{"id":7293,"date":"2023-04-09T09:35:57","date_gmt":"2023-04-09T07:35:57","guid":{"rendered":"https:\/\/atorod.pl\/?p=7293"},"modified":"2023-04-09T09:35:57","modified_gmt":"2023-04-09T07:35:57","slug":"kretymi-sciezkami","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/atorod.pl\/?p=7293","title":{"rendered":"Kr\u0119tymi \u015bcie\u017ckami"},"content":{"rendered":"

Dzi\u015b Wielkanoc i ostatni dzie\u0144 festiwalu Actus Humanus. A na ostatnim, wieczornym koncercie w Dworze Artusa wyst\u0105pi zesp\u00f3\u0142 Caf\u00e9 Zimmermann pod kierunkiem Pabla Valettiego (skrzypce) i C\u00e9line Frisch (klawesyn) oraz Magdalena Karolak (ob\u00f3j) i szwajcarska mezzosopranistka Marie-Claude Chappuis.<\/p>\n

***<\/p>\n

Datowanie dzie\u0142 Bacha przypomina czasem rozwik\u0142ywanie kryminalnej zagadki, w kt\u00f3rej tropy zdaj\u0105 si\u0119 prowadzi\u0107 na manowce, a tajemnice mno\u017c\u0105 si\u0119 wraz z ka\u017cd\u0105 odnalezion\u0105 odpowiedzi\u0105. Dotyczy to r\u00f3wnie\u017c obu jego kantat weselnych na sopran solo, zesp\u00f3\u0142 instrumentalny i basso continuo, wykonywanych podczas uczty po\u015blubnej, zgodnie ze zwyczajem, kt\u00f3ry w czasach kompozytora zacz\u0105\u0142 powoli przenika\u0107 z dwor\u00f3w szlacheckich tak\u017ce do dom\u00f3w zamo\u017cnych mieszczan.<\/p>\n

Pierwszy z tych utwor\u00f3w, ujmuj\u0105ca poetyckim wdzi\u0119kiem i humorem kantata Weichet nur, betr\u00fcbte Schatten <\/em>BWV 201, by\u0142a dotychczas \u0142\u0105czona z ceremoni\u0105 w\u0142asnych za\u015blubin Bacha z jego drug\u0105 \u017con\u0105 Ann\u0105 Magdalen\u0105 Wilcke, c\u00f3rk\u0105 tr\u0119bacza Johanna Caspara Wilckego i wywodz\u0105cej si\u0119 tak\u017ce z muzycznej rodziny Margarethy Elisabeth Liebe. Dwudziestoletnia w\u00f3wczas Anna Magdalena dosta\u0142a niedawno posad\u0119 \u015bpiewaczki-sopranistki na dworze ksi\u0119cia Leopolda von Anhalt-K\u00f6then. Para zwi\u0105za\u0142a si\u0119 w\u0119z\u0142em ma\u0142\u017ce\u0144skim w grudniu 1721 roku. Jedyna zachowana kopia kantaty pochodzi z lat trzydziestych XVIII wieku, j\u0119zyk muzyczny kompozycji wykazuje jednak zaskakuj\u0105ce podobie\u0144stwa ze stylem, w jakim Bach pisa\u0142 swoje pierwsze kantaty na dworze Wilhelma Ernesta w Weimarze, odk\u0105d ksi\u0105\u017c\u0119 \u2013 w roku 1714 \u2013 mianowa\u0142 go koncertmistrzem swojej orkiestry. Ameryka\u0144ski muzykolog Joshua Rifkin datuje utw\u00f3r w\u0142a\u015bnie na okres weimarski, zwracaj\u0105c uwag\u0119 na odbiegaj\u0105ce od p\u00f3\u017aniejszego wzorca nast\u0119pstwo temp w pierwszej arii (wolne, szybkie, wolne) oraz specyficzne relacje mi\u0119dzy g\u0142osem solowym a obojem obbligato w si\u00f3dmej z dziewi\u0119ciu cz\u0119\u015bci kantaty, arii \u201eSich \u00fcben im Lieben\u201d \u2013 cechy niezmiernie rzadkie w muzyce Bacha po 1715 roku. Lekki, \u017cartobliwy nastr\u00f3j, pog\u0142\u0119biaj\u0105cy si\u0119 w toku narracji, wskazuje na \u015bwiecki charakter dzie\u0142a. Autor libretta pozostaje anonimowy, cho\u0107 nowsi badacze, id\u0105c za sugesti\u0105 Rifkina, podejrzewaj\u0105, \u017ce tekst wyszed\u0142 spod pi\u00f3ra Salomona Francka, prawnika, teologa i nadwornego poety ksi\u0119cia Wilhelma Ernesta. Franck przebywa\u0142 w Weimarze w tym samym okresie, co Jan Sebastian, i wsp\u00f3\u0142pracowa\u0142 z nim przy co najmniej kilkunastu utworach, na czele z BWV 208, zwanym \u201eKantat\u0105 my\u015bliwsk\u0105\u201d. Inna rzecz, \u017ce Bach wyj\u0105tkowo ceni\u0142 jego libretta i wykorzystywa\u0142 je tak\u017ce po wyje\u017adzie z Weimaru w 1717 roku. Je\u015bli jednak za\u0142o\u017cy\u0107, \u017ce Rifkin ma racj\u0119, muzycznym detektywom i tak pozostaje ustali\u0107 to\u017csamo\u015b\u0107 m\u0142odej pary, przed kt\u00f3r\u0105 mia\u0142y si\u0119 rozst\u0105pi\u0107 \u201eutrapione cienie\u201d z incipitu pierwszej arii.<\/p>\n

