{"id":7361,"date":"2023-05-10T12:59:35","date_gmt":"2023-05-10T10:59:35","guid":{"rendered":"https:\/\/atorod.pl\/?p=7361"},"modified":"2023-05-10T12:59:35","modified_gmt":"2023-05-10T10:59:35","slug":"romans-rodzinny-na-cyprze","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/atorod.pl\/?p=7361","title":{"rendered":"Romans rodzinny na Cyprze"},"content":{"rendered":"

Szanowni Pa\u0144stwo – jutro wielkie otwarcie festiwalu Katowice Kultura Natura, kt\u00f3ry potrwa w tym roku do 21 maja. Bilety na koncert inauguracyjny 11 maja ju\u017c dawno wysprzedane, ale prosz\u0119 nie traci\u0107 nadziei: mo\u017ce kto\u015b zrezygnuje w ostatniej chwili i podzieli si\u0119 z potrzebuj\u0105cymi. W tytu\u0142owego Tolomeo re d’Egitto <\/em>w koncertowym wykonaniu opery H\u00e4ndla wcieli si\u0119 Jakub J\u00f3zef Orli\u0144ski, u jego boku za\u015bpiewaj\u0105 Giuseppina Bridelli, M\u00e9lissa Petit, Andrea Mastroni i Paul-Antoine B\u00e9nos-Djian, zesp\u00f3\u0142 Il Pomo d’Oro poprowadzi od klawesynu Francesco Corti. Na tym nie koniec uciech – na tegorocznym festiwalu pod has\u0142em \u201ePejza\u017c” wyst\u0105pi\u0105 te\u017c mi\u0119dzy innymi wiolonczelista Andrei Ioni\u021b\u0103, pianista Louis Lortie, Rundfunk-Sinfonieorchester Berlin pod dyrekcj\u0105 Vladimira Jurowskiego i London Philharmonic Orchestra pod batut\u0105 Paava J\u00e4rviego. Przybywajcie, a tymczasem poczytajcie o powik\u0142anych sprawach rodzinnych Ptolemeuszy i r\u00f3wnie fascynuj\u0105cej historii ostatniej H\u00e4ndlowskiej opery dla kompanii Royal Academy of Music.<\/p>\n

***<\/p>\n

Nikt nie wie, dlaczego nazywano go Lathyros \u2013 cieciork\u0105, groszkiem albo po prostu fasolk\u0105. By\u0107 mo\u017ce chodzi\u0142o o perkaty nos Ptolemeusza IX Sotera, by\u0107 mo\u017ce o jego upodobanie do warzyw str\u0105czkowych, albo jeszcze co\u015b innego, nad czym historycy staro\u017cytno\u015bci do dzi\u015b \u0142ami\u0105 sobie g\u0142owy. Jakkolwiek by\u0142o, Ptolemeusz IX Soter istnia\u0142 naprawd\u0119, podobnie jak jego matka Kleopatra III \u2013 nieobecna sprawczyni przedstawionego w H\u00e4ndlowskiej operze zamieszania, kt\u00f3re w rzeczywisto\u015bci mia\u0142o jeszcze inny, znacznie burzliwszy przebieg. Ojciec Lathyrosa, Ptolemeusz VIII, by\u0142 zarazem jego dziadkiem i wujem: swoj\u0105 siostr\u0119 Kleopatr\u0119 II zmusi\u0142 do ma\u0142\u017ce\u0144stwa po tym, jak zamordowa\u0142 jej syna Ptolemeusza VII, kt\u00f3rego s\u0142usznie uwa\u017ca\u0142 za najgro\u017aniejszego konkurenta do tronu Egiptu. Nied\u0142ugo p\u00f3\u017aniej wda\u0142 si\u0119 w romans z jej c\u00f3rk\u0105 Kleopatr\u0105 III, kt\u00f3r\u0105 tak\u017ce uczyni\u0142 \u017con\u0105 i kr\u00f3low\u0105. Podczas wojny domowej z Kleopatr\u0105 II uciek\u0142 wraz z drug\u0105 \u017con\u0105 na Cypr. Tam kaza\u0142 zg\u0142adzi\u0107 swego syna z pierwszego ma\u0142\u017ce\u0144stwa, tym samym otwieraj\u0105c drog\u0119 do tronu przysz\u0142emu Ptolemeuszowi IX, kt\u00f3ry po \u015bmierci ojca wsp\u00f3\u0142rz\u0105dzi\u0142 Egiptem wraz z matk\u0105 i babk\u0105. Ptolemeusz Lathyros te\u017c by\u0142 dwukrotnie \u017conaty, w obydwu przypadkach z rodzonymi siostrami. Do rozwodu z pierwsz\u0105 zmusi\u0142a go matka, kt\u00f3ra zreszt\u0105 wkr\u00f3tce wygna\u0142a Lathyrosa na Cypr i osadzi\u0142a na tronie jego brata Ptolemeusza X. Na w\u0142asn\u0105 zgub\u0119: sze\u015b\u0107 lat p\u00f3\u017aniej syn kaza\u0142 j\u0105 zg\u0142adzi\u0107. Ptolemeusz IX wr\u00f3ci\u0142 do Egiptu na dobre, gdy niezadowoleni z rz\u0105d\u00f3w Ptolemeusza X aleksandryjczycy pozbawili go godno\u015bci kr\u00f3lewskiej. Podzieli\u0142 si\u0119 w\u0142adz\u0105 ze sw\u0105 c\u00f3rk\u0105, a zarazem wdow\u0105 po wygnanym kr\u00f3lu.<\/p>\n

