{"id":7375,"date":"2023-05-15T13:51:18","date_gmt":"2023-05-15T11:51:18","guid":{"rendered":"https:\/\/atorod.pl\/?p=7375"},"modified":"2023-05-15T13:51:18","modified_gmt":"2023-05-15T11:51:18","slug":"dezerterzy-i-filantropi","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/atorod.pl\/?p=7375","title":{"rendered":"Dezerterzy i filantropi"},"content":{"rendered":"

Wielkanocny festiwal Actus Humanus ju\u017c dawno za nami, nie zaszkodzi jednak wr\u00f3ci\u0107 pami\u0119ci\u0105 do koncert\u00f3w, kt\u00f3rych nie anonsowa\u0142am w tym miejscu na bie\u017c\u0105co. Recital gambisty Krzysztofa Firlusa z utworami Carla Friedricha Abla z manuskryptu oznaczonego tajemnicz\u0105 sygnatur\u0105 Drexel 5871 odby\u0142 si\u0119 6 kwietnia w gda\u0144skim Ratuszu G\u0142\u00f3wnego Miasta.<\/p>\n

***<\/p>\n

Gdyby ka\u017cdy sk\u0142onny by\u0142 do wojaczki, by\u0142oby jak w Popio\u0142ach <\/em>\u017beromskiego: \u201eku\u017cden by w derdy lecia\u0142 za Pilic\u0119, robi\u0107 by si\u0119 \u017cadnemu nie chcia\u0142o\u201d. Francis Martin Drexel, urodzony w 1792 roku w austriackim miasteczku Dornbirn niedaleko Bregencji, na obszarze granicz\u0105cej ze Szwajcari\u0105 krainy historycznej Vorarlberg, zdecydowanie nie chcia\u0142 wi\u0105za\u0107 swej przysz\u0142o\u015bci z rzemios\u0142em wojskowym. By\u0142 najstarszym synem bogatego kupca, kt\u00f3ry umiej\u0119tnie korzysta\u0142 z przywilej\u00f3w Voralbergu pod w\u0142adz\u0105 Habsburg\u00f3w. Ziemie Przedarulanii, jak kiedy\u015b Polacy m\u00f3wili o tej krainie, od XVII stulecia sk\u0142ada\u0142y si\u0119 na odr\u0119bne landw\u00f3jtostwo, kt\u00f3re podlega\u0142o zarz\u0105dowi d\u00f3br w Tyrolu i tylko przez trzydzie\u015bci lat \u2013 od po\u0142owy XVIII wieku \u2013 podpada\u0142o pod zarz\u0105d Austrii Zachodniej. Kiedy ma\u0142y Francis mia\u0142 lat jedena\u015bcie, ojciec wys\u0142a\u0142 go po nauki do Italii, \u017ceby pierworodny opanowa\u0142 przynajmniej podstawy w\u0142oskiego i francuskiego. Ch\u0142opiec okaza\u0142 si\u0119 zdolny nad podziw \u2013 w dwa lata opanowa\u0142 biegle a\u017c pi\u0119\u0107 j\u0119zyk\u00f3w obcych i w 1805 roku wr\u00f3ci\u0142 do rodzinnego miasta, \u017ceby zdoby\u0107 jaki\u015b porz\u0105dny zaw\u00f3d. Zosta\u0142 czeladnikiem u malarza w pobliskiej wiosce.<\/p>\n

W tym samym roku, kiedy Napoleon wymusi\u0142 przy\u0142\u0105czenie Voralbergu oraz Tyrolu do Kr\u00f3lestwa Bawarii, Francis ub\u0142aga\u0142 ojca, \u017ceby pom\u00f3g\u0142 mu unikn\u0105\u0107 poboru do wojska. Ojciec przysta\u0142 na jego pro\u015bb\u0119. Ch\u0142opak przeprawi\u0142 si\u0119 przez Ren do Szwajcarii i zadekowa\u0142 si\u0119 tam na nast\u0119pne pi\u0119\u0107 lat, utrzymuj\u0105c si\u0119 z malowania szyld\u00f3w, odnawiania dom\u00f3w i sporz\u0105dzania portret\u00f3w na zam\u00f3wienie. W roku 1812 wr\u00f3ci\u0142 potajemnie do Tyrolu. Zanim obydwa kraje, po kongresie wiede\u0144skim, przy\u0142\u0105czono ponownie do Austrii, zd\u0105\u017cy\u0142 przedosta\u0107 si\u0119 do szwajcarskiego Berna i zapisa\u0107 na dalsze lekcje malarstwa.<\/p>\n

