{"id":7572,"date":"2023-09-02T21:33:56","date_gmt":"2023-09-02T19:33:56","guid":{"rendered":"https:\/\/atorod.pl\/?p=7572"},"modified":"2023-09-04T22:56:19","modified_gmt":"2023-09-04T20:56:19","slug":"sztuka-wiecznego-kochania","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/atorod.pl\/?p=7572","title":{"rendered":"Sztuka wiecznego kochania"},"content":{"rendered":"

Pami\u0119tam rozmow\u0119 z pewnym profesorem Uniwersytetu w Getyndze, kt\u00f3ry w 2019 roku wie\u015bci\u0142 rych\u0142\u0105 \u015bmier\u0107 Festiwalu Wagnerowskiego w Bayreuth, imprezy jego zdaniem anachronicznej, piel\u0119gnuj\u0105cej XIX-wieczne rytua\u0142y odbioru sztuki i mimo umizg\u00f3w do m\u0142odszej publiczno\u015bci ca\u0142kowicie wykluczaj\u0105cej mo\u017cliwo\u015b\u0107 pog\u0142\u0119bionej refleksji nad dzie\u0142em kompozytora. Niewiele brakowa\u0142o, by jego prognozy spe\u0142ni\u0142y si\u0119 ju\u017c rok p\u00f3\u017aniej, kiedy Festspielhaus zatrzasn\u0105\u0142 podwoje na g\u0142ucho \u2013 po raz pierwszy w swej powojennej historii. Ze zniszcze\u0144 pandemii podnosi\u0142 si\u0119 w konwulsjach. W 2021 organizatorzy musieli zrezygnowa\u0107 z nowej produkcji Ringu <\/em>i pogodzi\u0107 si\u0119 z konieczno\u015bci\u0105 grania wszystkich spektakli przed widowni\u0105 zape\u0142nion\u0105 w po\u0142owie. W ubieg\u0142ym sezonie Katharina Wagner wci\u0105\u017c bra\u0142a pod uwag\u0119 ryzyko odwo\u0142ania przedstawie\u0144 z udzia\u0142em du\u017cego ch\u00f3ru i licznej obsady solist\u00f3w. \u017beby zapobiec ewentualnym przestojom, zam\u00f3wi\u0142a u Rolanda Schwaba \u201ezapasow\u0105\u201d inscenizacj\u0119 Tristana i Izoldy<\/em>, by w razie potrzeby \u0142ata\u0107 ni\u0105 luki w repertuarze.<\/p>\n

Debiutuj\u0105cy w Bayreuth Schwab przyj\u0105\u0142 propozycj\u0119 bez namys\u0142u, mimo \u017ce musia\u0142 j\u0105 zrealizowa\u0107 w rekordowym tempie. Oferta sp\u0142yn\u0119\u0142a w grudniu 2021: zwa\u017cywszy na specyficzny harmonogram przygotowa\u0144 do premier na Zielonym Wzg\u00f3rzu re\u017cyser przedstawi\u0142 wst\u0119pn\u0105 wersj\u0119 koncepcji zaledwie miesi\u0105c p\u00f3\u017aniej. Uwzgl\u0119dni\u0142 w niej tak\u017ce \u201ecovidowy\u201d dystans mi\u0119dzy \u015bpiewakami. Stosunkowo oszcz\u0119dn\u0105 scenografi\u0119 zaprojektowa\u0142 Piero Vinciguerra, kostiumy \u2013 Gabrielle Ruprecht, re\u017cyseri\u0105 \u015bwiate\u0142 zaj\u0105\u0142 si\u0119 Nicol Rungsberg. Nowa produkcja Tristana<\/em> pod wieloma wzgl\u0119dami odwo\u0142ywa\u0142a si\u0119 do wra\u017cliwo\u015bci i poczucia estetyki starszych, bardziej do\u015bwiadczonych wagneryt\u00f3w. Owalna przestrze\u0144 w g\u00f3rze sceny, odwzorowana analogicznym kszta\u0142tem na deskach teatru, przywodzi\u0142a na my\u015bl skojarzenia nie tylko z legendarnymi inscenizacjami Wielanda Wagnera, ale te\u017c z frankfurckim Ringiem <\/em>Very Nemirovej. Pow\u015bci\u0105gliwy gest sceniczny, sk\u0105po\u015b\u0107 rekwizyt\u00f3w i \u015bwiat\u0142a uwypuklaj\u0105ce dobitny kontrast czerni i bieli dope\u0142ni\u0142y wra\u017cenie ascetyzmu ca\u0142o\u015bci.<\/p>\n

\"\"<\/a><\/p>\n

Scena z I aktu. Na g\u00f3rze Clay Hilley (Tristan, na dole Christa Meyer (Brangena) i Catherine Foster (Izolda). Fot. Enrico Nawrath<\/p>\n

