{"id":7350,"date":"2023-05-08T13:23:06","date_gmt":"2023-05-08T11:23:06","guid":{"rendered":"https:\/\/atorod.pl\/?p=7350"},"modified":"2023-05-08T20:13:29","modified_gmt":"2023-05-08T18:13:29","slug":"czerwone-zagle-nad-tagiem","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/atorod.pl\/?p=7350","title":{"rendered":"Czerwone \u017cagle nad Tagiem"},"content":{"rendered":"

Gdyby Vasco da Gama nie wytyczy\u0142 drogi morskiej z Europy do Indii, legendarny holenderski kapitan Hendrik Van der Decken nie znalaz\u0142by w sobie do\u015b\u0107 pychy, by zmusza\u0107 \u017ceglarzy do walki ze sztormem w rejonie Przyl\u0105dka Dobrej Nadziei. W 1487 roku za\u0142oga floty pod wodz\u0105 Bartolomeu Diasa odm\u00f3wi\u0142a dalszej podr\u00f3\u017cy na wsch\u00f3d, a skalisty cypel zyska\u0142 miano Przyl\u0105dka Burz. Kr\u00f3l Portugalii Jan II, zwany Ksi\u0119ciem Doskona\u0142ym, postanowi\u0142 jednak odwr\u00f3ci\u0107 z\u0142\u0105 pass\u0119 odkrywc\u00f3w. Wysuni\u0119ty w ocean fragment l\u0105du zyska\u0142 now\u0105 nazw\u0119 cabo da Boa Esperan\u00e7a<\/em>. Jak si\u0119 okaza\u0142o, kr\u00f3l mia\u0142 racj\u0119. Pierwsza wyprawa Vasco da Gamy, sfinansowana ju\u017c przez nast\u0119pnego w\u0142adc\u0119, Manuela I Szcz\u0119\u015bliwego, przekroczy\u0142a newralgiczny punkt 22 listopada 1497 roku i kilka tygodni p\u00f3\u017aniej wyp\u0142yn\u0119\u0142a na wody Oceanu Indyjskiego. Wr\u00f3ci\u0142a do Lizbony we wrze\u015bniu nast\u0119pnego roku. Kapitan, cho\u0107 straci\u0142 przesz\u0142o dwie trzecie za\u0142ogi i musia\u0142 spali\u0107 jeden ze statk\u00f3w, \u017ceby powstrzyma\u0107 szerz\u0105c\u0105 si\u0119 na pok\u0142adzie zaraz\u0119, doczeka\u0142 si\u0119 hojnej zap\u0142aty za sw\u00f3j trud. Kr\u00f3l Manuel nada\u0142 mu tytu\u0142 admira\u0142a, a w akcie dzi\u0119kczynienia za otwarcie dost\u0119pu do indyjskich bogactw nakaza\u0142 budow\u0119 klasztoru Hieronimit\u00f3w w s\u0105siedztwie portu Restelo.<\/p>\n

To w\u0142a\u015bnie st\u0105d ruszy\u0142y statki Vasco da Gamy. W tutejszym ko\u015bci\u00f3\u0142ku, na kt\u00f3rego miejscu stan\u0105\u0142 p\u00f3\u017aniej klasztor z now\u0105 \u015bwi\u0105tyni\u0105 Santa Maria de Bel\u00e9m, \u017ceglarze modlili si\u0119 o powodzenie prze\u0142omowej wyprawy. To z woli kr\u00f3la Manuela, po kolejnych sukcesach odkrywcy, wzniesiono w korycie Tagu s\u0142ynn\u0105 Torre de Bel\u00e9m, punkt orientacyjny dla wracaj\u0105cych do portu \u015bmia\u0142k\u00f3w i symbol pot\u0119gi morskiej Portugalii. To tutaj stan\u0105\u0142 pot\u0119\u017cny gmach Centro Cultural de Bel\u00e9m, wybudowany z okazji prezydencji kraju w Radzie Unii Europejskiej w 1992 roku, opr\u00f3cz pomieszcze\u0144 konferencyjnych i wystawowych obejmuj\u0105cy dwie sale koncertowe z pe\u0142nym zapleczem. Ta wi\u0119ksza, z widowni\u0105 na prawie p\u00f3\u0142tora tysi\u0105ca miejsc, go\u015bci mi\u0119dzy innymi przedstawienia operowe, kt\u00f3rych ze wzgl\u0119du na rozbudowany aparat wykonawczy nie da si\u0119 zorganizowa\u0107 w zabytkowym Teatro Nacional de S\u00e3o Carlos.<\/p>\n

