{"id":7445,"date":"2023-06-22T12:08:30","date_gmt":"2023-06-22T10:08:30","guid":{"rendered":"https:\/\/atorod.pl\/?p=7445"},"modified":"2023-06-22T12:20:35","modified_gmt":"2023-06-22T10:20:35","slug":"va-vecchio-john","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/atorod.pl\/?p=7445","title":{"rendered":"Va, vecchio John!"},"content":{"rendered":"

Ju\u017c jutro, 23 czerwca, fina\u0142 sezonu NOSPR, wie\u0144cz\u0105cy kadencj\u0119 Lawrence’a Fostera, kt\u00f3ry ust\u0119puje z funkcji dyrektora artystycznego i pierwszego dyrygenta katowickiego zespo\u0142u. Foster – jak\u017ce stosownie – poprowadzi Falstaffa <\/em>Verdiego w wykonaniu koncertowym, z doborowym zestawem solist\u00f3w (na czele z Lesterem Lynchem w partii tytu\u0142owej), ansamblem Camerata Silesia, Ch\u00f3rem Polskiego Radia i orkiestr\u0105 Gospodarzy. Organizatorzy udost\u0119pnili dodatkow\u0105 pul\u0119 bilet\u00f3w z ty\u0142u estrady – kto si\u0119 jeszcze nie zdecydowa\u0142, mo\u017ce zd\u0105\u017cy skorzysta\u0107. Warto i wypada, cho\u0107by w podzi\u0119kowaniu za minione, z rozmaitych wzgl\u0119d\u00f3w nie\u0142atwe sezony.<\/p>\n

***<\/p>\n

Kiedy Verdi wzi\u0105\u0142 si\u0119 za komponowanie Falstaffa<\/em>, mia\u0142 ju\u017c w dorobku dwadzie\u015bcia siedem oper: w tym tylko jedn\u0105 komiczn\u0105, Dzie\u0144 kr\u00f3lowania <\/em>(1840), kt\u00f3ry okaza\u0142 si\u0119 najwi\u0119ksz\u0105 katastrof\u0105 w jego karierze i zosta\u0142 zdj\u0119ty z afisza nazajutrz po pierwszym spektaklu, oraz kolejn\u0105 po Makbecie <\/em>(1847) adaptacj\u0119 Szekspira \u2013 zapieraj\u0105cego dech w piersiach intensywno\u015bci\u0105 emocji Otella<\/em>, kt\u00f3rego premiera w La Scali, 5 lutego 1887 roku, sko\u0144czy\u0142a si\u0119 dla odmiany prawdziwym triumfem, tak\u017ce za spraw\u0105 odnowionej wsp\u00f3\u0142pracy z genialnym librecist\u0105 Arrigiem Boito. To w\u0142a\u015bnie Boito przekona\u0142 Verdiego \u2013 kt\u00f3ry od lat bezskutecznie szuka\u0142 pomys\u0142u na udan\u0105 komedi\u0119, miotaj\u0105c si\u0119 od Don Kichota<\/em>, przez sztuki Goldoniego, a\u017c po farsy Labiche\u2019a \u2013 \u017ceby pozosta\u0107 przy tw\u00f3rczo\u015bci mistrza ze Stradford. Musia\u0142 jednak w tym celu uciec si\u0119 do ma\u0142ego podst\u0119pu. Kiedy Verdi wyzna\u0142 mu w kt\u00f3rej\u015b z rozm\u00f3w, \u017ce po wymordowaniu tylu operowych protagonist\u00f3w ma wreszcie prawo si\u0119 po\u015bmia\u0107, zabra\u0142 si\u0119 w tajemnicy do kre\u015blenia libretta na motywach Weso\u0142ych kumoszek z Windsoru <\/em>i Henryka IV<\/em>, g\u0142\u00f3wn\u0105 postaci\u0105 czyni\u0105c Sir Johna Falstaffa, Szekspirowsk\u0105 wersj\u0119 archetypu \u017co\u0142nierza-samochwa\u0142a \u2013 rubasznego ob\u017cartucha i opoja, s\u0142ynnego z oszustw i sk\u0142onno\u015bci do rozpusty. Boito znacz\u0105co okroi\u0142 fabu\u0142\u0119, usun\u0105\u0142 z niej szereg postaci i w\u0105tk\u00f3w pobocznych, wzbogaci\u0142 te\u017c portret psychologiczny swego bohatera, odwo\u0142uj\u0105c si\u0119 do fragment\u00f3w z obydwu wcze\u015bniejszych kronik dramatycznych Szekspira.<\/p>\n

