{"id":7298,"date":"2023-04-13T00:16:29","date_gmt":"2023-04-12T22:16:29","guid":{"rendered":"https:\/\/atorod.pl\/?p=7298"},"modified":"2023-04-13T19:09:31","modified_gmt":"2023-04-13T17:09:31","slug":"pochwala-wznioslosci","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/atorod.pl\/?p=7298","title":{"rendered":"Pochwa\u0142a wznios\u0142o\u015bci"},"content":{"rendered":"

Basel tickt anders <\/em>\u2013 Bazylea \u201etyka\u201d inaczej ni\u017c reszta Szwajcarii. To malownicze miasto w zakolu Renu, na terenach zasiedlonych przez Celt\u00f3w w po\u0142owie pierwszego tysi\u0105clecia przed nasz\u0105 er\u0105, do dzi\u015b \u017cyje w\u0142asnym, spokojnym rytmem \u2013 na styku granic i epok. Nie trzeba wielkiej wyobra\u017ani, \u017ceby przenie\u015b\u0107 si\u0119 tutaj my\u015bl\u0105 w przesz\u0142o\u015b\u0107. Historyczn\u0105, ale i mityczn\u0105 \u2013 tak\u017ce w Wagnerowski pejza\u017c z zapowiedzi\u0105 zmierzchu bog\u00f3w, z\u0142aman\u0105 w\u0142\u00f3czni\u0105 Wotana i przebudzeniem Brunhildy. Nawet bez muzyki \u2013 a c\u00f3\u017c dopiero wraz z ni\u0105, gdy za pulpitem dyrygenckim Sinfonieorchester Basel stanie wybitny znawca tw\u00f3rczo\u015bci Wagnera i poprowadzi ostatni akt Zygfryda <\/em>z czworgiem solist\u00f3w pieczo\u0142owicie dobranych do swej przemy\u015blanej, a przy tym znamiennie odr\u0119bnej wizji interpretacyjnej.<\/p>\n

Korzenie tradycji orkiestrowej w Bazylei si\u0119gaj\u0105 pocz\u0105tk\u00f3w XVIII wieku i koncert\u00f3w organizowanych przez tutejsze Collegium Musicum \u2013 we wsp\u00f3\u0142pracy z zawodowymi instrumentalistami, kt\u00f3rym mieszczanie rewan\u017cowali si\u0119 chlebem i winem z w\u0142asnych piwniczek. W latach 20. XIX stulecia \u2013 wraz z decyzj\u0105 o budowie Stadtkasino, nowego gmachu u\u017cyteczno\u015bci publicznej przy Barf\u00fcsserplatz \u2013 powo\u0142ano do \u017cycia Concertgesellschaft, nast\u0119pczyni\u0119 dawnego Collegium. Sta\u0142a orkiestra rozpocz\u0119\u0142a dzia\u0142alno\u015b\u0107 w roku 1876, kiedy w budynku uruchomiono sal\u0119 koncertow\u0105 z prawdziwego zdarzenia. Na wieczorze inauguracyjnym zabrzmia\u0142a IX Symfonia <\/em>Beethovena pod dyrekcj\u0105 Alfreda Volklanda, pierwszego szefa Basler Sinfonie-Orchester. Z pocz\u0105tkiem XX wieku dyrekcj\u0119 zespo\u0142u przej\u0105\u0142 Hermann Sutter, w kt\u00f3rego repertuarze \u2013 pr\u00f3cz ukochanych symfonii Brucknera \u2013 zacz\u0119\u0142y pojawia\u0107 si\u0119 tak\u017ce dzie\u0142a Strawi\u0144skiego, Bart\u00f3ka i Honeggera. W nast\u0119pnych sezonach na podium dyrygenckim miejskiej Musiksaal stawali mi\u0119dzy innymi Gustaw Mahler, Ryszard Strauss i Felix Weingartner.<\/p>\n

\"\"<\/a><\/p>\n

Derek Welton (W\u0119drowiec), Wiebke Lehmkuhl (Erda) i Sinfonieorchester Basel pod batut\u0105 Marka Eldera. Fot. Benno Hunziker<\/p>\n

