{"id":7519,"date":"2023-07-27T14:05:08","date_gmt":"2023-07-27T12:05:08","guid":{"rendered":"https:\/\/atorod.pl\/?p=7519"},"modified":"2023-07-27T14:05:08","modified_gmt":"2023-07-27T12:05:08","slug":"jeden-za-wszystkich-wszyscy-za-jednego","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/atorod.pl\/?p=7519","title":{"rendered":"Jeden za wszystkich, wszyscy za jednego"},"content":{"rendered":"

Ju\u017c wkr\u00f3tce – opr\u00f3cz kilku niespodzianek – recenzje z drezde\u0144skiego „Frajszyca” i Semele <\/em>na festiwalu operowym w Monachium. Do redakcji „Teatru” poszed\u0142 ju\u017c tekst o pu\u0142apkach interpretacyjnych Petera Grimesa <\/em>i najnowszej inscenizacji Mariusza Treli\u0144skiego w TW-ON – trzeba b\u0119dzie jednak poczeka\u0107, a\u017c uka\u017ce si\u0119 numer wrze\u015bniowy, a do tego czasu, je\u015bli kto\u015b ma ochot\u0119, obejrze\u0107 spektakl na platformie OperaVision. Zanim zn\u00f3w rusz\u0119 w drog\u0119, zapraszam do k\u0105cika wspomnie\u0144 i koncertu, kt\u00f3ry odby\u0142 si\u0119 w siedzibie NOSPR 24 lutego. Orkiestr\u0105 Gospodarzy dyrygowa\u0142 Lawrence Foster, parti\u0119 skrzypiec w Fantazji szkockiej <\/em>Brucha wykona\u0142a Alexandra Conunova. Program wieczoru, w rocznic\u0119 napa\u015bci Rosji na Ukrain\u0119, uzupe\u0142niono Melodi\u0105 <\/em>Myros\u0142awa Skoryka.<\/p>\n

***<\/p>\n

Nale\u017celi do tego samego pokolenia, ale Joseph Joachim by\u0142 z ca\u0142ej tr\u00f3jki najstarszy. Przyszed\u0142 na \u015bwiat w 1831 roku, w w\u0119gierskim mie\u015bcie K\u00f6pcs\u00e9ny (dzisiejsze Kittsee w p\u00f3\u0142nocno-wschodniej Austrii) \u2013 jako przedostatnie z o\u015bmiorga potomstwa Juliusa, handlarza we\u0142n\u0105, i jego \u017cony Fanny z domu Fidgor. Wczesne dzieci\u0144stwo sp\u0119dzi\u0142 w tamtejszym kahale \u2013 jednej z siedmiu pr\u0119\u017cnych gmin \u017cydowskich, ustanowionych przez ksi\u0119cia P\u00e1la I Esterh\u00e1zy\u2019ego w latach 70. XVII wieku, po wygnaniu \u017byd\u00f3w z Wiednia przez Leopolda I Habsburga. By\u0142 bratem ciotecznym Franziski Fidgor, te\u017c nazywanej Fanny, kt\u00f3ra osiem lat po jego narodzinach wysz\u0142a za m\u0105\u017c za nawr\u00f3conego na protestantyzm Hermanna Christiana Wittgensteina, daj\u0105c pocz\u0105tek d\u0142ugiej linii rekin\u00f3w finansjery, artyst\u00f3w i mecenas\u00f3w sztuki.<\/p>\n

Kiedy Joseph mia\u0142 zaledwie dwa lata, Joachimowie przeprowadzili si\u0119 do Pesztu, w\u00f3wczas jeszcze niezale\u017cnego miasta, kt\u00f3re oficjalnie po\u0142\u0105czono z Bud\u0105 i \u00d3bud\u0105 dopiero w roku 1873. Trzy lata p\u00f3\u017aniej Julius powierzy\u0142 syna pieczy polskiego skrzypka Stanis\u0142awa Serwaczy\u0144skiego, \u00f3wczesnego koncertmistrza opery w Peszcie. Ch\u0142opiec mia\u0142 szcz\u0119\u015bcie: jego rodzice nie byli zamo\u017cni, na tyle jednak muzykalni, by wysup\u0142a\u0107 ostatnie grosze na op\u0142acenie najlepszego nauczyciela w mie\u015bcie.<\/p>\n

