{"id":7400,"date":"2023-05-31T16:00:06","date_gmt":"2023-05-31T14:00:06","guid":{"rendered":"https:\/\/atorod.pl\/?p=7400"},"modified":"2023-05-31T16:02:07","modified_gmt":"2023-05-31T14:02:07","slug":"czlowiek-strzela-diabel-kule-nosi","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/atorod.pl\/?p=7400","title":{"rendered":"Cz\u0142owiek strzela, diabe\u0142 kule nosi"},"content":{"rendered":"

Przed Upiorem ostatni etap majowej Odysei po Europie: wkr\u00f3tce pojawi\u0105 si\u0119 recenzje, w pierwszej kolejno\u015bci z praskiej inscenizacji Kleider machen Leute<\/em> Zemlinsky’ego. Tymczasem wr\u00f3\u0107my na chwil\u0119 do koncertu NOSPR 9 grudnia ubieg\u0142ego roku, pod batut\u0105 Lawrence’a Fostera, z udzia\u0142em pianisty Petera Jablonskiego oraz skrzypka, a zarazem koncertmistrza go\u015bcinnego Davida Lef\u00e8vre’a.<\/p>\n

***<\/p>\n

\u201eW sposobie tworzenia [ch\u00f3r\u00f3w] Weber jest prawdziwie wielkim kompozytorem. W Niemczech s\u0105 one tak popularne, i\u017c gdzie tylko si\u0119 zbierze pewna liczba os\u00f3b \u015bpiewaj\u0105cych, niezawodnie ch\u00f3ry Webera musz\u0105 by\u0107 wykonane, a \u00f3w s\u0142awny strzelc\u00f3w z Frejszyca<\/em>, nawet u nas powszechnie jest \u015bpiewanym\u201d \u2013 pisa\u0142 w 1856 roku anonimowy kronikarz na \u0142amach miesi\u0119cznika \u201eBiblioteka Warszawska\u201d. Od premiery w Warszawie, 4 lipca 1826, mi\u0119\u0142o dok\u0142adnie trzydzie\u015bci lat. Zaledwie czternastoletni Zygmunt Krasi\u0144ski donosi\u0142 wtedy w li\u015bcie do ojca: \u201eto opera wi\u0119cej do dramy podobna, ma du\u017co akcji, ustawicznie pioruny grzmi\u0105, ustawicznie na scenie strzelaj\u0105, diab\u0142\u00f3w wywo\u0142uj\u0105, kt\u00f3rzy w ognistych przychodz\u0105 postaciach. Osobliwie drugi akt, gdzie Strzelec w nocy w lesie leje kule zaczarowane, jest pe\u0142ny duch\u00f3w, strach\u00f3w, niedopyrz\u00f3w, grom\u00f3w, etc., etc., bardzo w gu\u015bcie romantycznym\u201d. Na wcze\u015bniejsze wystawienie w stolicy Kr\u00f3lestwa Kongresowego cenzura nie wyrazi\u0142a zgody, za oficjaln\u0105 przyczyn\u0119 podaj\u0105c, \u017ce w tej ba\u015bni \u201ewyst\u0119puje z\u0142y duch\u201d.<\/p>\n

Nic jednak nie zdo\u0142a\u0142o powstrzyma\u0107 tryumfalnego pochodu \u201eFrejszyca\u201d przez sceny europejskie \u2013 w niespe\u0142na p\u00f3\u0142 roku po premierze 12 czerwca 1821, w berli\u0144skim Schauspielhaus, pod batut\u0105 samego kompozytora, utw\u00f3r trafi\u0142 na deski teatr\u00f3w nie tylko w Kr\u00f3lestwie Prus i Cesarstwie Austrii, lecz tak\u017ce w Rydze i Kopenhadze.<\/p>\n

Weber napisa\u0142 swoj\u0105 oper\u0119 z dialogami do libretta Johanna Friedricha Kinda, kt\u00f3ry zaczerpn\u0105\u0142 inspiracj\u0119 z Gespensterbuch<\/em>, antologii opowie\u015bci o duchach, skompilowanej przez Augusta Apla i Friedricha Launa. Historia kr\u0105\u017cy wok\u00f3\u0142 my\u015bliwego, kt\u00f3ry zawar\u0142 pakt z diab\u0142em \u2013 w zamian za\u00a0 obietnic\u0119, \u017ce ka\u017cda z wystrzelonych przez niego kul trafi do celu. Z wyj\u0105tkiem si\u00f3dmej kuli, kierowanej przez szatana, kt\u00f3ra u\u017cyta niezgodnie z przeznaczeniem, trafi w niego samego lub ugodzi nieopatrznie blisk\u0105 mu osob\u0119. Polski tytu\u0142 Wolny strzelec<\/em> \u2013 wymy\u015blony przez Wojciecha Bogus\u0142awskiego \u2013 przesta\u0142 by\u0107 zrozumia\u0142y dla wsp\u00f3\u0142czesnego odbiorcy. Chodzi bowiem o strzelca wyborowego, kt\u00f3rego \u201ewola\u201d decyduje, dok\u0105d po\u015ble sw\u0105 magiczn\u0105 kul\u0119. Z wyj\u0105tkiem tej si\u00f3dmej, diabelskiej\u2026 W operze Webera wszystko ko\u0144czy si\u0119 jednak dobrze \u2013 podobnie jak potoczy\u0142y si\u0119 dalsze losy dzie\u0142a, kt\u00f3re w swoim czasie nie tylko prze\u0142ama\u0142o dominacj\u0119 repertuaru w\u0142oskiego w europejskich teatrach operowych, lecz i wyznaczy\u0142o kierunek dalszego rozwoju niemieckiej opery romantycznej.<\/p>\n

