenografia Tatjany Ivschiny, spektakularnie o\u015bwietlona przez Falka Hampla). Za to wszystko nurza si\u0119 w b\u0142ocie: pi\u0119trz\u0105cym si\u0119 na proscenium jak po zej\u015bciu lawiny w\u015br\u00f3d sztucznych zbiornik\u00f3w gromadz\u0105cych odpady przemys\u0142owe, klej\u0105cym si\u0119 do \u0142achman\u00f3w Brabantczyk\u00f3w, plami\u0105cym weselne obrusy. Trudno si\u0119 oprze\u0107 wra\u017ceniu, \u017ce Pilavachi roztacza przed nami nie tyle pejza\u017c po bitwie, ile obraz powolnego rozk\u0142adu cywilizacji, utraty znacze\u0144, kryzysu wszelkich uczu\u0107 i warto\u015bci. Kto wie, czy nie w wyniku postmodernistycznych gier z tradycj\u0105, kiedy zdesakralizowane \u015bredniowieczne opactwa obudowywano wymy\u015blnymi konstrukcjami z pleksiglasu, a zniszczone \u015bwi\u0105tynie zast\u0119powano bezdusznymi atrapami ze szk\u0142a i stali.<\/p>\n

Pilavachi burzy z\u0142udzenia widz\u00f3w ju\u017c na d\u017awi\u0119kach Preludium do I aktu. Ortruda nie zaczaruje Gotfryda. Ona poder\u017cnie mu gard\u0142o, z\u0142amie kark \u0142ab\u0119dziowi i wrzuci obydwa cia\u0142a do lochu \u2013 przy milcz\u0105cym wsp\u00f3\u0142uczestnictwie przera\u017conego jej okrucie\u0144stwem i determinacj\u0105 Telramunda. Lohengrin pojawi si\u0119 na scenie w\u015br\u00f3d b\u0142ysk\u00f3w i grzmot\u00f3w: w tandetnym \u015blubnym smokingu, r\u00f3wnie nieprzystaj\u0105cym do sytuacji, jak bia\u0142a suknia Elzy i jej kwietny wianek, jakby \u017cywcem wzi\u0119ty ze szwedzkich obrz\u0119d\u00f3w Midsommar. Poplecznicy Telramunda przypominaj\u0105 zgraj\u0119 bezdomnych punk\u00f3w i narkoman\u00f3w z kt\u00f3rego\u015b z niemieckich dworc\u00f3w w\u0119z\u0142owych. Orszak Kr\u00f3la Ptasznika \u2013 band\u0119 nowobogackich parweniuszy, odzianych w z\u0142otog\u0142\u00f3w i nieprzyzwoicie drogie futra. Nie ma tu bohater\u00f3w: jest tylko manipulacja, polityka i naiwne prze\u015bwiadczenie Elzy, \u017ce wystarczy przywo\u0142a\u0107 domniemanego zbawiciela z Monsalvat, \u017ceby wszystko si\u0119 dobrze sko\u0144czy\u0142o.<\/p>\n

Nic si\u0119 dobrze nie ko\u0144czy, o czym Pilavachi przestrzega przez ca\u0142\u0105 narracj\u0119, co rusz wprowadzaj\u0105c na scen\u0119 martwego Gotfryda, kt\u00f3ry pojawia si\u0119 zawsze na d\u017awi\u0119kach motywu Frageverbot (przywo\u0142ywanego p\u00f3\u017aniej przez rzesz\u0119 kompozytor\u00f3w, pocz\u0105wszy od Czajkowskiego w Jeziorze \u0142ab\u0119dzim<\/em>, sko\u0144czywszy na dzie\u0142ach Ryszarda Straussa). Trup dziecka kroczy przez scen\u0119, rozrzucaj\u0105c \u0142ab\u0119dzie pi\u00f3ra niczym kwiatki na procesji Bo\u017cego Cia\u0142a. Na nic starania Lohengrina, Wagnerowskiej metafory artysty na miar\u0119 epoki, geniusza, kt\u00f3rego natchnienie zbawi XIX-wieczne spo\u0142ecze\u0144stwo, otoczonego kr\u00f3lewskim protektoratem or\u0119downika ludowej monarchii. Elza padnie ofiar\u0105 oprych\u00f3w. Odej\u015bcie Lohengrina rozewrze gr\u00f3b ch\u0142opca z \u0142ab\u0119dziem, z kt\u00f3rego wychynie upiorny cie\u0144 Gotfryda w \u015bredniowiecznej zbroi, wyci\u0105gaj\u0105c naprz\u00f3d r\u0119k\u0119 z ca\u0142kiem wsp\u00f3\u0142czesnym, odbezpieczonym granatem. Cisz\u0119 po ostatnim akordzie przetnie krzyk, a potem zapadnie ciemno\u015b\u0107, kt\u00f3ra po chwili poderwie zszokowan\u0105 widowni\u0119 do kilkunastominutowych oklask\u00f3w.<\/p>\n