Po niemi\u0142osiernie wybuczanym Pier\u015bcieniu <\/em>Valentina Schwarza nowego Tristana <\/em>przyj\u0119to jak zbawienie. Spektakl poszed\u0142 tylko dwa razy \u2013 mimo nieustaj\u0105cych roszad obsadowych program festiwalu uda\u0142o si\u0119 zrealizowa\u0107 zgodnie z pierwotnym planem. W tym roku Tristan <\/em>wr\u00f3ci\u0142 na scen\u0119 Festspielhausu i zn\u00f3w spotka\u0142 si\u0119 z bardzo dobrym przyj\u0119ciem, cho\u0107 koncepcja Schwaba nie jest wolna od wad. A jednak \u2013 w zestawieniu z przewalaj\u0105cym si\u0119 przez wi\u0119kszo\u015b\u0107 europejskich scen zalewem tandetnej brzydoty \u2013 spe\u0142nia obietnic\u0119 z\u0142o\u017con\u0105 przez re\u017cysera jeszcze przed premier\u0105: \u017ce b\u0119dzie to przedstawienie, w kt\u00f3rym odbiorca nie b\u0119dzie chcia\u0142 si\u0119 odnale\u017a\u0107, tylko wr\u0119cz przeciwnie, bez reszty zatraci\u0107.<\/p>\n

Schwab od pocz\u0105tku pr\u00f3buje nas przekona\u0107, \u017ce Tristan <\/em>jest w gruncie rzeczy histori\u0105 z happy endem<\/em>, opowie\u015bci\u0105 o sile prawdziwej mi\u0142o\u015bci a\u017c po gr\u00f3b i poza nim. \u017beby uwydatni\u0107 ten trop, uciek\u0142 si\u0119 jednak do kilku w\u0105tpliwych rozwi\u0105za\u0144. Jednym z nich jest rzekoma aluzja do buddyjskich inspiracji Wagnera \u2013 w postaci towarzysz\u0105cego nam przez ca\u0142y spektakl neonowego napisu w dewanagari, z sanskryckim s\u0142owem \u015b\u0101\u015bvata<\/em>, kt\u00f3re znaczy co\u015b wi\u0119cej ni\u017c \u201ewieczny\u201d (bo tak\u017ce pierwotny, powtarzalny, nieustanny, trwaj\u0105cy na zawsze) i w gruncie rzeczy k\u0142\u00f3ci si\u0119 z przekazem buddyzmu, odrzucaj\u0105cym zar\u00f3wno b\u0142\u0119dy nihilizmu, jak i eternalizmu. Wyraz \u015b\u0101\u015bvata <\/em>odnosi si\u0119 w\u0142a\u015bnie do eternalistycznego prze\u015bwiadczenia o realnym istnieniu zjawisk w takiej postaci, w jakiej wydaj\u0105 si\u0119 przejawia\u0107. Nie pasuje zatem ani do buddyjskiego \u015bwiatopogl\u0105du, ani do przes\u0142ania opery Wagnera. W\u0105tpliwo\u015bci wzbudza te\u017c powi\u0105zanie historii Tristana i Izoldy z p\u00f3\u017anoantycznym mitem o Filemonie i Baucis, opowiedzianym po raz pierwszy w \u00f3smej ksi\u0119dze Przemian <\/em>Owidiusza. Historia dwojga frygijskich wie\u015bniak\u00f3w, kt\u00f3rzy jako jedyni przyj\u0119li pod sw\u00f3j dach ukrywaj\u0105cych si\u0119 pod postaci\u0105 n\u0119dznych w\u0119drowc\u00f3w Zeusa i Hermesa, i w nagrod\u0119 za sw\u0105 wielkoduszno\u015b\u0107 dost\u0105pili po\u015bmiertnej przemiany w dwa z\u0142\u0105czone konarami drzewa, traktuje przecie\u017c o mi\u0142o\u015bci spe\u0142nionej i trwa\u0142ej. Nie przemawia te\u017c do mnie te\u017c argument Schwaba, \u017ce losy Tristana i Izoldy podobnie podsumowa\u0142 XIII-wieczny pisarz niemiecki Ulrich von T\u00fcrheim \u2013 w uzupe\u0142nionej przez siebie wersji poematu Gottfrieda von Strassburga. Przypominam po raz kolejny, \u017ce Wagnerowski Tristan <\/em>nie jest ani utworem autobiograficznym, ani operow\u0105 adaptacj\u0105 \u015bredniowiecznego romansu.<\/p>\n