\"\"<\/a><\/p>\n

Francis Martin Drexel, portret Jos\u00e9 de San Mart\u00edna, bohatera narodowego Argentyny, Chile i Peru (1827). Ze zbior\u00f3w Palacio de la Moneda, Santiago de Chile<\/p>\n

Trzy lata po abdykacji Napoleona, w roku 1817, Francis ruszy\u0142 do portu w Amsterdamie, kupi\u0142 bilet za osiemdziesi\u0105t dolar\u00f3w i stawi\u0142 si\u0119 na pok\u0142adzie statku \u201eJohn of Baltimore\u201d. Dwa miesi\u0105ce p\u00f3\u017aniej zszed\u0142 na l\u0105d w Filadelfii. Szybko znalaz\u0142 posad\u0119 jako instruktor rysunku w szkole dla dziewcz\u0105t, nie\u017ale te\u017c zarabia\u0142 jako portrecista. Po rodzinnym skandalu z udzia\u0142em szwagra musia\u0142 jednak poszuka\u0107 szcz\u0119\u015bcia gdzie indziej. Przez kilka lat podr\u00f3\u017cowa\u0142 po Ameryce Po\u0142udniowej, gdzie jego talent malarski doceniono na tyle wysoko, \u017ce powr\u00f3ci\u0142 do Filadelfii w tryumfie i za\u0142o\u017cy\u0142 sw\u00f3j w\u0142asny dom bankowy. Sp\u00f3\u0142ka Drexel & Co. rozros\u0142a si\u0119 wkr\u00f3tce do rozmiar\u00f3w jednego z najpot\u0119\u017cniejszych bank\u00f3w w Stanach Zjednoczonych.<\/p>\n

Zanim zgin\u0105\u0142 w 1863 roku w katastrofie kolejowej, dochowa\u0142 si\u0119 sze\u015bciorga dzieci, w tym trzech syn\u00f3w, kt\u00f3rzy poszli w \u015blady protoplasty i zwi\u0105zali swoje kariery z rodzinnym bankiem. Dwaj z nich, najstarszy Francis Anthony i najm\u0142odszy Joseph William, odziedziczyli te\u017c po ojcu zami\u0142owanie do sztuki. Joseph okaza\u0142 si\u0119 przy tym niezwykle muzykalny. Doskonale opanowa\u0142 gr\u0119 na kilku instrumentach, zw\u0142aszcza na skrzypcach. Po przeprowadzce do Nowego Jorku nie tylko wspiera\u0142 finansowo, ale te\u017c czynnie anga\u017cowa\u0142 si\u0119 w dzia\u0142alno\u015b\u0107 tamtejszych instytucji muzycznych (mi\u0119dzy innymi jako dyrektor Metropolitan Opera i przewodnicz\u0105cy New York Philharmonic Society). Podczas rozlicznych podr\u00f3\u017cy po \u015bwiecie zgromadzi\u0142 olbrzymi\u0105 kolekcj\u0119 instrument\u00f3w, a w 1858 roku odkupi\u0142 od niemieckiego imigranta Henry\u2019ego F. Albrechta zbi\u00f3r partytur i ksi\u0105\u017cek o muzyce, kt\u00f3ry sta\u0142 si\u0119 zacz\u0105tkiem jego w\u0142asnej kolekcji, dwadzie\u015bcia lat p\u00f3\u017aniej powi\u0119kszonej o bezcenne r\u0119kopisy ze zbior\u00f3w kolekcjoner\u00f3w europejskich.<\/p>\n

\"\"<\/a><\/p>\n

Jacob Hart Lazarus, portret Josepha Williama Drexla (1877). Metropolitam Museum of Art w Nowym Jorku<\/p>\n