\"\"<\/a><\/p>\n

Marmurowy portret Ptolemeusza IX Sotera z prze\u0142omu II i I wieku p.n.e. Muzeum J. Paula Getty’ego w Los Angeles<\/p>\n

Na tle prawdziwej historii Ptolemeuszy dokonana przez Niccola Francesca Hayma adaptacja wcze\u015bniejszego libretta Carla Sigismonda Capecego Tolomeo e Alessandro <\/em>robi wra\u017cenie ca\u0142kiem przejrzystej. Tolomeo, re d\u2019Egitto<\/em> by\u0142 trzynast\u0105 i ostatni\u0105 oper\u0105 skomponowan\u0105 przez H\u00e4ndla dla Royal Academy of Music, tu\u017c przed jej ostatecznym bankructwem. Cieniem na premierze \u2013 kt\u00f3ra odby\u0142a si\u0119 30 kwietnia 1728 roku w King\u2019s Theatre \u2013 po\u0142o\u017cy\u0142 si\u0119 r\u00f3wnie\u017c konflikt kompozytora z primo uomo <\/em>kompanii, fenomenalnym kastratem Senesinem, wykonawc\u0105 partii tytu\u0142owej. Na tym utworze zako\u0144czy\u0142a si\u0119 tak\u017ce wsp\u00f3\u0142praca H\u00e4ndla z Francesc\u0105 Cuzzoni i Faustin\u0105 Bordoni, dwoma pozosta\u0142ymi filarami \u015bpiewaczej tr\u00f3jcy, kt\u00f3ra przyczyni\u0142a si\u0119 do najwi\u0119kszych tryumf\u00f3w jego oper w Londynie.<\/p>\n

Francesco Bernardi by\u0142 synem cyrulika z Sieny \u2013 st\u0105d wzi\u0105\u0142 si\u0119 jego przydomek sceniczny Senesino. Zabiegowi usuni\u0119cia j\u0105der poddano go w stosunkowo p\u00f3\u017anym wieku trzynastu lat, czemu zapewne zawdzi\u0119cza\u0142 nie tylko majestatyczn\u0105, wybitnie m\u0119sk\u0105 postur\u0119, ale te\u017c pewne cechy g\u0142osu \u2013 kt\u00f3ry odznacza\u0142 si\u0119 niezbyt rozleg\u0142\u0105 jak na kastrata skal\u0105, za to niezwyk\u0142\u0105 czysto\u015bci\u0105, wyr\u00f3wnaniem w rejestrach i przepi\u0119kn\u0105 barw\u0105, zw\u0142aszcza niskich d\u017awi\u0119k\u00f3w. Dlatego kompozytorzy powierzali mu partie typowo \u201ebohaterskie\u201d, utrzymane w tessiturze altowej lub mezzosopranowej. Aktorem pono\u0107 by\u0142 kiepskim \u2013 by\u0107 mo\u017ce i dlatego, \u017ce zdarza\u0142o mu si\u0119 zbyt mocno wczuwa\u0107 w narracj\u0119. Je\u015bli wierzy\u0107 anegdocie, na spektaklu pasticcia Artaserse <\/em>tak wzruszy\u0142 si\u0119 ari\u0105 Farinellego w roli zakutego w kajdany Arbace, \u017ce zamiast wytrwa\u0107 w pozie niewzruszonego tyrana, porwa\u0142 \u015bpiewaka w obj\u0119cia i przytuli\u0142 go do serca. By\u0107 mo\u017ce historyjk\u0119 wymy\u015blili W\u0142osi \u2013 \u017ceby tym skuteczniej wypromowa\u0107 w Londynie Farinellego, kt\u00f3rego s\u0142awa wkr\u00f3tce przy\u0107mi\u0142a inne gwiazdy i po\u015brednio doprowadzi\u0142a do upadku Royal Academy of Music. <\/em><\/p>\n

\"\"<\/a><\/p>\n

The Ladies Lamentation for ye Loss of Senesino. <\/span><\/em>Karykatura George’a Bickhama Jr. z antologii The Musical Entertainer<\/em> (1737). W zbiorach British Museum w Londynie
\n<\/span><\/p>\n