\"\"<\/a><\/p>\n

Catherine Foster i Clay Hilley. Fot. Enrico Nawrath<\/p>\n

Co nie zmienia faktu, \u017ce spektakl Schwaba pod wieloma wzgl\u0119dami si\u0119ga metafizyki i transcendencji. Przede wszystkim z uwagi na wyra\u017ane odgraniczenie wspomnianego ju\u017c owalu na poziomie sceny od reszty przestrzeni teatralnej. Do tego miejsca, kt\u00f3re na pocz\u0105tku I aktu wzbudza niejasne skojarzenia z basenem na pok\u0142adzie luksusowego statku, wst\u0119p maj\u0105 tylko protagoni\u015bci, i to dopiero od chwili mi\u0142osnego wyznania. Co\u015b dziwnego dzieje si\u0119 jednak ju\u017c wcze\u015bniej, kiedy woda zabarwia si\u0119 czerwieni\u0105 na d\u017awi\u0119kach opowie\u015bci Izoldy o \u015bmierci dzielnego Morolda. Owalny kszta\u0142t wci\u0105ga stopniowo obydwoje bohater\u00f3w, niczym zawrotny wir nami\u0119tno\u015bci. Nie pozwala im jednak si\u0119 z\u0142\u0105czy\u0107 ani w II akcie, kiedy ich wielki duet, podj\u0119ty na tafli, w kt\u00f3rej odbija si\u0119 \u015bwiat\u0142o gwiazd, ko\u0144czy si\u0119 rozpaczliw\u0105 walk\u0105 kontrast\u00f3w mi\u0119dzy o\u015blepiaj\u0105cym \u015awiatem Dnia a przepastnym, atramentowoczarnym \u015awiatem Nocy; ani w finale aktu III, gdy owal zastyga w srebrzystoszar\u0105, nieruchom\u0105 sadzawk\u0119. No\u015bnym pomys\u0142em \u2013 cho\u0107 przez cz\u0119\u015b\u0107 widz\u00f3w odczytanym jako aluzja do praktyk system\u00f3w totalitarnych \u2013 by\u0142o zadanie Tristanowi \u015bmiertelnej rany zst\u0119puj\u0105cymi z nadscenia pasmami bia\u0142ego \u015bwiat\u0142a. T\u0119 swoist\u0105 egzekucj\u0119, przypominaj\u0105c\u0105 \u015bmier\u0107 na krze\u015ble elektrycznym, poprzedzi\u0142y tortury zadawane kochankom przez zazdrosnego Melota, \u015bwiec\u0105cego im po oczach reflektorem \u2013 przejmuj\u0105cym symbolem \u015bwiata, od kt\u00f3rego oboje chc\u0105 uciec w noc.<\/p>\n

Wobec tylu wspania\u0142o\u015bci nietrudno wybaczy\u0107 re\u017cyserowi, \u017ce przemieniona Izolda\/Baucis rozpocz\u0119\u0142a sw\u00f3j ostatni monolog zza g\u0119stwiny zielonych li\u015bci, mo\u017cna te\u017c przymkn\u0105\u0107 oko na pomys\u0142 wprowadzenia na scen\u0119 trzech par alter ego <\/em>kochank\u00f3w, uciele\u015bniaj\u0105cych wiek m\u0142odzie\u0144czy, dojrza\u0142y i starczy \u0142\u0105cz\u0105cej ich mi\u0142o\u015bci. Zw\u0142aszcza \u017ce Markus Poschner ubra\u0142 ca\u0142o\u015b\u0107 w zaskakuj\u0105co subteln\u0105 szat\u0119 muzyczn\u0105, roziskrzon\u0105 b\u0142yskami jasnych barw orkiestrowych (znakomite drzewo!) na tle mrocznych brzmie\u0144 instrument\u00f3w w dolnym rejestrze, prowadz\u0105c narracj\u0119 metod\u0105 uporczywej gradacji napi\u0119\u0107. Je\u015bli cokolwiek mo\u017cna mu zarzuci\u0107, to sporadyczne rozchwianie proporcji mi\u0119dzy scen\u0105 a krytym kana\u0142em, kt\u00f3re szczeg\u00f3lnie da\u0142o si\u0119 we znaki Tristanowi w II akcie. Ameryka\u0144ski tenor Clay Hilley, kt\u00f3ry w ostatniej chwili zast\u0105pi\u0142 w tej roli Stephena Goulda, dysponuje g\u0142osem nieco mniejszym i s\u0142abiej rozwini\u0119tym w g\u00f3rze; nie zawsze te\u017c umie pokry\u0107 drobne niedostatki techniczne wyrazistym podawaniem tekstu. Trzeba jednak przyzna\u0107, \u017ce fraz\u0119 prowadzi z wyczuciem i na tyle elegancko, \u017ce za kilka sezon\u00f3w mo\u017ce do\u0142\u0105czy\u0107 do grona najlepszych \u201elirycznych\u201d Tristan\u00f3w na \u015bwiecie. Catherine Foster, obdarzona sopranem ostrym, niemniej pewnym i doskonale postawionym, potwierdzi\u0142a sw\u0105 klas\u0119 jako Izolda: szkoda tylko, \u017ce zabrak\u0142o jej si\u0142 na fina\u0142owe \u201eMild und leise wie er l\u00e4chelt\u201d, co okupi\u0142a zbyt szerokim wibrato i kilkoma wpadkami intonacyjnymi. Christa Mayer sprawi\u0142a si\u0119 nie\u017ale jako Brangena, cho\u0107 w jej \u015bpiewie zabrak\u0142o charakterystycznej dla najlepszych odtw\u00f3rczy\u0144 tej roli mi\u0119kko\u015bci. Dysponuj\u0105cy do\u015b\u0107 chropawym barytonem \u00d3lafur Sigurdarson (Melot) bardziej przekona\u0142 mnie jako aktor. Jorge Rodr\u00edguez-Norton (Pasterz), Raimund Nolte (Sternik) i Siyabonga Maqungo (M\u0142ody Marynarz) sprawnie wywi\u0105zali si\u0119 z partii epizodycznych.<\/p>\n

