\nNajstarsz\u0105 form\u0105 monodii rosyjskiej jest znamiennyj raspiew<\/em>, zapo\u017cyczony z tradycji bizantyjskiej \u015bpiew neumatyczny, oparty na oktoechosie \u2013 zwanym te\u017c oktoichem b\u0105d\u017a osmog\u0142asijem \u2013 systemie o\u015bmiu skal modalnych, z\u0142o\u017conym z czterech skal autentycznych i czterech plagalnych. Z czasem w obr\u0119bie tego systemu wykszta\u0142ci\u0142y si\u0119 g\u0142asowyje<\/em> popiewki<\/em>: osobne, skomplikowane frazy melodyczne, nawracaj\u0105ce okresowo w toku \u015bpiewu, z regu\u0142y w odrobin\u0119 zmienionym kszta\u0142cie. Znamiennyj raspiew<\/em> by\u0142 nieod\u0142\u0105cznie powi\u0105zany z kalendarzem liturgicznym. Zapisywano go z pocz\u0105tku notacj\u0105 kondakarn\u0105 (od bizantyjskich kondak\u00f3w, czyli kondakion\u00f3w, wywodz\u0105cych si\u0119 jeszcze z tradycji syryjskiej), do dzi\u015b nie w pe\u0142ni rozszyfrowan\u0105, pos\u0142uguj\u0105c\u0105 si\u0119 znakami, kt\u00f3re nie okre\u015bla\u0142y wysoko\u015bci poszczeg\u00f3lnych d\u017awi\u0119k\u00f3w, a tylko kierunek i czas trwania melodii oraz model ekspresji frazy. W XIII wieku zast\u0105piono j\u0105 notacj\u0105 kriukow\u0105 (od najcz\u0119\u015bciej wyst\u0119puj\u0105cego w niej znaku, czyli kriuka, kt\u00f3ry oznacza\u0142 niewielki, akcentowany skok interwa\u0142owy w g\u00f3r\u0119), pochodn\u0105 notacji starobizantyjskiej, dostosowan\u0105 jednak do specyficznej intonacji i melodii j\u0119zyka miejscowego. Interpretacj\u0119 neum u\u0142atwia\u0142y znaki pomocnicze, tak zwane kinowarnyje pomiety<\/em>: zaznaczane cynobrem litery alfabetu staro-cerkiewno-s\u0142owia\u0144skiego. Kolejne innowacje doprowadzi\u0142y z czasem do zast\u0105pienia notacji neumatycznej systemem liniowym.<\/p>\n
XIX-wieczny ludowy drzeworyt „\u0142ubok” z notacj\u0105 \u015bpiewu znamiennego.<\/p>\n Ewoluowa\u0142 nie tylko zapis: w miar\u0119 przek\u0142adania kolejnych tekst\u00f3w liturgicznych z greckiego na j\u0119zyki miejscowe zmianom podlega\u0142 tak\u017ce system oktoichu. W XVI wieku, kiedy ostatecznie zako\u0144czono prace nad korpusem utwor\u00f3w wchodz\u0105cych w sk\u0142ad nabo\u017ce\u0144stw niedzielnych i \u015bwi\u0105tecznych, znamiennyj raspiew<\/em> osi\u0105gn\u0105\u0142 kulminacj\u0119 swego rozwoju. Upi\u00f3r ju\u017c wr\u00f3ci\u0142 z Wroc\u0142awia, ale festiwal dopiero rozkwita. Zanim podziel\u0119 si\u0119 wra\u017ceniami z nowej sali, jeszcze troch\u0119 pozach\u0119cam. Ju\u017c pojutrze, 10 wrze\u015bnia, w kolegiacie \u015bw. Krzy\u017ca i \u015bw. Bart\u0142omieja, wyst\u0105pi Drewnierusskij Raspiew pod dyrekcj\u0105 Anatolija Grindenki. Przedtem s\u0142\u00f3w kilka o zapomnianej tradycji \u015bpiewu znamiennego. *** Jeszcze do niedawna kojarzyli\u015bmy muzyk\u0119 cerkiewn\u0105 z pot\u0119\u017cnym, pe\u0142nym … [Read more…]<\/a><\/span><\/p>\n","protected":false},"author":2,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[8],"tags":[],"class_list":{"0":"entry","1":"post","2":"publish","3":"author-mangusta","4":"post-740","6":"format-standard","7":"category-miscellanea"},"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/atorod.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/740","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/atorod.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/atorod.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/atorod.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/2"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/atorod.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=740"}],"version-history":[{"count":5,"href":"https:\/\/atorod.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/740\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":747,"href":"https:\/\/atorod.