{"id":7280,"date":"2023-04-07T11:37:22","date_gmt":"2023-04-07T09:37:22","guid":{"rendered":"https:\/\/atorod.pl\/?p=7280"},"modified":"2023-04-07T11:37:22","modified_gmt":"2023-04-07T09:37:22","slug":"w-warsztatach-muzycznych-zlotnikow","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/atorod.pl\/?p=7280","title":{"rendered":"W warsztatach muzycznych z\u0142otnik\u00f3w"},"content":{"rendered":"

Na jutrzejszym wieczornym koncercie Actus Humanus, w Dworze Artusa, wyst\u0105pi zesp\u00f3\u0142 Concerto Italiano pod dyrekcj\u0105 Rinalda Alessandriniego. Przybywajcie!<\/p>\n

***<\/p>\n

Zanim w centrum romantycznej idei stan\u0119\u0142y uczucie i geniusz, a wywy\u017cszony tw\u00f3rca zyska\u0142 nieledwie boski status, kompozytorzy \u2013 nawet ci najwi\u0119ksi \u2013 byli po prostu rzemie\u015blnikami. I cho\u0107 ju\u017c w dobie w\u0142oskiego renesansu czynili pierwsze nie\u015bmia\u0142e pr\u00f3by, by uwolni\u0107 si\u0119 od zapis\u00f3w reguluj\u0105cych ich dzia\u0142alno\u015b\u0107, z regu\u0142y wywodzili si\u0119 z rod\u00f3w, w kt\u00f3rych z trudem nabyte umiej\u0119tno\u015bci piel\u0119gnowano od pokole\u0144. Byli synami, wnukami i prawnukami ko\u015bcielnych organist\u00f3w, nadwornych skrzypk\u00f3w i maestri di cappella<\/em>, rzadziej \u2013 wyj\u0105tkowo uzdolnionymi potomkami rzemie\u015blnik\u00f3w zarabiaj\u0105cych na chleb w innym fachu. Emilio de\u2019 Cavalieri na tym tle by\u0142 wyj\u0105tkiem. Przyszed\u0142 na \u015bwiat prawdopodobnie w 1552 roku, jako drugie i ostatnie dziecko z ma\u0142\u017ce\u0144stwa dwojga arystokrat\u00f3w, m\u0142odziutkiej, wkr\u00f3tce potem zmar\u0142ej Lavinii della Valle, oraz Tommasa de\u2019 Cavalieri \u2013 najwi\u0119kszej mi\u0142o\u015bci Micha\u0142a Anio\u0142a, kt\u00f3ry zdaniem historyk\u00f3w sztuki uwieczni\u0142 siebie i przedmiot swej fascynacji w rze\u017abiarskiej alegorii zwyci\u0119stwa m\u0142odo\u015bci nad staro\u015bci\u0105, zdobi\u0105cej dzi\u015b Izb\u0119 Pi\u0119ciuset we florenckim Palazzio Vecchio.<\/p>\n