Ich wyrzeczenia nie posz\u0142y na marne. Fenomenalnie uzdolniony Joseph po raz pierwszy wyst\u0105pi\u0142 przed publiczno\u015bci\u0105 w wieku lat siedmiu, a w 1839 roku wyjecha\u0142 po nauki do Wiednia, gdzie ostatecznie trafi\u0142 do klasy samego Josepha B\u00f6hma, wybitnego kameralisty i pierwszego profesora skrzypiec w tamtejszym Konserwatorium. Dalej wszystko potoczy\u0142o si\u0119 jak z p\u0142atka: kuzynka Franziska \u2013 wtedy ju\u017c pani Wittgensteinowa \u2013 wzi\u0119\u0142a ch\u0142opca do siebie i op\u0142aci\u0142a jego dalsz\u0105 edukacj\u0119 w Lipsku, gdzie prawie natychmiast zosta\u0142 protegowanym Mendelssohna. To jemu zawdzi\u0119cza\u0142 sw\u00f3j \u201eprawdziwy\u201d debiut w Londynie, gdzie w 1844 roku zagra\u0142 Koncert D-dur\u00a0 <\/em>Beethovena, kt\u00f3ry z czasem uznano za numer popisowy Joachima. W roku 1853, kiedy Schumann wsp\u00f3\u0142organizowa\u0142 Niederrheinische Musikfest, zaprosi\u0142 m\u0142odego skrzypka do D\u00fcsseldorfu w\u0142a\u015bnie z tym utworem. Tak zacz\u0119\u0142a si\u0119 przyja\u017a\u0144 z Robertem i Clar\u0105, do kt\u00f3rych salonu Joachim \u015bci\u0105gn\u0105\u0142 te\u017c Brahmsa, o dwa lata m\u0142odszego pianist\u0119, kt\u00f3ry wcze\u015bniej przedstawi\u0142 mu kilka w\u0142asnych kompozycji.<\/p>\n

Gdyby nie tamten list polecaj\u0105cy od Joachima, by\u0107 mo\u017ce tw\u00f3rczo\u015b\u0107 Brahmsa zatrzyma\u0142aby si\u0119 na etapie wprawek albo znik\u0142a we mgle niepami\u0119ci, z kt\u00f3rej entuzja\u015bci wydobyliby po latach kilka intryguj\u0105cych rarytas\u00f3w. To w\u0142a\u015bnie Schumann odkry\u0142 w nim potencja\u0142 rasowego symfonika, to on pierwszy przeczu\u0142, co si\u0119 mo\u017ce wydarzy\u0107, kiedy Brahms skieruje sw\u00f3j talent we w\u0142a\u015bciw\u0105 stron\u0119. Brahms skomponowa\u0142 zaledwie cztery symfonie, ale zarodki symfonii \u201ewyobra\u017conych\u201d klu\u0142y si\u0119 w wielu innych jego utworach, mi\u0119dzy innymi w dedykowanej Clarze Schumann Serenadzie A-dur <\/em>na orkiestr\u0119 bez skrzypiec (1859). Prawykonanie odby\u0142o si\u0119 w lutym 1860 roku w Hamburgu, pono\u0107 w wersji przeznaczonej jeszcze na pe\u0142n\u0105 orkiestr\u0119. Wpierw jednak Brahms przes\u0142a\u0142 partytur\u0119 Clarze. Adresatka nie kry\u0142a zachwytu, co przeczy opinii, jakoby obydwie powsta\u0142e w tym czasie serenady by\u0142y jedynie wprawkami do I Symfonii<\/em>. To raczej studia nad stylem klasycznym, \u0107wiczenia nie tyle z formy, ile z techniki pisania muzyki na du\u017ce sk\u0142ady instrumentalne, cho\u0107 istotnie wi\u0119cej w nich Haydna i Mozarta ni\u017c plon\u00f3w nadziei pok\u0142adanych w Brahmsie jako kontynuatorze wielkiej tradycji beethovenowskiej.<\/p>\n