Decyzj\u0119 o zburzeniu przestarza\u0142ego budynku i zast\u0105pieniu go obecnym gmachem Stadtkasino podj\u0119to w do\u015b\u0107 niefortunnym momencie, tu\u017c przed wybuchem II wojny \u015bwiatowej. Kryzys instytucji uda\u0142o si\u0119 za\u017cegna\u0107 dopiero w 1947 roku, kiedy orkiestra wr\u00f3ci\u0142a na Barf\u00fcsserplatz z tymczasowej siedziby w Volkshausie. Zesp\u00f3\u0142 z roku na rok cieszy\u0142 si\u0119 coraz wi\u0119kszym uznaniem w mi\u0119dzynarodowym \u015bwiecie muzycznym. W 1997 roku po\u0142\u0105czy\u0142 si\u0119 z miejscow\u0105 radi\u00f3wk\u0105, zyskuj\u0105c obecn\u0105 nazw\u0119 Sinfonieorchester Basel. Pi\u0119tna\u015bcie lat p\u00f3\u017aniej wyszed\u0142 spod skrzyde\u0142 swego wieloletniego opiekuna Allgemeine Musikgesellschaft i ustanowi\u0142 w\u0142asn\u0105 seri\u0119 koncert\u00f3w abonamentowych. Od roku 2016 szefem orkiestry pozostaje Ivor Bolton, dzier\u017c\u0105c r\u00f3wnolegle dyrekcj\u0119 muzyczn\u0105 Teatro Real w Madrycie. Obydwie instytucje przed\u0142u\u017cy\u0142y z nim kontrakty a\u017c do sezonu 2024\/25.<\/p>\n

Brytyjscy soli\u015bci i dyrygenci cz\u0119sto goszcz\u0105 w Bazylei za jego kadencji \u2013 w\u015br\u00f3d nich tak\u017ce Sir Mark Elder, kt\u00f3ry wkr\u00f3tce zako\u0144czy trwaj\u0105c\u0105 blisko \u0107wier\u0107 wieku wsp\u00f3\u0142prac\u0119 ze s\u0142ynn\u0105 The Hall\u00e9, najstarsz\u0105 zawodow\u0105 orkiestr\u0105 w Wielkiej Brytanii. Polscy melomani znaj\u0105 go przede wszystkim z nagrania Kr\u00f3la Rogera <\/em>na Festiwalu w Bregencji, z udzia\u0142em Olgi Pasiecznik w partii Roksany. Niekt\u00f3rzy pami\u0119taj\u0105, \u017ce by\u0142 dyrektorem muzycznym English National Opera w jej najlepszych latach, kiedy zagro\u017cony dzi\u015b likwidacj\u0105 teatr dzia\u0142a\u0142 pod wodz\u0105 triumwiratu, w kt\u00f3rego sk\u0142adzie znale\u017ali si\u0119 tak\u017ce David Pountney i Peter Jonas. Ma\u0142o kto w Polsce wie, \u017ce m\u0142ody Elder \u2013 wraz z kilkoma swoimi r\u00f3wie\u015bnikami, tak\u017ce wspominanym wielokrotnie na tych \u0142amach Anthonym Negusem \u2013 by\u0142 jednym z naj\u017carliwszych wielbicieli sztuki dyrygenckiej Reginalda Goodalla, p\u00f3\u017aniej za\u015b jednym z nielicznych kontynuator\u00f3w jego specyficznego stylu wagnerowskiego.<\/p>\n