Efekt swoich poczyna\u0144 przedstawi\u0142 Verdiemu w lipcu 1889 roku. Kompozytor nie kry\u0142 zachwytu. \u201eZr\u00f3bmy tego Falstaffa<\/em>! Na przek\u00f3r k\u0142opotom, staro\u015bci i chorobom!\u201d, napisa\u0142 w li\u015bcie do Boita. Poprosi\u0142 jednak, by rzecz trzyma\u0107 dalej w sekrecie. Rzuci\u0142 si\u0119 rado\u015bnie w wir pracy, niezobligowany \u017cadnymi terminami ani zobowi\u0105zaniami wobec impresari\u00f3w i artyst\u00f3w. Pierwszy akt sko\u0144czy\u0142 w marcu nast\u0119pnego roku \u2013 tak zadowolony z efektu, \u017ce nie utrzyma\u0142 j\u0119zyka na wodzy i wreszcie si\u0119 komu\u015b wygada\u0142. Pog\u0142oski o post\u0119pach prac nad now\u0105 oper\u0105 Verdiego sta\u0142y si\u0119 tajemnic\u0105 Poliszynela. Ma\u0142o kto jednak podejrzewa\u0142, \u017ce Falstaff <\/em>przyjmie posta\u0107 ironicznego, niekiedy melancholijnego obrachunku kompozytora z w\u0142asnym \u017cyciem. Verdi coraz mocniej identyfikowa\u0142 si\u0119 z pancione<\/em> \u2013 czyli Brzuszyskiem, jak nazywa\u0142 Sir Johna. Ko\u0144cz\u0105c partytur\u0119, wyzna\u0142 libreci\u015bcie, \u017ce \u201epancione<\/em> jest na skraju ob\u0142\u0119du. S\u0105 dni, kiedy nie rusza si\u0119 z domu, ca\u0142y czas \u015bpi i jest w z\u0142ym humorze. Innym razem krzyczy, biega, skacze i wywraca wszystko do g\u00f3ry nogami; pozwalam mu troch\u0119 pohasa\u0107, ale jak tak dalej p\u00f3jdzie, za\u0142o\u017c\u0119 mu kaganiec i kaftan bezpiecze\u0144stwa\u201d.<\/p>\n

\"\"<\/a><\/p>\n

Czeski baryton Bohumil Benoni w roli Falstaffa. Fotografia Jana Nepomuka Langhansa z 1894 roku<\/p>\n