\"\"<\/a><\/p>\n

J. H. St\u00fcrmer: projekty kostium\u00f3w Samiela i Kacpra do premierowego przedstawienia\u00a0Wolnego strzelca<\/em>, 1821<\/p>\n

Trudno si\u0119 dziwi\u0107, bo mistrzostwo roboty kompozytorskiej daje o sobie zna\u0107 ju\u017c w uwerturze, kt\u00f3r\u0105 Weber \u2013 jako jeden z pierwszych muzyk\u00f3w w dziejach formy –\u00a0 skonstruowa\u0142 niemal wy\u0142\u0105cznie z materia\u0142u u\u017cytego w samej operze, dobitnie rysuj\u0105c kontrast mi\u0119dzy \u201e\u017cyciem my\u015bliwego i w\u0142adz\u0105 si\u0142 piekielnych\u201d. To pierwsze odda\u0142 durowym, \u015bwietlistym wsp\u00f3\u0142brzmieniem waltorni, t\u0119 drug\u0105 \u2013 molowymi przebiegami niskich smyczk\u00f3w, klarnet\u00f3w i fagot\u00f3w. W \u017cadnym innym utworze Weber nie wzbi\u0142 si\u0119 na takie wy\u017cyny sztuki orkiestracji. By\u0107 mo\u017ce \u017cadna inna uwertura nie wprowadza s\u0142uchacza z takim impetem we w\u0142a\u015bciw\u0105 akcj\u0119 dramatu.<\/p>\n

Entuzjast\u0105 Freisch\u00fctza <\/em>by\u0142 tak\u017ce Berlioz, do tego stopnia, \u017ce gdy Opera Paryska zdecydowa\u0142a si\u0119 wystawi\u0107 dzie\u0142o Webera w Salle Le Peletier, we francuskim przek\u0142adzie, zgodnie z wymogami sceny bez dialog\u00f3w m\u00f3wionych, za to z obowi\u0105zkowym baletem w II akcie \u2013 sam zaj\u0105\u0142 si\u0119 opracowaniem francuskich recytatyw\u00f3w, a w charakterze baletowego intermezza w\u0142\u0105czy\u0142 do opery Weberowskie Zaproszenie do ta\u0144ca <\/em>we w\u0142asnej instrumentacji. By\u0142o to w roku 1841, niespe\u0142na dwa lata po sukcesie premiery Romea i Julii <\/em>w Konserwatorium Paryskim, pod dyrekcj\u0105 samego Berlioza, w pot\u0119\u017cnej obsadzie z\u0142o\u017conej z trojga solist\u00f3w, stuosobowej orkiestry i prawie stuosobowego ch\u00f3ru. U \u017ar\u00f3de\u0142 tej nietypowo skonstruowanej symfonii dramatycznej, dzi\u015b rzadko grywanej w ca\u0142o\u015bci ze wzgl\u0119du na rozbudowany sk\u0142ad i trudno\u015bci wykonawcze, leg\u0142o nie tylko uwielbienie kompozytora dla tw\u00f3rczo\u015bci Szekspira, ale te\u017c niemal tragiczna w skutkach mi\u0142o\u015b\u0107 do pewnej irlandzkiej aktorki szekspirowskiej, kt\u00f3r\u0105 Berlioz ujrza\u0142 po raz pierwszy na scenie w\u0142a\u015bnie w roli Julii. Dzie\u0142o powstawa\u0142o etapami przez kilkana\u015bcie lat i doczeka\u0142o si\u0119 prawykonania ju\u017c po \u015blubie z Harriet Smithson. Niewiele jednak brakowa\u0142o, by d\u0142ugo nieodwzajemniane zaloty sko\u0144czy\u0142y si\u0119 samob\u00f3jstwem. Szatan wyj\u0105\u0142 jednak si\u00f3dm\u0105 kul\u0119 z pistoletu Berlioza. Zamiast si\u0119 zabi\u0107, kompozytor odnalaz\u0142 sens \u017cycia w pisaniu Symfonii fantastycznej. <\/em>Dopiero p\u00f3\u017aniej, kiedy ma\u0142\u017ce\u0144stwo z Harriet okaza\u0142o si\u0119 katastrof\u0105 \u2013 w pe\u0142ni doceni\u0142 geniusz narracyjny Szekspira, kt\u00f3ry u\u015bmierci\u0142 oboje kochank\u00f3w u zarania ich mi\u0142o\u015bci.<\/p>\n