\"\"<\/a><\/p>\n

Autograf Uwertury tragicznej <\/em>Brahmsa<\/p>\n

Gdyby jednak p\u00f3j\u015b\u0107 tym tropem, skomponowan\u0105 w 1880 roku Uwertur\u0119 tragiczn\u0105 <\/em>nale\u017ca\u0142oby uzna\u0107 za jedn\u0105 z wprawek do kipi\u0105cej od zr\u00f3\u017cnicowanych emocji III Symfonii <\/em>oraz surowej i mrocznej Czwartej. <\/em>Brahms po mistrzowsku skontrastowa\u0142 j\u0105 z Uwertur\u0105 akademick\u0105<\/em>, pisan\u0105 niemal r\u00f3wnolegle i wykonan\u0105 po raz pierwszy 4 stycznia 1881 roku we wroc\u0142awskim Konzerthausie. Premiera Tragicznej <\/em>odby\u0142a si\u0119 osiem dni wcze\u015bniej w Wiedniu, pod batut\u0105 Hansa Richtera. W przeciwie\u0144stwie do \u201eroze\u015bmianej\u201d Akademickiej<\/em>, kt\u00f3r\u0105 doskonale przyj\u0119to we Wroc\u0142awiu, utw\u00f3r nie spodoba\u0142 si\u0119 wiede\u0144czykom. Musia\u0142 okrzepn\u0105\u0107, zanim odbiorcy dostrzegli w nim nie tylko rozwichrzone emocje, ale te\u017c strukturalne nawi\u0105zania do uwertur koncertowych Beethovena \u2013 cho\u0107by w postaci odwr\u00f3conej repryzy, podobnie jak w Coriolanie<\/em>.<\/p>\n

Ma\u0142o brakowa\u0142o, \u017ceby Max Bruch \u2013 z ca\u0142ej tr\u00f3jki najm\u0142odszy, urodzony w roku 1838 \u2013 przeszed\u0142 do historii jako kompozytor jednego utworu. I to zn\u00f3w za spraw\u0105 Josepha Joachima, kt\u00f3ry po prawykonaniu I Koncertu skrzypcowego <\/em>w 1866 roku pom\u00f3g\u0142 Bruchowi dokona\u0107 gruntownej rewizji dzie\u0142a i skaza\u0142 je na osza\u0142amiaj\u0105cy sukces. \u201eJu\u017c nie mog\u0119 tego s\u0142ucha\u0107\u201d, z\u017cyma\u0142 si\u0119 p\u00f3\u017aniej Bruch, sfrustrowany, \u017ce wirtuozi nie chc\u0105 gra\u0107 innych jego koncert\u00f3w, \u201er\u00f3wnie dobrych, o ile nie lepszych\u201d. By\u0107 mo\u017ce dlatego uko\u0144czon\u0105 w roku 1880 Fantazj\u0119 szkock\u0105 <\/em>zadedykowa\u0142 Sarasatemu \u2013 zn\u00f3w jednak zwr\u00f3ci\u0142 si\u0119 po porad\u0119 do Joachima, kt\u00f3ry pom\u00f3g\u0142 mu opracowa\u0107 palcowanie i smyczkowanie, zasugerowa\u0142 tytu\u0142 i, mimo dedykacji dla innego wirtuoza, w lutym nast\u0119pnego roku dokona\u0142 prawykonania z orkiestr\u0105 Liverpool Philharmonic Society, prowadzon\u0105 w\u00f3wczas przez Brucha. Pewnie ju\u017c si\u0119 nie dowiemy, dlaczego Bruch uzna\u0142, \u017ce Joachim \u201ekompletnie spapra\u0142\u201d mu nowy utw\u00f3r. W ka\u017cdym razie dopilnowa\u0142, \u017ceby solist\u0105 kolejnej \u201epremiery\u201d \u2013 dwa lata p\u00f3\u017aniej w Londynie \u2013 by\u0142 ju\u017c sam Pablo Sarasate. Przez pewien czas unika\u0142 te\u017c tytu\u0142owania kompozycji \u201efantazj\u0105\u201d, prezentuj\u0105c j\u0105 jako Koncert szkocki <\/em>b\u0105d\u017a III Koncert skrzypcowy. <\/em><\/p>\n