Zanim Van der Decken dopu\u015bci\u0142 si\u0119 blu\u017anierstwa w\u015br\u00f3d sztormu u brzeg\u00f3w Afryki i \u015bci\u0105gn\u0105\u0142 kl\u0105tw\u0119 na sw\u00f3j statek, musia\u0142 po drodze op\u0142yn\u0105\u0107 Portugali\u0119 \u2013 mo\u017ce nawet zawin\u0105\u0142 do portu na przedmie\u015bciach Lizbony, gdzie zacz\u0119\u0142a si\u0119 epoka wielkich odkry\u0107. Nie mog\u0142am op\u0119dzi\u0107 si\u0119 od tej my\u015bli, jad\u0105c na spektakl Lataj\u0105cego Holendra<\/em> kilkaset metr\u00f3w od kotwicowiska, na kt\u00f3rym sta\u0142y tr\u00f3jmasztowce Vasco da Gamy, i drugie tyle od sarkofagu kryj\u0105cego jego doczesne szcz\u0105tki. Do Portugalii wybra\u0142am si\u0119 jednak przede wszystkim ze wzgl\u0119du na osobist\u0105 fascynacj\u0119 brytyjskim podej\u015bciem do tw\u00f3rczo\u015bci Wagnera. Chcia\u0142am skonfrontowa\u0107 swoje wra\u017cenia z interpretacji Negusa, Farnesa i Eldera z tym, co w Holendrze <\/em>zaproponuje Graeme Jenkins, ucze\u0144 mi\u0119dzy innymi Normana Del Mara, dyrygenta, kt\u00f3ry zaczyna\u0142 karier\u0119 jako waltornista, z czasem za\u015b zas\u0142yn\u0105\u0142 z rzetelnych i bardzo wnikliwych uj\u0119\u0107 muzyki Ryszarda Straussa. By\u0142am te\u017c ciekawa sp\u00f3\u017anionego debiutu Petera Wedda w partii Eryka, ponownego spotkania z Dalandem w osobie Petera Rose\u2019a, i last but not least <\/em>\u2013 \u017cywego kontaktu z charyzmatycznym Islandczykiem T\u00f3masem T\u00f3massonem w roli Holendra, kt\u00f3rego do tej pory s\u0142ysza\u0142am na scenie tylko raz, w tak fatalnym przedstawieniu Tristana<\/em>, \u017ce nawet jego Kurwenal nie zrobi\u0142 na mnie wi\u0119kszego wra\u017cenia.<\/p>\n