\"\"<\/a><\/p>\n

Domniemany portret Bacha z \u017con\u0105 Ann\u0105 Magdalen\u0105. Rycina ze strony tytu\u0142owej antologii Singende M\u00fcse an der Pleisse<\/em>, Lipsk, 1736<\/p>\n

Druga kantata, BWV 210, O holder Tag, erw\u00fcnschte Zeit<\/em>, powsta\u0142a bez w\u0105tpienia w okresie lipskim, kiedy Bach doszed\u0142 ju\u017c do mistrzostwa w sztuce recyklingu w\u0142asnych wcze\u015bniejszych pomys\u0142\u00f3w. Zar\u00f3wno pierwszy i ostatni recytatyw, jak i wszystkie pi\u0119\u0107 arii pochodz\u0105 ze skomponowanej w 1729 roku kantaty O angenehme Melodei <\/em>BWV 210.1, czyli \u201eKantaty ho\u0142downiczej\u201c dla Chrystiana, ksi\u0119cia Saksonii-Weissenfels. W postaci \u201eweselnej\u201c, z tekstem, kt\u00f3rego autora do dzi\u015b nie uda\u0142o si\u0119 zidentyfikowa\u0107, zosta\u0142a wykonana mi\u0119dzy rokiem 1738 a 1746. Badacze zn\u00f3w prze\u015bcigaj\u0105 si\u0119 w hipotezach, czyj \u015blub mia\u0142a u\u015bwietni\u0107. S\u0105dz\u0105c z kunsztownej kaligrafii, jak\u0105 zanotowano partie sopranu oraz basso continuo, a tak\u017ce fina\u0142owej pochwa\u0142y rozkochanego w sztuce muzycznej pana m\u0142odego, adresatem musia\u0142a by\u0107 osoba wp\u0142ywowa i znaj\u0105ca si\u0119 na rzeczy \u2013 by\u0107 mo\u017ce jaki\u015b wysoki rang\u0105 urz\u0119dnik dworu pruskiego. Z por\u00f3wnaniu z BWV 201, utw\u00f3r wymaga od wykonawc\u00f3w znacznie wi\u0119kszej bieg\u0142o\u015bci technicznej, co dotyczy zw\u0142aszcza partii sopranu oraz fletu traverso.<\/p>\n

R\u00f3wnie\u017c z okresu lipskiego pochodz\u0105 partytury koncert\u00f3w klawesynowych BWV 1052\u20131059. Niemal wszystkie utwory zawarte w autografie datowanym na rok 1738 b\u0105d\u017a 1739 uwa\u017ca si\u0119 za opracowania wcze\u015bniejszych kompozycji przeznaczonych na inne sk\u0142ady. Najwcze\u015bniejszy zachowany r\u0119kopis Koncertu d-moll <\/em>BWV 1052 wyszed\u0142 spod pi\u00f3ra Carla Philippa Emmanuela Bacha i zawiera wy\u0142\u0105cznie parti\u0119 orkiestrow\u0105. Niewykluczone, \u017ce utw\u00f3r w znanej dzi\u015b postaci powsta\u0142 w\u0142a\u015bnie z my\u015bl\u0105 o drugim z syn\u00f3w Jana Sebastiana, kt\u00f3ry ju\u017c w wieku jedenastu lat opanowa\u0142 ca\u0142o\u015b\u0107 tw\u00f3rczo\u015bci klawiszowej ojca; w roku 1738 dwudziestoczterolatek szykowa\u0142 si\u0119 do obj\u0119cia posady nadwornego klawesynisty kr\u00f3la Fryderyka II w Berlinie, kt\u00f3r\u0105 utrzyma\u0142 przez bez ma\u0142a trzy dekady. Ze wzgl\u0119du na mnogo\u015b\u0107 wirtuozowskich, z pozoru typowo smyczkowych figuracji w partii solowej, dzie\u0142o przez d\u0142ugi czas uchodzi\u0142o za transkrypcj\u0119 zaginionego koncertu skrzypcowego z okresu pobytu Jana Sebastiana Bacha w K\u00f6then lub Weimarze. Dzi\u015b przewa\u017ca opinia, \u017ce pierwowzorem pierwszej kompozycji ze zbioru by\u0142 koncert organowy.<\/p>\n