\"\"<\/a><\/p>\n

Simon O’Neill (Zygfryd). Fot. Benno Hunziker<\/p>\n

Zar\u00f3wno Elder, jak i Negus w interpretacjach muzyki Wagnera przyk\u0142adaj\u0105 ogromn\u0105 wag\u0119 do szczeg\u00f3\u0142\u00f3w faktury, staraj\u0105c si\u0119 przy tym osi\u0105gn\u0105\u0107 podobn\u0105 jak u Goodalla intensywno\u015b\u0107 i g\u0142\u0119bi\u0119 brzmienia. D\u0105\u017c\u0105 jednak do tych cel\u00f3w nieco odmiennymi \u015bcie\u017ckami, o czym mia\u0142am okazj\u0119 przekona\u0107 si\u0119 w Bazylei, na koncertowym wykonaniu III aktu Zygfryda<\/em>. Cech\u0105 rozpoznawcz\u0105 wykona\u0144 Negusa jest wyrazisty puls w po\u0142\u0105czeniu ze swobod\u0105 frazy i subtelnymi, lecz pe\u0142nymi ekspresji przesuni\u0119ciami akcent\u00f3w metrycznych w partyturze. Elder trzyma si\u0119 na og\u00f3\u0142 typowo \u201egoodallowskich\u201d wolnych temp, przydaje im jednak niezwyk\u0142ej lekko\u015bci dzi\u0119ki b\u0142yskotliwej wzajemnej grze motyw\u00f3w. Takie podej\u015bcie sprawdza si\u0119 doskonale w pe\u0142nym kontrast\u00f3w Zygfrydzie<\/em>, zw\u0142aszcza w akcie fina\u0142owym, w kt\u00f3rym dyrygent, m\u0105drze dozuj\u0105c napi\u0119cie, musi unie\u015b\u0107 wykonawc\u00f3w i s\u0142uchaczy z podn\u00f3\u017ca ska\u0142y Brunhildy na szczyty wznios\u0142o\u015bci; ukaza\u0107 wewn\u0119trzn\u0105 przemian\u0119 W\u0119drowca, kt\u00f3ry wyrzeka si\u0119 w\u0142asnej woli, \u017ceby Zygfryd m\u00f3g\u0142 si\u0119 stworzy\u0107 od nowa; podkre\u015bli\u0107 nie tylko ewolucj\u0119 dwojga bohater\u00f3w w duecie mi\u0142osnym, ale te\u017c wci\u0105\u017c dziel\u0105ce ich r\u00f3\u017cnice. Narracj\u0119 muzyczn\u0105 w uj\u0119ciu Eldera charakteryzuje stopniowo, lecz konsekwentnie dozowany dramatyzm: g\u0119sty mrok zestawiony z o\u015blepiaj\u0105c\u0105 jasno\u015bci\u0105, rozkwit z upadkiem, kl\u0119ska z tryumfem, wszystko razem znajduj\u0105ce kulminacj\u0119 i podsumowanie w ostatnim, powt\u00f3rzonym trzykrotnie zawo\u0142aniu Brunhildy i Zygfryda \u201eLeuchtende Liebe, lachender Tod!\u201d.<\/p>\n

W realizacji Zygfryda <\/em>Sinfonieorchester Basel czu\u0142a si\u0119 odrobin\u0119 mniej pewnie ni\u017c legendarna The Hall\u00e9, nie wolno jednak zapomina\u0107, \u017ce Mark Elder nie pracuje z ni\u0105 na co dzie\u0144 w Wagnerowskim repertuarze. A mimo to uda\u0142o mu si\u0119 porwa\u0107 instrumentalist\u00f3w do gry czujnej, \u017carliwej, przesyconej duchem opowie\u015bci. Do sukcesu przedsi\u0119wzi\u0119cia z pewno\u015bci\u0105 przyczyni\u0142o si\u0119 tak\u017ce dwoje solist\u00f3w z pierwotnej, manchesterskiej obsady pod jego batut\u0105: przy czym zar\u00f3wno Rachel Nicholls (Brunhilda), jak i Simon O\u2019Neill w roli tytu\u0142owej zd\u0105\u017cyli od tego czasu okrzepn\u0105\u0107 w swych partiach i dopracowa\u0107 je w pe\u0142ni pod wzgl\u0119dem czysto wokalnym. Dotyczy to zw\u0142aszcza Nicholls \u2013 Brunhildy prawdziwie dziewcz\u0119cej, obdarzonej \u015bwie\u017cym, idealnie prowadzonym, szeroko otwartym w g\u00f3rze sopranem o wr\u0119cz niewiarygodnie szerokim wolumenie. Tenor O\u2019Neilla nie jest mo\u017ce wystarczaj\u0105co g\u0119sty i bogaty w alikwoty do tej morderczej partii, przyznaj\u0119 jednak z podziwem, \u017ce nowozelandzki \u015bpiewak dysponuje nim bardzo umiej\u0119tnie, z mistrzowskim wyczuciem frazy i tekstu libretta, precyzyjn\u0105 dykcj\u0105, intonacj\u0105 i emisj\u0105. W Erd\u0119 wcieli\u0142a si\u0119 znakomita Wiebke Lehmkuhl, kt\u00f3rej ciemny, mieni\u0105cy si\u0119 z\u0142ocistymi refleksami alt zapad\u0142 mi w pami\u0119\u0107 osiem lat temu w Berlinie, we wstrz\u0105saj\u0105cym wykonaniu Mahlerowskich Kindertotenlieder<\/em> z DSO pod batut\u0105 Ingo Metzmachera. W\u0119drowiec w uj\u0119ciu Dereka Weltona wypad\u0142 troch\u0119 zbyt \u201em\u0142odzie\u0144czo\u201d, tak\u017ce z uwagi na niedostatki brzmienia w dolnych d\u017awi\u0119kach skali \u2013 na szcz\u0119\u015bcie w du\u017cej mierze zrekompensowane urod\u0105 g\u0142osu i wra\u017cliwo\u015bci\u0105 interpretacji.<\/p>\n

