{"id":7501,"date":"2023-07-17T14:36:23","date_gmt":"2023-07-17T12:36:23","guid":{"rendered":"https:\/\/atorod.pl\/?p=7501"},"modified":"2023-07-17T14:36:23","modified_gmt":"2023-07-17T12:36:23","slug":"koncert-w-czterech-rozdaniach","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/atorod.pl\/?p=7501","title":{"rendered":"Koncert w czterech rozdaniach"},"content":{"rendered":"

Upi\u00f3r prawie ju\u017c na bie\u017c\u0105co. Za kilka dni recenzja premier Wagnerowskich w Longborough i Grange Park w wersji angielskiej, p\u00f3\u017aniej relacja w Drezna i Monachium (gdzie mamy nadziej\u0119 spotka\u0107 mi\u0142o\u015bnik\u00f3w nie tylko breakdance’u, lecz i \u015bwietnego \u015bpiewu kontratenorowego). Po drodze inne niespodzianki; dzi\u015b zapraszam do wspomnie\u0144 z bardzo zgrabnie u\u0142o\u017conego koncertu, kt\u00f3ry odby\u0142 si\u0119 9 lutego w siedzibie NOSPR. Partie solowe w utworach Paganiniego i P\u00e9reza-Ramireza zagra\u0142 Ning Feng, orkiestr\u0105 Gospodarzy dyrygowa\u0142 Lawrence Foster.<\/p>\n

***<\/p>\n

Teatro Argentina, dzi\u015b jeden z najstarszych w Rzymie, stan\u0105\u0142 w roku 1732 w miejscu, gdzie przesz\u0142o dwa tysi\u0105ce lat temu wzniesiono pierwszy, a zarazem najwi\u0119kszy teatr rzymski w dziejach. Na widowni Teatru Pompejusza \u2013 a \u015bci\u015blej, na schodach prowadz\u0105cych do pi\u0119ciu \u015bwi\u0105ty\u0144 usytuowanych nad g\u00f3rnymi rz\u0119dami, bo gmach oficjalnie teatrem nie by\u0142 \u2013 mie\u015bci\u0142o si\u0119 pono\u0107 dwana\u015bcie tysi\u0119cy os\u00f3b. Triumwir potrafi\u0142 zadba\u0107 o poparcie Rzymian, a zarazem zr\u0119cznie obej\u015b\u0107 prawo: budowanie teatr\u00f3w w stolicy Republiki by\u0142o w\u00f3wczas zakazane na mocy ustawy senatu. \u017beby tym skuteczniej uzasadni\u0107 sw\u0105 samowol\u0119 budowlan\u0105, Gnejusz Pompejusz ulokowa\u0142 w stukolumnowym portyku sal\u0119 posiedze\u0144 senatu rzymskiego. Jak powszechnie wiadomo, tam w\u0142a\u015bnie, w idy marcowe 44 roku p.n.e., zamordowano Juliusza Cezara. W Teatro Argentina, zaprojektowanym przez markiza Gerolama Theodoliego na zlecenie ksi\u0105\u017c\u0119cej rodziny Sforza-Cesarini, wprawdzie nikt nie pad\u0142 ofiar\u0105 mordu politycznego, przedsi\u0119wzi\u0119cie kwit\u0142o jednak przez lata dzi\u0119ki dochodom z szarej strefy.<\/p>\n