Tak zwana Drexel Collection, tu\u017c przed \u015bmierci\u0105 w 1888 roku ofiarowana przez Josepha na w\u0142asno\u015b\u0107 Lenox Library, kt\u00f3ra wraz z ksi\u0119gozbiorem Astora da\u0142a pocz\u0105tek istniej\u0105cej do dzi\u015b Nowojorskiej Bibliotece Publicznej, liczy ponad sze\u015b\u0107 tysi\u0119cy bezcennych druk\u00f3w i r\u0119kopis\u00f3w muzycznych \u2013 mi\u0119dzy innymi kilkana\u015bcie unikatowych \u017ar\u00f3de\u0142 do historii tw\u00f3rczo\u015bci XVII-wiecznych kompozytor\u00f3w angielskich. Oraz manuskrypt oznaczony sygnatur\u0105 Drexel 5871, pr\u00f3cz siedemnastu sonat Corellego oraz anonimowego Presto C-dur <\/em>obejmuj\u0105cy dwadzie\u015bcia siedem utwor\u00f3w na viol\u0119 da gamba \u2013 autorstwa niemieckiego wirtuoza tego instrumentu, Carla Friedricha Abla.<\/p>\n

Abel, podobnie jak Drexel, pochodzi\u0142 z rodziny, w kt\u00f3rej nie tylko fach, lecz i pewne warto\u015bci przechodzi\u0142y z pokolenia na pokolenie. Jego dziadek, Clamor Heinrich, wybitny organista i mistrz violone, by\u0142 dworskim muzykiem w K\u00f6then, potem mi\u0119dzy innymi instrumentalist\u0105 kapeli ksi\u0105\u017c\u0119cej w Hanowerze i ostatecznie Obermusicusem <\/em>w Bremie. Jego ojciec, Christian Ferdinand, zyska\u0142 opini\u0119 jednego z najwybitniejszych smyczkowc\u00f3w swojej epoki. Od s\u0142u\u017cby w armii szwedzkiej podczas okupacji p\u00f3\u0142nocnych Niemiec uciek\u0142 w ma\u0142\u017ce\u0144stwo. Po przeprowadzce do K\u00f6then zaprzyja\u017ani\u0142 si\u0119 z Johannem Sebastianem Bachem, nast\u0119pc\u0105 Kappelmeistra Augustina Reinharda Strickera, kt\u00f3ry zatrudni\u0142 go w dworskiej orkiestrze jako skrzypka i gambist\u0119. Bach trzyma\u0142 do chrztu jego c\u00f3rk\u0119 Sophie-Charlotte, potem za\u015b zaj\u0105\u0142 si\u0119 muzyczn\u0105 edukacj\u0105 jego syna w lipskiej Thomasschule. W 1743 roku m\u0142ody Carl Friedrich Abel \u2013 za rekomendacj\u0105 Bacha \u2013 wyl\u0105dowa\u0142 w dworskiej orkiestrze w Dre\u017anie. Pi\u0119tna\u015bcie lat p\u00f3\u017aniej wyjecha\u0142 do Londynu i nied\u0142ugo potem zosta\u0142 nadwornym muzykiem Zofii Charlotty, niemieckiej ksi\u0119\u017cniczki Meklemburgii-Strelitz, \u015bwie\u017co koronowanej kr\u00f3lowej Wielkiej Brytanii. Wkr\u00f3tce do\u0142\u0105czy\u0142 do\u0144 Johann Christian, jedenasty syn Johanna Sebastiana. Serdeczna przyja\u017a\u0144 muzyk\u00f3w zaowocowa\u0142a w 1764 roku inauguracj\u0105 Bach-Abel Concerts \u2013 pierwszych koncert\u00f3w subskrypcyjnych w Anglii, organizowanych z pocz\u0105tku przez emerytowan\u0105 weneck\u0105 \u015bpiewaczk\u0119 Theres\u0119 Cornelys w jej rezydencji przy Soho Square, potem za\u015b, a\u017c do \u015bmierci Johanna Christiana w 1782 roku, w presti\u017cowych Hanover Square Rooms.<\/p>\n

\"\"<\/a><\/p>\n

Thomas Gainsborough, portret Carla Friedricha Abla (1777). Ze zbior\u00f3w Huntington Library w San Marino w stanie Kalifornia<\/p>\n