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/740\/revisions\/747"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/atorod.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=740"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/atorod.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=740"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/atorod.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=740"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}![\"Kryuki\"](\"http:\/\/atorod.pl\/wp-content\/uploads\/2015\/09\/Kryuki.jpg\")
<\/a><\/p>\n
\nNiestety, po apogeum szybko nadchodzi schy\u0142ek. W po\u0142owie XVII wieku tradycyjn\u0105 monodi\u0119 zacz\u0119\u0142o wypiera\u0107 partiesnoje pienije<\/em> \u2013 wielog\u0142osowo\u015b\u0107 typu zachodniego, upowszechniana z zapa\u0142em mi\u0119dzy innymi przez ukrai\u0144skiego teoretyka i kompozytora Myko\u0142\u0119 Dyleckiego, w 1667 roku oficjalnie dopuszczona do prawos\u0142awnej praktyki liturgicznej. Mimo d\u0142ugotrwa\u0142ego sporu staroobrz\u0119dowc\u00f3w ze zwolennikami nowej praktyki wykonawczej, znamiennyj raspiew<\/em> stopniowo znika\u0142 z rosyjskiej Cerkwi. Podejmowane na prze\u0142omie XIX i XX wieku pr\u00f3by odtworzenia dawnej melodyki przez moskiewsk\u0105 szko\u0142\u0119 kompozytorsk\u0105 (reprezentowan\u0105 mi\u0119dzy innymi przez Greczaninowa, Rachmaninowa i Czesnokowa) nie poci\u0105gn\u0119\u0142y za sob\u0105 odnowy liturgii, cho\u0107 bez w\u0105tpienia wzbogaci\u0142y dorobek s\u0142owia\u0144skiej kultury muzycznej. \u201ePrawdziwa\u201d rosyjska monodia posz\u0142a w zapomnienie \u2013 podobnie jak na Zachodzie zanik\u0142 \u201eprawdziwy\u201d chora\u0142, wyrugowany z ko\u015bcio\u0142\u00f3w po reformach Soboru Watyka\u0144skiego II i odt\u0105d funkcjonuj\u0105cy w sterylnej, okaleczonej postaci, uznanej w liturgii za wzorcow\u0105 i piel\u0119gnowanej w duchu benedykty\u0144skiej \u201eodnowy\u201d \u015bpiewu sakralnego.
\nWskrzeszeniem zapomnianej tradycji chora\u0142u zachodniego zaj\u0105\u0142 si\u0119 Marcel P\u00e9r\u00e8s. Jego odpowiednikiem w muzycznym \u015bwiecie prawos\u0142awia okaza\u0142 si\u0119 Anatolij Grindenko \u2013 jeden z pierwszych or\u0119downik\u00f3w wykonawstwa historycznego w krajach by\u0142ego ZSRR. Podobnie jak P\u00e9r\u00e8s, Grindenko jest z wykszta\u0142cenia instrumentalist\u0105: porzuciwszy kontrabas, zaj\u0105\u0142 si\u0119 gr\u0105 na gambie i przez wiele lat wyst\u0119powa\u0142 w repertuarze barokowym. Z czasem jednak przewa\u017cy\u0142o zami\u0142owanie do dziej\u00f3w dawnej Rusi oraz jej duchowej i artystycznej spu\u015bcizny. Zacz\u0119\u0142o si\u0119 od studi\u00f3w tradycyjnego pisania ikon u Adolfa Owczynnikowa. Sko\u0144czy\u0142o na utworzeniu zespo\u0142u Drewnierusskij Raspiew, w kt\u00f3rego sk\u0142ad weszli studenci akademii teologicznej przy \u0141awrze Troicko-Siergijewskiej w \u00f3wczesnym Zagorsku (obecnie Siergijew Posad). Dwunastoosobowy ansambl, kt\u00f3ry wkr\u00f3tce ur\u00f3s\u0142 do rangi Ch\u00f3ru Patriarchatu Moskiewskiego, po\u015bwi\u0119ci\u0142 si\u0119 restytucji bizantyjskiej i staroruskiej sztuki wokalnej. W przeciwie\u0144stwie do Ensemble Organum, kt\u00f3ry czerpie inspiracj\u0119 z wci\u0105\u017c \u017cywych tradycji wykonawczych basenu Morza \u015ar\u00f3dziemnego, zesp\u00f3\u0142 Grindenki bazuje przede wszystkim na \u017ar\u00f3d\u0142ach paleograficznych. Grindenko zastrzega si\u0119 w wywiadach, \u017ce nie chce by\u0107 \u201einterpretatorem\u201d dawnej muzyki prawos\u0142awnej. Pragnie odtworzy\u0107 j\u0105 w oryginalnej formie i stylu, reszt\u0119 pozostawiaj\u0105c s\u0142uchaczom.