O tym, \u017ce wi\u0119kszo\u015b\u0107 wczesnodziewi\u0119tnastowiecznych scen we W\u0142oszech utrzymywa\u0142a si\u0119 g\u0142\u00f3wnie z hazardu, czyli ulubionej rozrywki mi\u0142o\u015bnik\u00f3w opery, r\u017cn\u0105cych w karcian\u0105 besti\u0119<\/em>, briscol\u0119 <\/em>i tressette<\/em> przed spektaklem, tu\u017c po wyj\u015bciu z teatru, a nawet w trakcie przedstawienia, Rossini przekona\u0142 si\u0119 ju\u017c na pocz\u0105tku swej b\u0142yskotliwej kariery. W 1815 roku, kiedy zosta\u0142 dyrektorem muzycznym kilku scen w Neapolu, mi\u0119dzy innymi Teatro di San Carlo, za\u017c\u0105da\u0142 cz\u0119\u015bci zysk\u00f3w z dzia\u0142aj\u0105cego w tym samym budynku kasyna jeszcze przed podpisaniem kontraktu \u2013 potem za\u015b kupi\u0142 udzia\u0142y w lukratywnym przybytku gier. By\u0107 mo\u017ce dlatego tak wcze\u015bnie zako\u0144czy\u0142 karier\u0119 kompozytora oper: \u015bwiadom, \u017ce czasy si\u0119 zmieniaj\u0105 i nie warto stawia\u0107 zbyt du\u017co na jedn\u0105 kart\u0119. Kiedy jednak wzi\u0105\u0142 si\u0119 do pisania Cyrulika sewilskiego<\/em> dla Argentino \u2013 w wieku zaledwie 24 lat, bezczelnie porywaj\u0105c si\u0119 na t\u0119 sam\u0105 histori\u0119 z Beaumarchais\u2019go, kt\u00f3r\u0105 tak sk\u0142adnie przerobi\u0142 na oper\u0119 komiczn\u0105 uwielbiany w Rzymie Paisiello \u2013 zachowa\u0142 si\u0119 jak rasowy hazardzista. I rozbi\u0142 bank, mimo kl\u0119ski prapremiery, rzeczywi\u015bcie niefortunnej (jej przebieg zak\u0142\u00f3ci\u0142 mi\u0119dzy innymi wa\u0142\u0119saj\u0105cy si\u0119 po scenie, przera\u017aliwie miaucz\u0105cy kot) i sumiennie wygwizdanej przez \u201epaisiellist\u00f3w\u201d. Drugie przedstawienie przyj\u0119to ju\u017c huraganow\u0105 owacj\u0105. Rossini w niespe\u0142na trzy tygodnie stworzy\u0142 swoje najwi\u0119ksze arcydzie\u0142o komiczne, tryskaj\u0105ce energi\u0105, \u0142\u0105cz\u0105ce elegancj\u0119 francuskiego pierwowzoru literackiego z \u017cywio\u0142owym dowcipem w stylu commedii dell\u2019arte. Prawdziwego asa ukry\u0142 jednak w r\u0119kawie: mistrzowsk\u0105 uwertur\u0119, kt\u00f3ra wci\u0105\u017c przywo\u0142uje szeroki u\u015bmiech na twarze meloman\u00f3w, mimo \u017ce kompozytor posk\u0142ada\u0142 j\u0105 z materia\u0142u muzycznego dw\u00f3ch swoich wcze\u015bniejszych, ca\u0142kiem \u201epowa\u017cnych\u201d oper \u2013 Aureliano in Palmira <\/em>oraz Elisabetta, regina d’Inghilterra<\/em>.<\/p>\n

\"\"<\/a><\/p>\n

Andrea Cefaly, portret Niccola Paganiniego (2. po\u0142owa XIX wieku)<\/p>\n

Paganini by\u0142 wprawdzie o ca\u0142\u0105 dekad\u0119 starszy od Rossiniego, ale jego uwielbienie dla geniusza w\u0142oskiego belcanta mog\u0142o si\u0119 r\u00f3wna\u0107 jedynie z jego w\u0142asn\u0105 wirtuozeri\u0105 i bodaj jeszcze wi\u0119kszym ni\u017c u Gioacchina zami\u0142owaniem do hazardu. W swoim I Koncercie skrzypcowym <\/em>zagra\u0142 kartami podebranymi od m\u0142odszego kolegi, zagwarantowa\u0142 sobie jednak przewag\u0119 atutem w postaci sztuczki godnej najprawdziwszego szulera: parti\u0119 orkiestrow\u0105 skomponowa\u0142 w tonacji Es-dur, parti\u0119 skrzypiec za\u015b w tonacji D-dur \u2013 wraz z instrukcj\u0105 zastosowania skordatury, czyli przestrojenia instrumentu o p\u00f3\u0142 tonu w g\u00f3r\u0119, \u017ceby wzmocni\u0107 wirtuozowski efekt partii solowej, pe\u0142nej ozdobnik\u00f3w, fla\u017colet\u00f3w, karko\u0142omnych pochod\u00f3w interwa\u0142owych i b\u0142yskotliwej gry pizzicato lew\u0105 r\u0119k\u0105. Kompozycja powsta\u0142a wkr\u00f3tce po premierze Rossiniowskiego Cyrulika<\/em>, zapewne w latach 1817-18: czasami a\u017c trudno uwierzy\u0107, \u017ce \u015bpiewaj\u0105 w niej skrzypce, nie za\u015b zdumiewaj\u0105ca bieg\u0142o\u015bci\u0105 koloratury wykonawczyni partii Rozyny.<\/p>\n

Blisko dwie\u015bcie lat p\u00f3\u017aniej, z inspiracji mistrzostwem innego rozkochanego w grach kompozytora, powsta\u0142 Koncert skrzypcowy \u201eAtacama\u201d <\/em>Marco-Antonia P\u00e9reza-Ramireza (2005). Mglista pustynia Atacama jest jednym z najsuchszych miejsc na Ziemi \u2013 gdzieniegdzie nie spad\u0142a ani kropla deszczu od pocz\u0105tku historii pomiar\u00f3w. R\u00f3wnie szorstka i surowa jest partia skrzypiec w tym utworze, \u015bcieraj\u0105ca si\u0119 nieustannie z ostrym, wyja\u0142owionym z barw brzmieniem orkiestry. P\u00e9rez-Ramirez z\u0142o\u017cy\u0142 sw\u00f3j Koncert <\/em>w ho\u0142dzie Iannisowi Xenakisowi, pionierowi muzyki stochastycznej, losowej tylko z pozoru, w praktyce bowiem \u015bci\u015ble uwarunkowanej procesami matematycznymi: rachunkiem prawdopodobie\u0144stwa, teori\u0105 gier, algorytm\u00f3w i struktury danych. Paganini gra\u0142 z Rossinim w muzycznego faraona. P\u00e9rez-Ramirez wzi\u0105\u0142 przyk\u0142ad z Xenakisa i nakre\u015bli\u0142 muzyczn\u0105 strategi\u0119 przetrwania na ogarni\u0119tej mordercz\u0105 susz\u0105 planecie.<\/p>\n