Abel prze\u017cy\u0142 swojego przyjaciela, zmar\u0142 jednak m\u0142odziej, w wieku niespe\u0142na sze\u015b\u0107dziesi\u0119ciu trzech lat \u2013 podobno dlatego, \u017ce zbyt hojnie korzysta\u0142 z uciech \u017cycia doczesnego. By\u0142 prawdziw\u0105 dusz\u0105 towarzystwa i obraca\u0142 si\u0119 w kr\u0119gu najznamienitszych artyst\u00f3w epoki \u2013 w\u015br\u00f3d nich tak\u017ce Thomasa Gainsborough, wybitnego portrecisty i pejza\u017cysty, a zarazem uzdolnionego skrzypka-amatora, zapewne pierwszego w\u0142a\u015bciciela r\u0119kopisu jego dzie\u0142 na viol\u0119 da gamba, kt\u00f3ry z czasem trafi\u0142 w r\u0119ce Josepha Williama Drexla. Muzyka Abla jest tyle\u017c mi\u0142a dla ucha, ile skomplikowana pod wzgl\u0119dem wykonawczym. Kompozytor wykorzysta\u0142 w niej do cna mo\u017cliwo\u015bci stopniowo wychodz\u0105cego z mody instrumentu, zachowuj\u0105c przy tym niezawodne wyczucie formy \u2013 zar\u00f3wno w swobodnych preludiach, jak i w \u015bci\u015blej utrzymanych w ryzach formalnych ta\u0144cach i rondach. Umiej\u0119tnie gra\u0142 cisz\u0105, pot\u0119guj\u0105c w tych kr\u00f3tkich utworach wra\u017cenie nieistniej\u0105cego dialogu mi\u0119dzy kilkoma muzycznymi narratorami. Bogactwo zawartych w nich kontrast\u00f3w dynamicznych i artykulacyjnych przywodzi czasem na my\u015bl wczesn\u0105 tw\u00f3rczo\u015b\u0107 symfoniczn\u0105 Mozarta, z drugiej jednak strony cofa s\u0142uchacza w przesz\u0142o\u015b\u0107, w \u015bwiat nieoczekiwanych rozwi\u0105za\u0144 brzmieniowych z tw\u00f3rczo\u015bci Pana de Sainte Colombe i Marina Marais\u2019go.<\/p>\n

Carl Friedrich Abel popad\u0142 w niepami\u0119\u0107 na przesz\u0142o dwa stulecia \u2013 podobnie jak wielu innych kompozytor\u00f3w, wielbionych za \u017cycia i usuni\u0119tych w cie\u0144 nied\u0142ugo po \u015bmierci. Gdyby nie pasja kolekcjonerska Drexla i ca\u0142kiem niespodziewane odkrycie r\u0119kopis\u00f3w w dolno\u015bl\u0105skim pa\u0142acu Maltzan\u00f3w w Miliczu \u2013 by\u0107 mo\u017ce Abel pozosta\u0142by po dzi\u015b dzie\u0144 postaci\u0105 r\u00f3wnie enigmatyczn\u0105, jak pewien zamo\u017cny kupiec z Voralbergu, ojciec Francisa Martina, kt\u00f3ry postanowi\u0142 uchroni\u0107 sw\u0105 latoro\u015bl przed okrucie\u0144stwem wojny i niechc\u0105cy przyczyni\u0142 si\u0119 nie tylko do rozwoju bankowo\u015bci, lecz i utrwalenia artystycznej pasji u swoich potomk\u00f3w.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

Wielkanocny festiwal Actus Humanus ju\u017c dawno za nami, nie zaszkodzi jednak wr\u00f3ci\u0107 pami\u0119ci\u0105 do koncert\u00f3w, kt\u00f3rych nie anonsowa\u0142am w tym miejscu na bie\u017c\u0105co. Recital gambisty Krzysztofa Firlusa z utworami Carla Friedricha Abla z manuskryptu oznaczonego tajemnicz\u0105 sygnatur\u0105 Drexel 5871 odby\u0142 si\u0119 6 kwietnia w gda\u0144skim Ratuszu G\u0142\u00f3wnego Miasta. *** Gdyby ka\u017cdy sk\u0142onny by\u0142 do wojaczki, … [Read more…]<\/a><\/span><\/p>\n","protected":false},"author":2,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[8],"tags":[],"class_list":{"0":"entry","1":"post","2":"publish","3":"author-mangusta","4":"post-7375","6":"format-standard","7":"category-miscellanea"},"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/atorod.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/7375","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/atorod.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/atorod.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/atorod.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/2"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/atorod.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=7375"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/atorod.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/7375\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":7379,"href":"https:\/\/atorod.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/7375\/revisions\/7379"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/atorod.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=7375"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/atorod.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=7375"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/atorod.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=7375"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}