\nMa\u0142o kto dzi\u015b pami\u0119ta, \u017ce jednym z pierwszych sukces\u00f3w zespo\u0142u Drewnierusskij Raspiew by\u0142o zwyci\u0119stwo w konkursie Festiwalu Muzyki Cerkiewnej w Hajn\u00f3wce w 1988 roku. Od tamtej pory ch\u00f3r nagra\u0142 kilkana\u015bcie p\u0142yt, g\u0142\u00f3wnie z repertuarem ze z\u0142otej epoki \u015bpiewu znamiennego, kt\u00f3ry wype\u0142ni wi\u0119ksz\u0105 cz\u0119\u015b\u0107 koncertu. Opr\u00f3cz nich us\u0142yszymy te\u017c kompozycje reprezentuj\u0105ce inne tradycje liturgiczne, mi\u0119dzy innymi XVII-wieczn\u0105 Stichir\u0119 na Wielki Pi\u0105tek, utrzyman\u0105 w po\u0142udniowos\u0142owia\u0144skim stylu szko\u0142y z Ochrydu, kt\u00f3rej program nawi\u0105zywa\u0142 do dawnych bizantyjskich wzorc\u00f3w Wy\u017cszej Szko\u0142y w Konstantynopolu. Od Kanonu Eucharystycznego i Hymnu do Matki Boskiej, kt\u00f3re uzmys\u0142owi\u0105 s\u0142uchaczom, jak kszta\u0142towa\u0142o si\u0119 partiesnoje pienije<\/em> na wczesnym etapie rozwoju polifonii cerkiewnej, przejdziemy do analogicznego hymnu w stylu weneckim, st\u0105d za\u015b do ukochanej przez wspomnianego ju\u017c Berlioza tw\u00f3rczo\u015bci Dmytra Stepanowicza Bortnia\u0144skiego, kt\u00f3ry p\u0142ynnie \u0142\u0105czy\u0142 elementy \u015bpiewu znamiennego z melodyk\u0105 pie\u015bni ukrai\u0144skich i estetyk\u0105 XVIII-wiecznej opery w\u0142oskiej. Wieczoru dope\u0142ni\u0105 kompozycje moskiewskich \u201eodnowicieli\u201d staroruskich \u015bpiew\u00f3w cerkiewnych, kt\u00f3rych potencja\u0142 tw\u00f3rczy rozsadzi\u0142 ramy pierwotnego za\u0142o\u017cenia i wykszta\u0142ci\u0142 ca\u0142kiem now\u0105 jako\u015b\u0107 w rosyjskiej muzyce religijnej u schy\u0142ku carskiego imperium.
\nOd fragmentu Liturgii \u015bw. Bazylego Wielkiego po litani\u0119 Grieczaninowa, ostatniego rosyjskiego romantyka, kt\u00f3ry dokona\u0142 \u017cywota w 1956 roku na ameryka\u0144skiej emigracji. Cud przemienienia wielkiej tradycji prawos\u0142awnej dokona si\u0119 na oczach i uszach wroc\u0142awskiej publiczno\u015bci.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"