\"\"<\/a><\/p>\n

Rachel Nicholls (Brunhilda) i Simon O’Neill. Fot. Benno Hunziker<\/p>\n

Pe\u0142ne nagranie Pier\u015bcienia Nibelunga <\/em>z Hall\u00e9 Orchestra pod dyrekcj\u0105 Eldera, zwie\u0144czone w 2019 roku w\u0142a\u015bnie rejestracj\u0105 Zygfryda<\/em>, wci\u0105\u017c wymyka si\u0119 uwadze meloman\u00f3w, ton\u0105c w powodzi innych, cz\u0119sto mniej warto\u015bciowych uj\u0119\u0107 Wagnerowskiego arcydzie\u0142a. Interpretacje Negusa, za kt\u00f3rymi zapale\u0144cy je\u017cd\u017c\u0105 ostatnio na antypody, znane s\u0105 tylko z wykona\u0144 na \u017cywo. A jednak dziedzictwo Goodalla nie idzie na marne. Funkcjonuje w ukrytym obiegu. Toczy si\u0119 jakim\u015b osobnym, podsk\u00f3rnym nurtem, piel\u0119gnowane nie przez biernych na\u015bladowc\u00f3w, lecz w pe\u0142ni \u015bwiadomych nast\u0119pc\u00f3w, wzbogacaj\u0105cych styl swego mistrza w\u0142asn\u0105 refleksj\u0105 i do\u015bwiadczeniem. Jak w przypadku Sir Marka Eldera, kt\u00f3ry uderzy\u0142 najczulsze struny nie tylko w sercach muzyk\u00f3w Sinfonieorchester Basel, lecz i zauroczonych jego wizj\u0105 s\u0142uchaczy. W mie\u015bcie, gdzie wszystko tyka inaczej.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

Basel tickt anders \u2013 Bazylea \u201etyka\u201d inaczej ni\u017c reszta Szwajcarii. To malownicze miasto w zakolu Renu, na terenach zasiedlonych przez Celt\u00f3w w po\u0142owie pierwszego tysi\u0105clecia przed nasz\u0105 er\u0105, do dzi\u015b \u017cyje w\u0142asnym, spokojnym rytmem \u2013 na styku granic i epok. Nie trzeba wielkiej wyobra\u017ani, \u017ceby przenie\u015b\u0107 si\u0119 tutaj my\u015bl\u0105 w przesz\u0142o\u015b\u0107. Historyczn\u0105, ale i mityczn\u0105 … [Read more…]<\/a><\/span><\/p>\n","protected":false},"author":2,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[7],"tags":[],"class_list":{"0":"entry","1":"post","2":"publish","3":"author-mangusta","4":"post-7298","6":"format-standard","7":"category-wedrowki-operowe"},"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/atorod.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/7298","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/atorod.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/atorod.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/atorod.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/2"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/atorod.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=7298"}],"version-history":[{"count":3,"href":"https:\/\/atorod.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/7298\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":7304,"href":"https:\/\/atorod.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/7298\/revisions\/7304"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/atorod.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=7298"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/atorod.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=7298"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/atorod.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=7298"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}