\"\"<\/a><\/p>\n

Dom Bacha w K\u00f6then, przy ulicy Wallstrasse<\/p>\n

Koncert c-moll <\/em>BWV 1060 jest pierwszym z trzech Bachowskich koncert\u00f3w przeznaczonych na dwa klawesyny i orkiestr\u0119 smyczkow\u0105, powsta\u0142ym w drugiej po\u0142owie lat trzydziestych XVIII wieku. Tropy i w tym przypadku prowadz\u0105 do wcze\u015bniejszej wersji, skomponowanej najprawdopodobniej w latach 1717-1723, czyli w okresie pobytu Bacha na dworze w K\u00f6then, i przeznaczonej na dwa niejednorodne instrumenty solowe, czyli skrzypce i ob\u00f3j. Zaginiony koncert rekonstruowano ju\u017c kilkakrotnie, po raz pierwszy tu\u017c po I wojnie \u015bwiatowej, kiedy jego odtworzeniem zaj\u0119li si\u0119 dwaj muzykolodzy niemieccy, Maximilian Seiffert i Max Schneider \u2013 w dw\u00f3ch wersjach, na dwoje skrzypiec oraz na skrzypce i ob\u00f3j, w obydwu przypadkach przetransponowanych do tonacji d-moll. Pierwszej \u201eprawdziwej\u201d rekonstrukcji, z zachowaniem oryginalnej tonacji, dokona\u0142 w 1970 roku Wilfried Fischer. Dwadzie\u015bcia lat p\u00f3\u017aniej Wolfgang Schmieder zaproponowa\u0142 w przedmowie do drugiego wydania Bach-Werke-Verzeichnis z 1990 roku dodanie litery \u201eR\u201d do numeru BWV \u2013 \u017ceby jednoznacznie odr\u00f3\u017cni\u0107 rekonstrukcj\u0119 od zachowanej wersji p\u00f3\u017aniejszej.<\/p>\n

\"\"<\/a><\/p>\n

Pablo Valetti. Fot. Jean-Baptiste Millot<\/p>\n

I tak si\u0119 snuj\u0105 Bachowskie historie, niczym w ogrodzie o rozwidlaj\u0105cych si\u0119 \u015bcie\u017ckach, w \u015bwiecie niemo\u017cliwym do ogarni\u0119cia rozumem, wci\u0105\u017c jednak otwartym dla muzyk\u00f3w kieruj\u0105cych si\u0119 tak\u017ce sercem i uchem.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

Dzi\u015b Wielkanoc i ostatni dzie\u0144 festiwalu Actus Humanus. A na ostatnim, wieczornym koncercie w Dworze Artusa wyst\u0105pi zesp\u00f3\u0142 Caf\u00e9 Zimmermann pod kierunkiem Pabla Valettiego (skrzypce) i C\u00e9line Frisch (klawesyn) oraz Magdalena Karolak (ob\u00f3j) i szwajcarska mezzosopranistka Marie-Claude Chappuis. *** Datowanie dzie\u0142 Bacha przypomina czasem rozwik\u0142ywanie kryminalnej zagadki, w kt\u00f3rej tropy zdaj\u0105 si\u0119 prowadzi\u0107 na manowce, … [Read more…]<\/a><\/span><\/p>\n","protected":false},"author":2,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[8],"tags":[],"class_list":{"0":"entry","1":"post","2":"publish","3":"author-mangusta","4":"post-7293","6":"format-standard","7":"category-miscellanea"},"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/atorod.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/7293","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/atorod.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/atorod.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/atorod.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/2"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/atorod.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=7293"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/atorod.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/7293\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":7297,"href":"https:\/\/atorod.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/7293\/revisions\/7297"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/atorod.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=7293"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/atorod.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=7293"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/atorod.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=7293"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}