M\u0142ody Emilio odebra\u0142 edukacj\u0119 muzyczn\u0105 w Rzymie i w drugiej po\u0142owie lat siedemdziesi\u0105tych XVI wieku zosta\u0142 organist\u0105 i nadzorc\u0105 muzycznym nabo\u017ce\u0144stw wielkopostnych w Oratorio del Santissimo Crocifisso, nieopodal odbudowywanego po katastrofalnym po\u017carze ko\u015bcio\u0142a stacyjnego \u015bw. Marcelego na Corso. Wtedy w\u0142a\u015bnie pozna\u0142 kardyna\u0142a Ferdynanda Medyceusza, kt\u00f3ry w 1587 roku obj\u0105\u0142 tron Wielkiego Ksi\u0119stwa Toskanii i wkr\u00f3tce potem \u2013 za dyspens\u0105 papiesk\u0105 \u2013 zrzek\u0142 si\u0119 purpury. Ferdynand \u015bci\u0105gn\u0105\u0142 Emilia do Florencji i powierzy\u0142 mu funkcj\u0119 intendenta miejscowych rzemie\u015blnik\u00f3w, oferuj\u0105c mu w zamian godziw\u0105 pensj\u0119 w wysoko\u015bci 25 skud\u00f3w miesi\u0119cznie oraz mieszkanie w Palazzo Pitti, oficjalnej rezydencji ksi\u0105\u017c\u0105t Toskanii. Do obowi\u0105zk\u00f3w Cavalierego nale\u017ca\u0142 te\u017c nadz\u00f3r nad dzia\u0142alno\u015bci\u0105 muzyczn\u0105 na dworze Medyceuszy, w tym organizacja wystawnych intermedi\u00f3w, towarzysz\u0105cych mi\u0119dzy innymi ceremoniom za\u015blubin arystokrat\u00f3w. Przy tej okazji Cavalieri wsp\u00f3\u0142pracowa\u0142 z Giovannim de\u2019 Bardi, weteranem armii Kosmy I Medyceusza podczas wojny ze Sien\u0105, wszechstronnie wykszta\u0142conym humanist\u0105 i za\u0142o\u017cycielem Camerata de\u2019 Bardi, powierzonej z czasem pieczy Jacopa Corsiego, kt\u00f3ry nada\u0142 jej ostateczn\u0105 nazw\u0119 Cameraty florenckiej.<\/p>\n

\"\"<\/a><\/p>\n

Wn\u0119trze ko\u015bcio\u0142a di Santa Maria in Vallicella w Rzymie<\/p>\n

G\u0142\u00f3wnym celem grupy by\u0142o stworzenie nowego, rewolucyjnego stylu muzycznego, nawi\u0105zuj\u0105cego do praktyk teatru staro\u017cytnej Grecji. Narodziny monodii akompaniowanej \u2013 przeciwstawionej \u201esztucznej\u201d sztuce polifonii i kontrapunktu, niezdolnej ani przekona\u0107 s\u0142uchacza, ani tym bardziej go poruszy\u0107 \u2013 okaza\u0142y si\u0119 prze\u0142omem w dziejach muzyki. Charakterystyczny dla monodii \u015bpiew solowy z towarzyszeniem basso continuo, podporz\u0105dkowanie muzyki wymogom tekstu i melodii ludzkiej mowy oraz rezygnacja z ustalonego przebiegu rytmicznego na rzecz rytmiki swobodnej, podyktowanej ekspresj\u0105 s\u0142owa, przyczyni\u0142y si\u0119 do wykszta\u0142cenia wielkich form barokowych \u2013 opery, kantaty i oratorium \u2013 i zawa\u017cy\u0142y na ca\u0142ym rozwoju muzyki wokalno-instrumentalnej a\u017c po epok\u0119 romantyzmu. Do nowo narodzonego dzieci\u0119cia przyznawa\u0142o si\u0119 wielu ojc\u00f3w, na czele z Giulio Caccinim, autorem traktatu Le nuove musiche<\/em>, opublikowanego we Florencji w roku 1601, nak\u0142adem oficyny Appresso i Marescotti. Cavalieri jednak obstawa\u0142, \u017ce to on jest wynalazc\u0105 nowego stylu. Przekonywa\u0142, \u017ce jego muzyka tak porusza s\u0142uchaczy, \u017ce odczuwaj\u0105 rado\u015b\u0107 na przemian ze smutkiem, podczas gdy dzie\u0142a Cacciniego wywo\u0142uj\u0105 co najwy\u017cej nud\u0119 przemieszan\u0105 z obrzydzeniem. Trudno dzi\u015b rozs\u0105dzi\u0107, kto mia\u0142 racj\u0119. Siedem skomponowanych w latach dziewi\u0119\u0107dziesi\u0105tych dramat\u00f3w pastoralnych, kt\u00f3re mog\u0142yby dowie\u015b\u0107 pierwsze\u0144stwa Cavalierego, nie dotrwa\u0142o do naszych czas\u00f3w. Cavalieri przeszed\u0142 do anna\u0142\u00f3w przede wszystkim jako tw\u00f3rca Rappresentatione di Anima, et di Corpo<\/em> (1600), uznawanego za pierwsze oratorium w dziejach, cho\u0107 sam opatrzy\u0142 je podtytu\u0142em dramma per musica<\/em>.<\/p>\n