Trudno si\u0119 dziwi\u0107 Verdiemu, skoro obydwaj z Boitem wysma\u017cyli tak\u0105 oto histori\u0119: do ober\u017cy \u201ePod Podwi\u0105zk\u0105\u201d wpada doktor Kajus, oskar\u017caj\u0105c Falstaffa, \u017ce pobi\u0142 jego s\u0142u\u017c\u0105cych. Falstaff obraca wszystko w \u017cart, pozbywa si\u0119 doktora i oznajmia, \u017ce zamierza uwie\u015b\u0107 dwie bogate m\u0119\u017catki, panie Alicj\u0119 Ford i Meg Page. Wzywa swoich s\u0142u\u017c\u0105cych Bardolfa i Pistola, \u017ceby zanie\u015bli do nich listy z jego wyznaniami, ci jednak odmawiaj\u0105, powo\u0142uj\u0105c si\u0119 na sw\u00f3j honor. Falstaff powierza odrzucon\u0105 misj\u0119 giermkowi, a s\u0142u\u017c\u0105cym wyg\u0142asza tyrad\u0119, \u017ce od honoru nikt jeszcze nie uty\u0142. Damy odkrywaj\u0105, \u017ce otrzyma\u0142y listy mi\u0142osne tej samej tre\u015bci, i postanawiaj\u0105 da\u0107 Falstaffowi nauczk\u0119, wci\u0105gaj\u0105c w sw\u00f3j spisek wsz\u0119dobylsk\u0105 pani\u0105 Quickly, kt\u00f3ra wkr\u00f3tce potem przybywa do gospody i zapewnia Falstaffa, \u017ce podbi\u0142 serca obu m\u0119\u017catek, ale tylko pani Ford mo\u017ce si\u0119 z nim spotka\u0107. Tymczasem Bardolf i Pistol, kt\u00f3rzy zawi\u0105zali w\u0142asny spisek przeciwko Falstaffowi, przedstawiaj\u0105 mu niejakiego Fontan\u0119, rzekomo odrzuconego adoratora pani Ford. Fontana prosi Falstaffa o pomoc w uwiedzeniu wybranki. Falstaff ochoczo si\u0119 zgadza, nie zdaj\u0105c sobie sprawy, \u017ce ma do czynienia z samym panem Fordem. Stroi si\u0119 na domnieman\u0105 randk\u0119, pojawia w domu Alicji i rozpoczyna zaloty, przerwane raptownym wtargni\u0119ciem pana Forda. Damy ukrywaj\u0105 Falstaffa w koszu na bielizn\u0119. Oszala\u0142y z zazdro\u015bci Ford przeszukuje dom, zamiast \u017cony w obj\u0119ciach kochanka odkrywa jednak za zas\u0142on\u0105 w\u0142asn\u0105 c\u00f3rk\u0119 Anusi\u0119 z jej ukochanym Fentonem. S\u0142u\u017c\u0105cy na polecenie Alicji wyrzucaj\u0105 kosz z Falstaffem do p\u0142yn\u0105cego pod oknem strumienia. Nazajutrz Falstaff wspomina sw\u0105 niefortunn\u0105 przygod\u0119, popijaj\u0105c wino w ogrodzie gospody. Pojawia si\u0119 pani Quickly, tym razem z wiadomo\u015bci\u0105, \u017ce Falstaff ma si\u0119 stawi\u0107 na schadzk\u0119 pod d\u0119bem w lesie windsorskim, w przebraniu Czarnego \u0141owczego \u2013 rogatej zjawy z poda\u0144 tutejszego ludu. Nieszcz\u0119\u015bnik nie podejrzewa, \u017ce padnie ofiar\u0105 kolejnego spisku: na miejscu stawi si\u0119 Anusia w orszaku dzieci przebranych za elfy, kt\u00f3re dadz\u0105 Falstaffowi t\u0119giego \u0142upnia. Pan Ford niechc\u0105cy pob\u0142ogos\u0142awi ma\u0142\u017ce\u0144stwo swej c\u00f3rki z Fentonem, cho\u0107 zamierza\u0142 j\u0105 odda\u0107 za \u017con\u0119 doktorowi Kajusowi. Ten z kolei odkryje, \u017ce pod jego wybrank\u0119 podszy\u0142 si\u0119 Bardolf. Po chwili konsternacji nast\u0119puje radosny fina\u0142. \u201eTutto nel mondo \u00e8 burla\u201d \u2013 ca\u0142y \u015bwiat jest \u017cartem i ten si\u0119 \u015bmieje, kto si\u0119 \u015bmieje ostatni.<\/p>\n