\"\"<\/a><\/p>\n

Marco-Antonio P\u00e9rez-Ramirez. Fot. Bertrand Bolognesi<\/p>\n

Strawi\u0144ski uwielbia\u0142 gra\u0107 w szachy, stawia\u0107 pasjanse i \u201ehazardowa\u0107 si\u0119\u201d w pokera, kt\u00f3rego sztywne regu\u0142y mo\u017cna prze\u0142ama\u0107 wyrafinowan\u0105 sztuk\u0105 manipulacji. Zam\u00f3wienie od George\u2019a Balanchine\u2019a na kompozycj\u0119 dla nowo powsta\u0142ego zespo\u0142u American Ballet otrzyma\u0142 w listopadzie 1935 roku. Podupadaj\u0105cy na zdrowiu, zatroskany wzrostem nastroj\u00f3w totalitarnych w Europie, dr\u0119czony niemoc\u0105 tw\u00f3rcz\u0105 kompozytor ruszy\u0142 z miejsca dopiero w sierpniu nast\u0119pnego roku, sk\u0142oniwszy si\u0119 ku g\u0142\u0119boko zakorzenionemu w kulturze rosyjskiej toposowi gry karcianej jako alegorii ludzkiego losu. Wyb\u00f3r pad\u0142 na pokera, a \u015bci\u015blej jego odmian\u0119, kt\u00f3ra dopuszcza u\u017cycie jokera \u2013 \u201edzikiej karty\u201d z wizerunkiem b\u0142azna, zast\u0119puj\u0105cej dowoln\u0105 inn\u0105 kart\u0119 w grze. Strawi\u0144ski napisa\u0142 scenariusz Jeu de cartes<\/em>, baletu \u201ew trzech rozdaniach\u201d, wsp\u00f3lnie z Nikit\u0105 Ma\u0142ajewem, przyjacielem swego syna Fiodora. Joker jest tutaj figur\u0105 z\u0142owieszcz\u0105, przebieg\u0142ym uzurpatorem, obracaj\u0105cym w niwecz starania lepszych i warto\u015bciowszych od siebie. Przegrywa dopiero w ostatnim, trzecim rozdaniu, pokonany przez kr\u00f3lewskiego pokera w kierach (czyli dos\u0142ownie \u201ew sercach\u201d, co tym bardziej uwypukla symboliczny wyd\u017awi\u0119k fina\u0142u).<\/p>\n

Kompozycja, utrzymana w typowym dla p\u00f3\u017anego Strawi\u0144skiego stylu neoklasycznym, obfituje nie tylko w aluzje do dzie\u0142 innych tw\u00f3rc\u00f3w, lecz tak\u017ce przewrotne autocytaty. Ka\u017cde z \u201erozda\u0144\u201d rozpoczyna si\u0119 tak samo: wymownym nawi\u0105zaniem do motywu losu z Pi\u0105tej <\/em>Beethovena. Podst\u0119pny trefni\u015b kryje si\u0119 za r\u00f3\u017cnymi maskami, podszywaj\u0105c si\u0119 pod figury z muzyki Delibes\u2019a, Ravela i Johanna Straussa. Fina\u0142owe starcie dobra ze z\u0142em odbywa si\u0119 przy wt\u00f3rze niemal dos\u0142ownego cytatu z uwertury do Cyrulika sewilskiego<\/em> Rossiniego. Gra w karty <\/em>ko\u0144czy si\u0119 sromotn\u0105 pora\u017ck\u0105 jokera. Zgodnie z regu\u0142ami prawdziwej sztuki kompozytorskiej. W muzyce nawet szuler powinien gra\u0107 czysto.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

Upi\u00f3r prawie ju\u017c na bie\u017c\u0105co. Za kilka dni recenzja premier Wagnerowskich w Longborough i Grange Park w wersji angielskiej, p\u00f3\u017aniej relacja w Drezna i Monachium (gdzie mamy nadziej\u0119 spotka\u0107 mi\u0142o\u015bnik\u00f3w nie tylko breakdance’u, lecz i \u015bwietnego \u015bpiewu kontratenorowego). Po drodze inne niespodzianki; dzi\u015b zapraszam do wspomnie\u0144 z bardzo zgrabnie u\u0142o\u017conego koncertu, kt\u00f3ry odby\u0142 si\u0119 9 … [Read more…]<\/a><\/span><\/p>\n","protected":false},"author":2,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[8],"tags":[],"class_list":{"0":"entry","1":"post","2":"publish","3":"author-mangusta","4":"post-7501","6":"format-standard","7":"category-miscellanea"},"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/atorod.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/7501","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/atorod.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/atorod.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/atorod.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/2"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/atorod.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=7501"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/atorod.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/7501\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":7504,"href":"https:\/\/atorod.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/7501\/revisions\/7504"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/atorod.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=7501"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/atorod.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=7501"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/atorod.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=7501"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}