Francesca Cuzzoni, kt\u00f3rej H\u00e4ndel powierzy\u0142 parti\u0119 Seleuce, ukochanej \u017cony Ptolemeusza, by\u0142a wy\u015bmienit\u0105 \u015bpiewaczk\u0105, obdarzon\u0105 bardzo ruchliwym g\u0142osem o nieskazitelnej intonacji i ujmuj\u0105cej \u201es\u0142odkiej\u201d barwie. S\u0142yn\u0119\u0142a te\u017c z doskona\u0142ego wyczucia frazy i mistrzostwa w realizacji tempo rubato. Niestety, natura posk\u0105pi\u0142a jej wdzi\u0119ku i urody. Wsp\u00f3\u0142cze\u015bni szydzili te\u017c z bezgu\u015bcia Cuzzoni, jej g\u0142upoty i kapry\u015bnego charakteru. \u00d3wcze\u015bni dziennikarze ocenili jednak bezb\u0142\u0119dnie jej potencja\u0142 marketingowy. Po premierze H\u00e4ndlowskiego Alessandra<\/em>, kiedy do Senesina i Cuzzoni do\u0142\u0105czy\u0142a inna prze\u015bwietna W\u0142oszka \u2013 Faustina Bordoni \u2013 do\u0142o\u017cyli wszelkich stara\u0144, by rozp\u0119ta\u0107 wojn\u0119 dw\u00f3ch \u201eRival Queens\u201d, w istocie za\u015b publiczno\u015bci, kt\u00f3ra podzieli\u0142a si\u0119 na dwa zwa\u015bnione obozy, czasem posuwaj\u0105c si\u0119 nawet do r\u0119koczyn\u00f3w. Bordoni, atrakcyjniejsza fizycznie od swojej rywalki, odrobin\u0119 jej ust\u0119powa\u0142a pod wzgl\u0119dem wokalnym (jej g\u0142os opisywano jako mniej czysty, za to o szerszym wolumenie), okaza\u0142a si\u0119 jednak znacznie lepsz\u0105 aktork\u0105. Zapewne dlatego w Tolomeo <\/em>przypad\u0142a jej bardziej zr\u00f3\u017cnicowana wyrazowo partia Elisy, siostry Araspe, kr\u00f3la Cypru. W roli tego ostatniego wyst\u0105pi\u0142 Giuseppe Maria Boschi, znakomity w\u0142oski bas, s\u0142ynny z brawurowych wykona\u0144 arii di furia<\/em> \u2013 ta, kt\u00f3r\u0105 H\u00e4ndel powierzy\u0142 mu w I akcie, jest jedn\u0105 z efektowniejszych w dorobku kompozytora.<\/p>\n

W teatrze przy Haymarket Tolomeo<\/em> poszed\u0142 siedem razy, co \u2013 zwa\u017cywszy na okoliczno\u015bci \u2013 nale\u017cy uzna\u0107 za ogromny sukces. Utw\u00f3r nie od razu popad\u0142 w zapomnienie: po kl\u0119sce Royal Academy of Music wznowiono go jeszcze dwukrotnie za \u017cycia tw\u00f3rcy. Aria Alessandra \u201eNon lo dir\u00f2 col labbro\u201d (na premierze \u015bpiewana przez \u00f3wczesnego secundo uomo <\/em>kompanii, kastrata Antonia Baldiego) sta\u0142a si\u0119 przebojem w okresie mi\u0119dzywojennym, za spraw\u0105 adaptacji Silent Worship<\/em> Arthura Somervella, z jego w\u0142asnym angielskim tekstem. Na scen\u0119 Tolomeo <\/em>powr\u00f3ci\u0142 w latach sze\u015b\u0107dziesi\u0105tych ubieg\u0142ego wieku i wci\u0105\u017c pozostaje w kr\u0119gu zainteresowa\u0144 wykonawc\u00f3w \u2013 jako jedna z pi\u0119kniejszych H\u00e4ndlowskich opowie\u015bci o zwyci\u0119stwie dobra i mi\u0142o\u015bci nad bezdusznym okrucie\u0144stwem mo\u017cnych tego \u015bwiata.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

Szanowni Pa\u0144stwo – jutro wielkie otwarcie festiwalu Katowice Kultura Natura, kt\u00f3ry potrwa w tym roku do 21 maja. Bilety na koncert inauguracyjny 11 maja ju\u017c dawno wysprzedane, ale prosz\u0119 nie traci\u0107 nadziei: mo\u017ce kto\u015b zrezygnuje w ostatniej chwili i podzieli si\u0119 z potrzebuj\u0105cymi. W tytu\u0142owego Tolomeo re d’Egitto w koncertowym wykonaniu opery H\u00e4ndla wcieli si\u0119 … [Read more…]<\/a><\/span><\/p>\n","protected":false},"author":2,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[8],"tags":[],"class_list":["entry","post","publish","author-mangusta","post-7361","format-standard","category-miscellanea"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/atorod.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/7361","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/atorod.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/atorod.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/atorod.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/2"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/atorod.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=7361"}],"version-history":[{"count":2,"href":"https:\/\/atorod.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/7361\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":7366,"href":"https:\/\/atorod.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/7361\/revisions\/7366"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/atorod.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=7361"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/atorod.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=7361"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/atorod.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=7361"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}