\"\"<\/a><\/p>\n

Fina\u0142 III aktu. Catherine Foster i Clay Hilley. Fot. Enrico Nawrath<\/p>\n

Pe\u0142nym zrozumieniem tekstu, zar\u00f3wno literackiego, jak i muzycznego, popisali si\u0119 jednak tylko Markus Eiche (zaskakuj\u0105co kruchy Kurwenal, obdarzony jasnym, melancholijnym w brzmieniu g\u0142osem barytonowym), przede wszystkim za\u015b Georg Zeppenfeld w roli Kr\u00f3la Marka. Jego niezwyk\u0142ej urody bas, fenomenalna dykcja i niezawodne wyczucie sceny jak zwykle zyska\u0142y uznanie widowni, kt\u00f3ra nagrodzi\u0142a swego ulubie\u0144ca burz\u0105 rz\u0119sistych oklask\u00f3w.<\/p>\n

I tak oto Tristan <\/em>w uj\u0119ciu Rolanda Schwaba zn\u00f3w pos\u0142u\u017cy\u0142 do otarcia \u0142ez melomanom rozczarowanym nowym Ringiem<\/em>, kt\u00f3ry podobno jako\u015b nie okrzep\u0142. Ju\u017c chcia\u0142oby si\u0119 rzec, \u017ce prowizorka bywa najtrwalszym rozwi\u0105zaniem, ale nie \u2013 przedstawienie spad\u0142o z afisza ostatecznie; w przysz\u0142ym sezonie zast\u0105pi je premierowa produkcja islandzkiego re\u017cysera \u00deorleifura \u00d6rna Arnarssona, w niemal ca\u0142kowicie odmiennej obsadzie i pod batut\u0105 Siemiona Byczkowa. Na tym nie koniec festiwalowych niespodzianek, zw\u0142aszcza dla amator\u00f3w dobrego \u015bpiewu. Pog\u0142oski o \u015bmierci Bayreuther Festspiele okaza\u0142y si\u0119 mocno przesadzone.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

Pami\u0119tam rozmow\u0119 z pewnym profesorem Uniwersytetu w Getyndze, kt\u00f3ry w 2019 roku wie\u015bci\u0142 rych\u0142\u0105 \u015bmier\u0107 Festiwalu Wagnerowskiego w Bayreuth, imprezy jego zdaniem anachronicznej, piel\u0119gnuj\u0105cej XIX-wieczne rytua\u0142y odbioru sztuki i mimo umizg\u00f3w do m\u0142odszej publiczno\u015bci ca\u0142kowicie wykluczaj\u0105cej mo\u017cliwo\u015b\u0107 pog\u0142\u0119bionej refleksji nad dzie\u0142em kompozytora. Niewiele brakowa\u0142o, by jego prognozy spe\u0142ni\u0142y si\u0119 ju\u017c rok p\u00f3\u017aniej, kiedy Festspielhaus zatrzasn\u0105\u0142 … [Read more…]<\/a><\/span><\/p>\n","protected":false},"author":2,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[7],"tags":[],"class_list":{"0":"entry","1":"post","2":"publish","3":"author-mangusta","4":"post-7572","6":"format-standard","7":"category-wedrowki-operowe"},"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/atorod.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/7572","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/atorod.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/atorod.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/atorod.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/2"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/atorod.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=7572"}],"version-history":[{"count":3,"href":"https:\/\/atorod.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/7572\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":7582,"href":"https:\/\/atorod.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/7572\/revisions\/7582"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/atorod.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=7572"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/atorod.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=7572"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/atorod.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=7572"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}