\"\"<\/a><\/p>\n

Max Bruch i Joseph Joachim, rok 1908.<\/p>\n

Joachim wszak\u017ce mia\u0142 racj\u0119, bo jest to najprawdziwsza fantazja, oparta na popularnych melodiach szkockich, kt\u00f3re Bruch studiowa\u0142 przed laty w Bayerische Staatsbibliothek w Monachium: w Adagio cantabile<\/em> z pierwszej cz\u0119\u015bci na sielance Thro\u2019 the Wood Laddie<\/em>, w drugiej na jigu The Dusty Miller<\/em>, w trzeciej na mi\u0142osnym lamencie I\u2019m Doun for the Lack o\u2019 Johnie<\/em>, w czwartej za\u015b na fragmencie pie\u015bni patriotycznej Scots Wha Hae <\/em>z tekstem Roberta Burnsa, w czasach Brucha uznawanej za nieoficjalny hymn Szkocji. Staro\u015bwiecka ju\u017c w momencie powstania, a mimo to nieodparcie wdzi\u0119czna Fantazja <\/em>op. 46 nigdy nie dor\u00f3wna\u0142a popularno\u015bci\u0105 I Koncertowi<\/em>, ale z pewno\u015bci\u0105 mo\u017cna j\u0105 zaliczy\u0107 w poczet przeboj\u00f3w muzyki klasycznej \u2013 tak\u017ce ze wzgl\u0119du na u\u017cycie harfy, kt\u00f3ra przydaje kompozycji \u201eszkockiego\u201d kolorytu i odgrywa poczesn\u0105 rol\u0119 jako instrument akompaniuj\u0105cy solowej partii skrzypiec.<\/p>\n

Zar\u00f3wno Brahms, jak i Bruch byli niew\u0105tpliwymi d\u0142u\u017cnikami Joachima \u2013 korzystali z jego bezcennych rad, zawdzi\u0119czali mu promocj\u0119 swoich utwor\u00f3w, czasem spierali si\u0119 w kwestiach artystycznych, pr\u0119dzej czy p\u00f3\u017aniej dochodzili jednak do porozumienia. Ich przyja\u017a\u0144 z Joachimem przesz\u0142a trudn\u0105 pr\u00f3b\u0119 w 1884 roku, kiedy obydwaj wzi\u0119li w obron\u0119 jego \u017con\u0119 Amali\u0119, oskar\u017con\u0105 o zdrad\u0119 z obdarzonym wyj\u0105tkowo bujn\u0105 osobowo\u015bci\u0105 wydawc\u0105 Fritzem Simrockiem. Brahms pojedna\u0142 si\u0119 ze skrzypkiem trzy lata p\u00f3\u017aniej, dedykuj\u0105c mu swoje kolejne arcydzie\u0142o \u2013 Koncert podw\u00f3jny <\/em>op. 102. Odnowion\u0105 relacj\u0119 przerwa\u0142a dopiero \u015bmier\u0107 kompozytora. Stosunki Brucha z Joachimem wprawdzie nie wr\u00f3ci\u0142y do stanu poprzedniej za\u017cy\u0142o\u015bci, zaowocowa\u0142y jednak niezwyk\u0142ym w formie i tre\u015bci III Koncertem <\/em>op. 58 z 1891 roku \u2013 \u201emuzycznym jednoro\u017ccem\u201d, kt\u00f3ry wci\u0105\u017c jeszcze czeka na swoje odkrycie. Nie warto si\u0119 miesza\u0107 w k\u0142opoty ma\u0142\u017ce\u0144skie wielkich wirtuoz\u00f3w.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

Ju\u017c wkr\u00f3tce – opr\u00f3cz kilku niespodzianek – recenzje z drezde\u0144skiego „Frajszyca” i Semele na festiwalu operowym w Monachium. Do redakcji „Teatru” poszed\u0142 ju\u017c tekst o pu\u0142apkach interpretacyjnych Petera Grimesa i najnowszej inscenizacji Mariusza Treli\u0144skiego w TW-ON – trzeba b\u0119dzie jednak poczeka\u0107, a\u017c uka\u017ce si\u0119 numer wrze\u015bniowy, a do tego czasu, je\u015bli kto\u015b ma ochot\u0119, obejrze\u0107 … [Read more…]<\/a><\/span><\/p>\n","protected":false},"author":2,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[8],"tags":[],"class_list":["entry","post","publish","author-mangusta","post-7519","format-standard","category-miscellanea"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/atorod.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/7519","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/atorod.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/atorod.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/atorod.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/2"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/atorod.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=7519"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/atorod.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/7519\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":7522,"href":"https:\/\/atorod.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/7519\/revisions\/7522"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/atorod.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=7519"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/atorod.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=7519"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/atorod.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=7519"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}