\"\"<\/a><\/p>\n

Scena zbiorowa z I aktu. Fot. Ant\u00f3nio Pedro Ferreira <\/span><\/p>\n

Jenkins jest niezwykle wszechstronnym dyrygentem operowym, do\u015bwiadczonym tak\u017ce w repertuarze Wagnerowskim. Przez blisko dwie dekady zwi\u0105zany z Dallas Opera, przygotowa\u0142 w niej ponad pi\u0119\u0107dziesi\u0105t premier, w tym Pier\u015bcie\u0144 Nibelunga<\/em>, kt\u00f3rego realizacj\u0119 rozpocz\u0105\u0142 w wieku niespe\u0142na czterdziestu lat. Partytur\u0119 Holendra <\/em>ma w ma\u0142ym palcu. Warto przypomnie\u0107, \u017ce otworzy\u0142 nim sezon wiede\u0144skiej Staatsoper w 2014 roku: spektakl, kt\u00f3ry prowadzi\u0142 w\u00f3wczas w zast\u0119pstwie za Yannicka N\u00e9zet-S\u00e9guina, przeszed\u0142 do historii ze wzgl\u0119du na fenomenaln\u0105 kreacj\u0119 Bryna Terfla w roli udr\u0119czonego \u017ceglarza-tu\u0142acza. S\u0105dz\u0105c jednak z tego, co us\u0142ysza\u0142am w Lizbonie, co\u015b mu w tym dziele umyka, wodzi na manowce, wik\u0142a w labirynt intryguj\u0105cych faktur i dopieszczonych detali, z kt\u00f3rego nie wy\u0142ania si\u0119 przekonuj\u0105cy obraz ca\u0142o\u015bci. Trzeba przyzna\u0107, \u017ce Jenkins prowadzi\u0142 muzyk\u00f3w stosunkowo lekk\u0105 r\u0119k\u0105, w spokojnych, nie\u017ale wywa\u017conych tempach. Wiedzia\u0142, jak osadzi\u0107 poszczeg\u00f3lne partie w logicznie skonstruowanych strukturach brzmieniowych, jak wyeksponowa\u0107 znacz\u0105ce motywy, da\u0107 przestrze\u0144 \u015bpiewakom. Nie potrafi\u0142 wszak\u017ce podtrzyma\u0107 pulsu narracji muzycznej, kt\u00f3ry w prawdziwie mistrzowskich uj\u0119ciach tej opery przypomina rytm sko\u0142atanego serca: trzepoce, omdlewa, nagle si\u0119 urywa, by za chwil\u0119 zn\u00f3w ruszy\u0107 naprz\u00f3d a\u017c do utraty tchu. W jego g\u0142adkim, pieczo\u0142owicie oszlifowanym Holendrze <\/em>zabrak\u0142o kontrast\u00f3w. Nie da\u0142o si\u0119 odczu\u0107 ani pos\u0119pnej grozy nie\u015bmiertelno\u015bci, ani naiwnego wdzi\u0119ku odkupienia. Wszystko toczy\u0142o si\u0119 jakby za mg\u0142\u0105, w szarawym p\u00f3\u0142mroku, niweluj\u0105cym nie tylko czer\u0144 oceanu, ale i blask w oczach Senty.<\/p>\n

\"\"<\/a><\/p>\n

T\u00f3mas T\u00f3masson (Holender) i Gabriela Scherer (Senta). Fot. Ant\u00f3nio Pedro Ferreira<\/span><\/p>\n