\"\"<\/a><\/p>\n

Jacob Scharfman (Herold) i R\u00fani Brattaberg (Henryk Ptasznik). Fot. Jochen Quast<\/p>\n

Re\u017cyser wymarzy\u0142 sobie wpierw ca\u0142kiem innego Lohengrina \u2013 anielskiego, odciele\u015bnionego, w osobie \u015bpiewaka, kt\u00f3ry s\u0105dz\u0105c z dost\u0119pnych nagra\u0144 okaza\u0142by si\u0119 co najwy\u017cej rzetelnym wykonawc\u0105 partii Ewangelisty w jednej z Bachowskich pasji. Tu\u017c przed ubieg\u0142oroczn\u0105, wrze\u015bniow\u0105 premier\u0105 Pilavachi wszed\u0142 w sp\u00f3r z kierownikiem muzycznym spektaklu, a zarazem nowym szefem Philharmonisches Orchester der Hansestadt L\u00fcbeck \u2013 austriackim dyrygentem Stefanem Vladarem. Po licznych zawirowaniach w obsadzie wyl\u0105dowali znany warszawskim melomanom Peter Wedd jako Lohengrin oraz niemiecka sopranistka Anna Gabler w roli Elzy. Przed ostatnim spektaklem nast\u0105pi\u0142a kolejna roszada: w g\u0142\u00f3wnych protagonist\u00f3w wcielili si\u0119 Lena Kutzner i Magnus Vigilius, kt\u00f3rzy rok wcze\u015bniej \u015bpiewali partie Elzy i Lohengrina na scenie Staatstheater Meiningen. Trudno mi wyrokowa\u0107, na ile obydwoje poszli za wskaz\u00f3wkami Pilavachiego, na ile za\u015b przenie\u015bli do teatru w Lubece sugestie Ansgara Haaga, re\u017cysera inscenizacji w Meiningen. Wiem jednak, \u017ce m\u0142odzie\u0144cza \u015bwie\u017co\u015b\u0107 interpretacji Kutzner \u2013 w po\u0142\u0105czeniu z jej \u015bwietlistym, miodop\u0142ynnym Jugendlich dramatischer Sopran<\/em> \u2013 uczyni\u0142a z niej niespodziewanie najja\u015bniejsz\u0105 gwiazd\u0119 wieczoru. Mniej muzykalny Du\u0144czyk Magnus Vigilius ust\u0119powa\u0142 jej tak\u017ce pod wzgl\u0119dem czysto wyrazowym: jego Lohengrin uplasowa\u0142 si\u0119 w ca\u0142kiem ahistorycznej konwencji przybysza znik\u0105d i zmierzaj\u0105cego donik\u0105d, obdarzonego g\u0142osem zdrowym i pi\u0119knym, nieskazitelnym intonacyjnie, niezdolnego jednak uwypukli\u0107 pe\u0142ny obraz tej wielowymiarowej postaci. Zgodnie z moimi wcze\u015bniejszymi przewidywaniami doskona\u0142ym Telramundem okaza\u0142 si\u0119 Anton Keremidtchiev, bolo\u0144ski Holender z drugiej obsady spektaklu pod batut\u0105 Oksany \u0141yniw, tym razem, pod czu\u0142\u0105 dyrekcj\u0105 Vladara, nieprzyt\u0142oczony mas\u0105 orkiestrow\u0105. A\u017c do ko\u0144ca III aktu godnie partnerowa\u0142a mu fenomenalna aktorsko i niez\u0142a wokalnie Bea Robein w partii Ortrudy, kt\u00f3rej \u2013 niestety \u2013 zabrak\u0142o g\u00f3rnych d\u017awi\u0119k\u00f3w w fina\u0142owym \u201eDank, dass den Ritter du vertrieben!\u201d. Trudno mi ocenia\u0107 zmagaj\u0105cego si\u0119 z d\u0142ug\u0105 niedyspozycj\u0105 R\u00faniego Brattaberga w roli Henryka Ptasznika, kt\u00f3ry zachowa\u0142 wszelkie walory swego d\u017awi\u0119cznego basu w dolnej cz\u0119\u015bci skali, wyra\u017anie walcz\u0105c z materi\u0105 w wysokich, cz\u0119sto si\u0142owo emitowanych odcinkach partii. Z ogromn\u0105 przyjemno\u015bci\u0105 ws\u0142uchiwa\u0142am si\u0119 za to w przepi\u0119kny, bogaty w alikwoty baryton Jacoba Scharfmana \u2013 Herolda, kt\u00f3ry nie tylko sprawi\u0142 si\u0119 wy\u015bmienicie pod wzgl\u0119dem muzycznym, ale te\u017c z nies\u0142ychanym wyczuciem zrealizowa\u0142 powierzone mu przez Pilavachiego skomplikowane zadania aktorskie.<\/p>\n