W Lamentationes Hieremiae Prophetae cum Responsoriis Officii Hebdomadae maioris et notis musicis<\/em>, jedynym zachowanym dziele liturgicznym Cavalierego, powsta\u0142ym w ostatnich latach \u017cycia kompozytora, fragmenty renesansowej polifonii przeplataj\u0105 si\u0119 z odcinkami monodii. Utw\u00f3r by\u0142 przeznaczony do wykonania podczas ciemnej jutrzni, zapewne w rzymskim ko\u015bciele tytularnym di Santa Maria in Vallicella. Obejmuje trzy czytania z Lamentacji Jeremiasza<\/em>, cykl dziewi\u0119ciu responsori\u00f3w z trzeciego nokturnu, oraz niepe\u0142ny cykl lamentacji, cz\u0119\u015bciowo autorstwa reprezentuj\u0105cego szko\u0142\u0119 weneck\u0105 Constanza Porty \u2013 wraz z adnotacjami odnosz\u0105cymi si\u0119 do Vittorii Archilei, \u015bpiewaczki zwi\u0105zanej z florenckim dworem Medyceuszy, oraz uwagami na temat organ\u00f3w enharmonicznych projektu Cavalierego, strojonych w \u0107wier\u0107tonach i umo\u017cliwiaj\u0105cych gr\u0119 w stroju naturalnym. Lamentacje <\/em>\u2013 na sze\u015b\u0107 g\u0142os\u00f3w wokalnych i basso continuo \u2013 s\u0105 jednym z najoryginalniejszych dzie\u0142 religijnych epoki, z pewno\u015bci\u0105 za\u015b pierwszym utworem liturgicznym, kt\u00f3rego tw\u00f3rca pos\u0142u\u017cy\u0142 si\u0119 stile rappresentativo<\/em>, czyli dramatyczn\u0105 odmian\u0105 monodii akompaniowanej.<\/p>\n

W tym zestawieniu nie dziwi obecno\u015b\u0107 Toccata cromaticha per l\u2019elevatione<\/em> Frescobaldiego, jednej z trzech opublikowanych w weneckim zbiorze Fiori musicali <\/em>z 1635 roku, kiedy kompozytor by\u0142 organist\u0105 w Bazylice \u015bw. Piotra. A\u017c do soboru watyka\u0144skiego II gra na organach towarzyszy\u0142a kulminacyjnej chwili Eucharystii, czyli podniesieniu hostii i kielicha przez kap\u0142ana, kt\u00f3ry ukazuje wiernym chleb i wino, w czasie modlitwy przemienione w cia\u0142o i krew Chrystusa. Silnie schromatyzowane, pe\u0142ne dysonans\u00f3w przebiegi w toccacie na\u015bladuj\u0105 muzyk\u0119 wokaln\u0105 epoki, gdy nowy styl monodyczny zd\u0105\u017cy\u0142 si\u0119 ju\u017c zadomowi\u0107, co przejawia si\u0119 tak\u017ce w umiej\u0119tnym stosowaniu rubato, odzwierciedlaj\u0105cego niepewno\u015b\u0107 i rozpacz wiernych w konfrontacji z m\u0119k\u0105 Zbawiciela, w kt\u00f3rej obliczu dr\u017cy wszystko, co istnieje na ziemi.<\/p>\n

\"\"<\/a><\/p>\n

Frontyspis pierwszego wydania\u00a0Fiori musicali.\u00a0<\/em>Wenecja, 1635<\/p>\n