Tak jak Boito \u2013 wedle swych w\u0142asnych s\u0142\u00f3w \u2013 wycisn\u0105\u0142 sok z Szekspirowskiej pomara\u0144czy do ostatniej kropli, tak i Verdi zawar\u0142 w tym dziele esencj\u0119 swoich wcze\u015bniejszych inspiracji i do\u015bwiadcze\u0144. Tu i \u00f3wdzie odda\u0142 ho\u0142d Mozartowi (mi\u0119dzy innymi w fina\u0142owej fudze), gdzie indziej spu\u015bci\u017anie Webera (czarodziejska muzyka w III akcie), innym razem pu\u015bci\u0142 oko w stron\u0119 Bizeta (we wdzi\u0119cznym \u201esonetto\u201d Fentona), a nawet Wagnera (pyszny ansambl na zako\u0144czenie I aktu, nasuwaj\u0105cy nieodparte skojarzenia ze \u015apiewakami norymberskimi<\/em>).<\/p>\n

\"\"<\/a><\/p>\n

Lawrence Foster. Fot. AFP<\/p>\n

Prapremiera Falstaffa<\/em> odby\u0142a si\u0119 w La Scali 9 lutego 1893 roku, niemal dok\u0142adnie sze\u015b\u0107 lat po triumfalnej premierze Otella<\/em>. W teatrze stawi\u0142 si\u0119 kwiat \u00f3wczesnej krytyki, wybitni arty\u015bci z ca\u0142ej Europy, cz\u0142onkowie w\u0142oskiej rodziny kr\u00f3lewskiej i inni przedstawiciele arystokracji. Na widowni nie by\u0142o ani jednego wolnego miejsca, mimo zawrotnych cen bilet\u00f3w, trzydziestokrotnie wy\u017cszych ni\u017c zwykle. Przedstawienie pod batut\u0105 Edoarda Mascheroniego i z Giuseppin\u0105 Pasqua \u2013 pami\u0119tn\u0105 Ksi\u0119\u017cniczk\u0105 Eboli z mediola\u0144skiej wersji Don Carlosa \u2013 <\/em>w partii pani Quickly, okaza\u0142o si\u0119 wielkim sukcesem, przypiecz\u0119towanym godzinn\u0105 owacj\u0105.<\/p>\n

W pe\u0142ni zas\u0142u\u017con\u0105, bo jak s\u0142usznie zwr\u00f3ci\u0142 uwag\u0119 W. H. Auden, barwna posta\u0107 Falstaffa rozsadzi\u0142a ramy komedii Szekspira, kt\u00f3ry \u201eby\u0142 tylko poet\u0105\u201d. Sir John musia\u0142 poczeka\u0107 blisko trzysta lat, nim odnalaz\u0142 swe miejsce \u2013 w rozbuchanym arcydziele, na kt\u00f3re z\u0142o\u017cy\u0142 si\u0119 geniusz dw\u00f3ch autor\u00f3w: wielkiego kompozytora i r\u00f3wnie wielkiego librecisty.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

Ju\u017c jutro, 23 czerwca, fina\u0142 sezonu NOSPR, wie\u0144cz\u0105cy kadencj\u0119 Lawrence’a Fostera, kt\u00f3ry ust\u0119puje z funkcji dyrektora artystycznego i pierwszego dyrygenta katowickiego zespo\u0142u. Foster – jak\u017ce stosownie – poprowadzi Falstaffa Verdiego w wykonaniu koncertowym, z doborowym zestawem solist\u00f3w (na czele z Lesterem Lynchem w partii tytu\u0142owej), ansamblem Camerata Silesia, Ch\u00f3rem Polskiego Radia i orkiestr\u0105 Gospodarzy. Organizatorzy … [Read more…]<\/a><\/span><\/p>\n","protected":false},"author":2,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[8],"tags":[],"class_list":{"0":"entry","1":"post","2":"publish","3":"author-mangusta","4":"post-7445","6":"format-standard","7":"category-miscellanea"},"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/atorod.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/7445","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/atorod.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/atorod.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/atorod.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/2"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/atorod.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=7445"}],"version-history":[{"count":4,"href":"https:\/\/atorod.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/7445\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":7452,"href":"https:\/\/atorod.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/7445\/revisions\/7452"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/atorod.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=7445"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/atorod.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=7445"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/atorod.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=7445"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}