Mo\u017ce zreszt\u0105 jestem niesprawiedliwa, mo\u017ce zdystansowana interpretacja Jenkinsa po prostu nie trafia w moj\u0105 wra\u017cliwo\u015b\u0107, k\u0142\u00f3ci si\u0119 z moim wyobra\u017ceniem o prawdziwych walorach tej ultraromantycznej opery. Orquestra Sinf\u00f3nica Portuguesa pod jego batut\u0105 gra\u0142a z wyra\u017anym zapa\u0142em, cho\u0107 \u2013 paradoksalnie \u2013 wi\u0119cej liryzmu i subtelnych odcieni agogicznych uda\u0142o mu si\u0119 wyegzekwowa\u0107 w grupie instrument\u00f3w d\u0119tych ni\u017c w mniej czu\u0142ym na gest dyrygenta kwintecie. Znakomicie sprawi\u0142y si\u0119 po\u0142\u0105czone ch\u00f3ry: zesp\u00f3\u0142 Teatro Nacional pod kierunkiem Giampaola Vesselli i przygotowany przez Pedra Teixier\u0119 Coro Ricercare. Narracj\u0119 nie\u015bli jednak przede wszystkim soli\u015bci. Przyznam, \u017ce Peter Rose \u2013 wci\u0105\u017c w znakomitej formie wokalnej \u2013 staje si\u0119 moim ulubionym Dalandem, wzruszaj\u0105co ludzkim w swoich s\u0142abo\u015bciach i autentycznej, cho\u0107 niem\u0105drej mi\u0142o\u015bci do c\u00f3rki. W partiach drugoplanowych \u015bwietnie wypadli Maria Luisa de Freitas (Mary) i Marco Alves dos Santos (Sternik), zw\u0142aszcza ten ostatni, obdarzony \u0142adnym, mo\u017ce nie do\u015b\u0107 otwartym w g\u00f3rnym rejestrze tenorem, z kt\u00f3rego pomoc\u0105 potrafi\u0142 jednak zarysowa\u0107 wyrazist\u0105 sylwetk\u0119 m\u0142odego, troch\u0119 zagubionego w \u015bwiecie szczur\u00f3w l\u0105dowych marynarza. Peter Wedd, \u015bpiewaj\u0105cy g\u0142osem ja\u015bniejszym ni\u017c zwykle, niemniej wci\u0105\u017c doskonale podpartym i niew\u0105tpliwie bohaterskim, wykreowa\u0142 Eryka-brutala, niedojrza\u0142ego do uczu\u0107 m\u0119\u017cczyzn\u0119-ch\u0142opca, balansuj\u0105cego na cienkiej granicy mi\u0119dzy agresj\u0105, manipulacj\u0105 a uleg\u0142o\u015bci\u0105. Chwilami by\u0142o to naprawd\u0119 wstrz\u0105saj\u0105ce. Gabriela Scherer, dysponuj\u0105ca niezwykle urodziwym, mi\u0119sistym i barwnym sopranem, prowadzonym lekko i z du\u017cym wyczuciem frazy, chwilami czu\u0142a si\u0119 skr\u0119powana w roli biernej Senty, co skutkowa\u0142o drobnymi wpadkami intonacyjnymi i troch\u0119 matowym d\u017awi\u0119kiem w \u015brednicy. Gwiazd\u0105 wieczoru \u2013 zgodnie z oczekiwaniami \u2013 okaza\u0142 si\u0119 T\u00f3mas T\u00f3masson, cho\u0107 nie ukrywam, \u017ce w partii Holendra wola\u0142abym go us\u0142ysze\u0107 kilka lat wcze\u015bniej. Jego \u201eczarny\u201d, rasowy baryton dramatyczny zdradza ju\u017c pewne oznaki zm\u0119czenia, wci\u0105\u017c jednak trafia w samo serce s\u0142uchacza. To g\u0142os pot\u0119\u017cny, a zarazem subtelny, idealnie wyr\u00f3wnany w rejestrach, m\u0105drze wyprowadzony w g\u00f3r\u0119 z fachu basowego, nie za\u015b na odwr\u00f3t, jak w przypadku wi\u0119kszo\u015bci wsp\u00f3\u0142czesnych bas-baryton\u00f3w wagnerowskich. Poza tym T\u00f3masson ma \u015bwietne warunki fizyczne do tej roli i jest bardzo przekonuj\u0105cy aktorsko. W Lizbonie stworzy\u0142 posta\u0107 jak z filmu Murnaua, mroczn\u0105, ekscytuj\u0105c\u0105, obdarzon\u0105 wielk\u0105 si\u0142\u0105 ekspresji.<\/p>\n