Z tego samego okresu pochodzi Miserere <\/em>Gregoria Allegrego, do tekstu Psalmu 51, przeznaczone na dwa ch\u00f3ry, z\u0142o\u017cone odpowiednio z czterech i pi\u0119ciu g\u0142os\u00f3w. Utw\u00f3r powsta\u0142 najprawdopodobniej w latach 30. XVII wieku, za pontyfikatu Urbana VII, na wy\u0142\u0105czny u\u017cytek Kaplicy Syksty\u0144skiej podczas odprawiania ciemnych jutrzni. Mit o rzekomym zakazie kopiowania i rozpowszechniania kompozycji \u2013 pod gro\u017ab\u0105 papieskiej ekskomuniki \u2013 wzi\u0105\u0142 si\u0119 zapewne ze specyficznej, niestosowanej ju\u017c poza Watykanem i pilnie strze\u017conej praktyki dyminuowania, czyli melodyczno-rytmicznego rozdrabniania figuracji na szereg mniejszych warto\u015bci. Owa praktyka, g\u0142\u0119boko zakorzeniona w tradycji renesansu, zdo\u0142a\u0142a przetrwa\u0107 dzi\u0119ki wybitnej zdolno\u015bci syksty\u0144skich ch\u00f3rzyst\u00f3w do improwizowania kontrapunktu wok\u00f3\u0142 cantus firmus. Niewykluczone zatem, \u017ce Allegri napisa\u0142 swoje Miserere<\/em>, by ukaza\u0107 ten kunszt zdobnictwa w ca\u0142kiem nowym \u015bwietle i uzmys\u0142owi\u0107 oczywisty zwi\u0105zek wczesnej monodii akompaniowanej z dawn\u0105 technik\u0105 dyminucji.<\/p>\n

\"\"<\/a><\/p>\n

Rinaldo Alessandrini. Fot. materia\u0142y prasowe AH<\/p>\n

I tak upad\u0142a legenda o czternastoletnim Mozarcie, kt\u00f3ry spisa\u0142 Miserere <\/em>z pami\u0119ci po dwukrotnej wizycie w Kaplicy Syksty\u0144skiej, a sporz\u0105dzon\u0105 przez niego kopi\u0119 w 1771 roku wyda\u0142 w Londynie Charles Burney \u2013 jeden z najwi\u0119kszych autorytet\u00f3w muzycznych epoki. Owszem, wyda\u0142, ale bez zaznaczonych w partyturze ornament\u00f3w, kt\u00f3re stanowi\u0142y esencj\u0119 utworu Allegrego. A tak\u017ce wszystkich arcydzie\u0142 monodii akompaniowanej. Bez tych muzycznych pere\u0142, klejnot\u00f3w i zdobie\u0144 nie spos\u00f3b \u201e\u015bwi\u0119tych kropel z krwawymi zmazami osuszy\u0107, omy\u0107 wzdychaniem i \u0142zami\u201d \u2013 jak w wierszu Jana Andrzeja Morsztyna.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

Na jutrzejszym wieczornym koncercie Actus Humanus, w Dworze Artusa, wyst\u0105pi zesp\u00f3\u0142 Concerto Italiano pod dyrekcj\u0105 Rinalda Alessandriniego. Przybywajcie! *** Zanim w centrum romantycznej idei stan\u0119\u0142y uczucie i geniusz, a wywy\u017cszony tw\u00f3rca zyska\u0142 nieledwie boski status, kompozytorzy \u2013 nawet ci najwi\u0119ksi \u2013 byli po prostu rzemie\u015blnikami. I cho\u0107 ju\u017c w dobie w\u0142oskiego renesansu czynili pierwsze nie\u015bmia\u0142e … [Read more…]<\/a><\/span><\/p>\n","protected":false},"author":2,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[8],"tags":[],"class_list":{"0":"entry","1":"post","2":"publish","3":"author-mangusta","4":"post-7280","6":"format-standard","7":"category-miscellanea"},"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/atorod.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/7280","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/atorod.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/atorod.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/atorod.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/2"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/atorod.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=7280"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/atorod.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/7280\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":7285,"href":"https:\/\/atorod.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/7280\/revisions\/7285"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/atorod.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=7280"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/atorod.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=7280"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/atorod.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=7280"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}