Na osobn\u0105 wzmiank\u0119 zas\u0142u\u017cy\u0142 znakomity ch\u00f3r pod kierunkiem Jan-Michaela Kr\u00fcgera oraz orkiestra pod batut\u0105 Stefana Vladara, kt\u00f3ry prowadzi\u0142 ca\u0142o\u015b\u0107 z \u017carliwym zapa\u0142em, w logicznie zr\u00f3\u017cnicowanych tempach, uwypuklaj\u0105c walory solist\u00f3w i kryj\u0105c ich sporadyczne niedoci\u0105gni\u0119cia. To us\u0142ysza\u0142am w Lubece i d\u0142ugo tego nie zapomn\u0119. Poczu\u0142am si\u0119 jak Hanno Buddenbrook: po niedzielnym spektaklu Lohengrina <\/em>z trudem przysz\u0142o mi uwierzy\u0107, \u017ce nazajutrz nadszed\u0142 poniedzia\u0142ek.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

Tamto do\u015bwiadczenie na zawsze odmieni\u0142o \u017cycie Tomasza Manna. Nigdy nie otrz\u0105sn\u0105\u0142 si\u0119 z m\u0142odzie\u0144czego zachwytu, jakiego dozna\u0142 w Lubece na spektaklu Lohengrina. Niespe\u0142na cztery lata p\u00f3\u017aniej zacz\u0105\u0142 pisa\u0107 Buddenbrook\u00f3w, histori\u0119 zamo\u017cnej rodziny kupieckiej z Lubeki. By\u0107 mo\u017ce w\u0142asnej, przyszed\u0142 bowiem na \u015bwiat jako potomek rodu osiad\u0142ego w tym wolnym i hanzeatyckim mie\u015bcie od 1775 roku. … [Read more…]<\/a><\/span><\/p>\n","protected":false},"author":2,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[7],"tags":[],"class_list":{"0":"entry","1":"post","2":"publish","3":"author-mangusta","4":"post-7236","6":"format-standard","7":"category-wedrowki-operowe"},"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/atorod.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/7236","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/atorod.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/atorod.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/atorod.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/2"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/atorod.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=7236"}],"version-history":[{"count":8,"href":"https:\/\/atorod.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/7236\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":7247,"href":"https:\/\/atorod.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/7236\/revisions\/7247"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/atorod.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=7236"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/atorod.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=7236"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/atorod.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=7236"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}