\"\"<\/a><\/p>\n

Scena z III aktu. Fot. Ant\u00f3nio Pedro Ferreira<\/span><\/p>\n

W tegorocznym programie Teatro Nacional de S\u00e3o Carlos znalaz\u0142y si\u0119 tylko dwa przedstawienia Lataj\u0105cego Holendra<\/em>, w inscenizacji m\u0142odego re\u017cysera Maksa Hoehna, kt\u00f3ry pierwsze szlify zdobywa\u0142 jako asystent Grahama Vicka i Davida Pountneya. Kilka miesi\u0119cy temu utyskiwa\u0142am na koncepcj\u0119 Paula Currana, zrealizowan\u0105 w r\u00f3wnie niewdzi\u0119cznych warunkach bolo\u0144skiego EuropAuditorium. Chyba musz\u0119 zwr\u00f3ci\u0107 mu honor. Dysponuj\u0105c ograniczonym bud\u017cetem, lepiej nie mie\u0107 pomys\u0142\u00f3w, ni\u017c mie\u0107 tych pomys\u0142\u00f3w zbyt wiele. Hoehn za\u015bmieci\u0142 przestrze\u0144 mn\u00f3stwem tandetnych rekwizyt\u00f3w, r\u00f3wnie tandetnie o\u015bwietlonych i uzupe\u0142nionych infantylnymi wr\u0119cz projekcjami (scenografia i re\u017cyseria \u015bwiate\u0142 Giuseppe di Iorio, kostiumy Rafaela Mapril, projekcje Amber Cooper-Davies). Ca\u0142o\u015b\u0107 sprawia\u0142a wra\u017cenie szkolnego teatrzyku, zrealizowanego si\u0142ami sk\u0142\u00f3conych mi\u0119dzy sob\u0105 uczni\u00f3w. Zamiast statku Dalanda – przeskalowana \u0142\u00f3deczka z papieru. Zamiast sztormu \u2013 meksyka\u0144ska fala z krzese\u0142. Skoro Eryk jest my\u015bliwym, to niech biega po scenie z przewieszon\u0105 przez rami\u0119 dubelt\u00f3wk\u0105. Skoro Senta ma odej\u015b\u0107 z Holendrem, to niech czeka na niego w porcie z tekturow\u0105 walizk\u0105. Tylko dwa razy zapachnia\u0142o prawdziwym teatrem: kiedy pojawienie si\u0119 widmowego galeonu zasugerowano nag\u0142ym zrzuceniem z nadscenia pod\u015bwietlonego na czerwono \u017cagla, i w scenie snu Eryka, kt\u00f3ry snu\u0142 sw\u00f3j monolog ze zmartwia\u0142\u0105 twarz\u0105, siedz\u0105c nieruchomo za sto\u0142em. Publiczno\u015b\u0107 przyj\u0119\u0142a inscenizacj\u0119 ch\u0142odno, nie kry\u0142a jednak entuzjazmu dla wykonawc\u00f3w. I s\u0142usznie, bo lizbo\u0144skiego Holendra <\/em>wystawiono w doborowej obsadzie, a z koncepcj\u0105 dyrygenta da\u0142o si\u0119 przynajmniej dyskutowa\u0107.<\/p>\n

Ja te\u017c przy\u0142\u0105czy\u0142am si\u0119 do owacji. Lataj\u0105cy Holender <\/em>omija\u0142 Lizbon\u0119 przez blisko czterdzie\u015bci lat. Niech ten spektakl b\u0119dzie znakiem dobrej nadziei. Tym razem nie uda\u0142o si\u0119 op\u0142yn\u0105\u0107 Przyl\u0105dka Burz, ale flota wr\u00f3ci\u0142a do portu bezpiecznie. Czekamy na Vasco da Gam\u0119.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

Gdyby Vasco da Gama nie wytyczy\u0142 drogi morskiej z Europy do Indii, legendarny holenderski kapitan Hendrik Van der Decken nie znalaz\u0142by w sobie do\u015b\u0107 pychy, by zmusza\u0107 \u017ceglarzy do walki ze sztormem w rejonie Przyl\u0105dka Dobrej Nadziei. W 1487 roku za\u0142oga floty pod wodz\u0105 Bartolomeu Diasa odm\u00f3wi\u0142a dalszej podr\u00f3\u017cy na wsch\u00f3d, a skalisty cypel zyska\u0142 … [Read more…]<\/a><\/span><\/p>\n","protected":false},"author":2,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[7],"tags":[],"class_list":{"0":"entry","1":"post","2":"publish","3":"author-mangusta","4":"post-7350","6":"format-standard","7":"category-wedrowki-operowe"},"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/atorod.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/7350","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/atorod.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/atorod.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/atorod.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/2"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/atorod.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=7350"}],"version-history":[{"count":7,"href":"https:\/\/atorod.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/7350\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":7360,"href":"https:\/\/atorod.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/7350\/revisions\/7360"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/atorod.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=7350"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/atorod.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=7350"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/atorod.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=7350"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}