\"\"<\/a><\/p>\n

Afisz prawykonania Romea i Julii <\/em>Berlioza, 1839<\/p>\n

\u201eIle mi si\u0119 zdaje, Freisch\u00fctz <\/em>w Warszawie wiele narobi ha\u0142asu\u201d, pisa\u0142 Chopin do Jana Bia\u0142ob\u0142ockiego, starszego kolegi z ojcowskiej pensji, nie mog\u0105c si\u0119 doczeka\u0107 premiery w Teatrze Narodowym. Zmar\u0142 dwadzie\u015bcia trzy lata p\u00f3\u017aniej. Na Konkursie Kompozytorskim im. Fryderyka Chopina, zorganizowanym przez ZKP w setn\u0105 rocznic\u0119 jego \u015bmierci, pierwszej nagrody nie przyznano. Do nies\u0142awnego Zjazdu w \u0141agowie Lubuskim zosta\u0142o jeszcze pi\u0119\u0107 miesi\u0119cy, atmosfera jednak g\u0119stnia\u0142a. Jury uzasadni\u0142o swoj\u0105 decyzj\u0119 potrzeb\u0105 wyr\u00f3\u017cnienia \u201etych utwor\u00f3w, kt\u00f3rych za\u0142o\u017cenia ideologiczne \u2013 w tym w\u0142a\u015bciwe wykorzystanie polskich pierwiastk\u00f3w ludowych, pog\u0142\u0119bienie emocjonalne, uproszczenie \u015brodk\u00f3w wyrazu, odrzucenie na plan dalszy moment\u00f3w eksperymentalno-formalnych zosta\u0142y najszcz\u0119\u015bliwiej rozwi\u0105zane\u201d. Koncert fortepianowy <\/em>Bacewicz nie spe\u0142nia\u0142 wszystkich wymog\u00f3w: pr\u00f3\u017cno szuka\u0107 w jej utworze \u201epierwiastka socrealistycznego\u201d. S\u0105 za to pierwiastki ludowe, misternie wplecione w b\u0142yskotliw\u0105 parti\u0119 solow\u0105 i g\u0119st\u0105, neoromantyczn\u0105 faktur\u0119 orkiestry. Po prawykonaniu 4 listopada \u2013 ze Stanis\u0142awem Szpinalskim przy fortepianie i orkiestr\u0105 Filharmonii Warszawskiej pod dyrekcj\u0105 Andrzeja Panufnika \u2013 Tadeusz Marek pisa\u0142 o opracowaniu oberka w Molto allegro<\/em>, \u017ce \u201ejest wprost mistrzowskie i nie mo\u017cemy sobie w tej chwili uprzytomni\u0107, aby przed Bacewicz\u00f3wn\u0105 kt\u00f3ry\u015b z naszych kompozytor\u00f3w zrobi\u0142 to lepiej\u201d. Jurorzy byli podobnego zdania. Koncert <\/em>wyr\u00f3\u017cniono drug\u0105 nagrod\u0105. Zwa\u017cywszy na kontekst, du\u017co cenniejsz\u0105 ni\u017c pierwsza. Z perspektywy czasu zwyci\u0119stwo w Konkursie mog\u0142oby si\u0119 okaza\u0107 t\u0105 si\u00f3dm\u0105, diabelsk\u0105 kul\u0105: wystrzelon\u0105 w samo serce pami\u0119ci o geniuszu Bacewicz.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

Przed Upiorem ostatni etap majowej Odysei po Europie: wkr\u00f3tce pojawi\u0105 si\u0119 recenzje, w pierwszej kolejno\u015bci z praskiej inscenizacji Kleider machen Leute Zemlinsky’ego. Tymczasem wr\u00f3\u0107my na chwil\u0119 do koncertu NOSPR 9 grudnia ubieg\u0142ego roku, pod batut\u0105 Lawrence’a Fostera, z udzia\u0142em pianisty Petera Jablonskiego oraz skrzypka, a zarazem koncertmistrza go\u015bcinnego Davida Lef\u00e8vre’a. *** \u201eW sposobie tworzenia [ch\u00f3r\u00f3w] … [Read more…]<\/a><\/span><\/p>\n","protected":false},"author":2,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[8],"tags":[],"class_list":{"0":"entry","1":"post","2":"publish","3":"author-mangusta","4":"post-7400","6":"format-standard","7":"category-miscellanea"},"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/atorod.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/7400","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/atorod.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/atorod.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/atorod.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/2"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/atorod.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=7400"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/atorod.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/7400\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":7403,"href":"https:\/\/atorod.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/7400\/revisions\/7403"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/atorod.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=7400"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/atorod.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=7400"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/atorod.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=7400"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}