{"id":7583,"date":"2023-09-06T17:13:44","date_gmt":"2023-09-06T15:13:44","guid":{"rendered":"https:\/\/atorod.pl\/?p=7583"},"modified":"2023-09-06T17:14:43","modified_gmt":"2023-09-06T15:14:43","slug":"stad-do-wiecznosci","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/atorod.pl\/?p=7583","title":{"rendered":"St\u0105d do wieczno\u015bci"},"content":{"rendered":"

Za chwil\u0119 zrobi si\u0119 tutaj naprawd\u0119 g\u0119sto, wr\u00f3\u0107my wi\u0119c raz jeszcze do minionego, „Brahmsowskiego” sezonu w NOSPR. Na koncercie 17 marca orkiestr\u0105 Gospodarzy dyrygowa\u0142 Lawrence Foster, parti\u0119 solow\u0105 w polskiej premierze III Koncertu organowego <\/em>Escaicha wykona\u0142 Karol Mossakowski.<\/p>\n

***<\/p>\n

Brahms by\u0142 do\u015b\u0107 cz\u0119stym go\u015bciem w \u015bl\u0105skim Breslau, kiedy si\u0119 jednak dowiedzia\u0142, \u017ce profesorowie Wydzia\u0142u Filozoficznego tamtejszego Uniwersytetu wyst\u0105pili z formalnym wnioskiem o przyznanie mu doktoratu honoris causa za mistrzostwo kontrapunktu, wzruszy\u0142 ramionami i skre\u015bli\u0142 kilka s\u0142\u00f3w podzi\u0119kowania na kartce pocztowej. Ani my\u015bla\u0142 przyje\u017cd\u017ca\u0107 na ceremoni\u0119 nadania tytu\u0142u, zaplanowan\u0105 14 marca 1879 roku. Jego reakcja nie spotka\u0142a si\u0119 z \u017cyczliwym przyj\u0119ciem uniwersyteckiego senatu. Przecie\u017c z inicjatyw\u0105 uhonorowania Brahmsa doktoratem uczelni wyszed\u0142 Salomon Kauffmann, magnat w\u0142\u00f3kienniczy i radny miejski Wroc\u0142awia, mimo braku formalnego wykszta\u0142cenia hojny mecenas nauki i sztuk wszelakich, cz\u0142onek Schlesische Gesellschaft f\u00fcr Vaterl\u00e4ndische Kultur i przewodnicz\u0105cy Breslauer Orchester-Verein, kt\u00f3ry podejmowa\u0142 u siebie nie tylko Brahmsa, ale te\u017c Liszta i Wagnera. Drugim pomys\u0142odawc\u0105 honorowego doktoratu by\u0142 profesor Wilhelm Dilthey, wybitny hermeneutyk, ju\u017c w\u00f3wczas uwa\u017cany za jednego z najwa\u017cniejszych niemieckich my\u015blicieli XIX wieku. Bernhard Scholz, dyrygent Orchester-Verein, postanowi\u0142 u\u015bwiadomi\u0107 Brahmsowi, \u017ce pope\u0142ni\u0142 solidn\u0105 gaf\u0119. Wm\u00f3wi\u0142 mu, \u017ce protok\u00f3\u0142 Uniwersytetu wymaga zrewan\u017cowania si\u0119 za ten zaszczyt stosown\u0105 \u201eofiar\u0105 muzyczn\u0105\u201d. \u201eSkomponuj nam jak\u0105\u015b \u0142adn\u0105 symfoni\u0119\u201d, zasugerowa\u0142 Scholz, p\u00f3\u0142tora roku po prawykonaniu Drugiej<\/em>, kt\u00f3rej napisanie \u2013 w por\u00f3wnaniu z m\u0119kami, w jakich rodzi\u0142a si\u0119 I Symfonia c-moll<\/em> \u2013 posz\u0142o Brahmsowi jak z p\u0142atka. \u201eByle nie za ci\u0119\u017ck\u0105\u201d, doda\u0142 przezornie dyrygent.<\/p>\n

Sk\u0142onny do przekory i obdarzony ci\u0119tym poczuciem humoru Brahms wywi\u0105za\u0142 si\u0119 z zadania po\u0142owicznie. Symfonii nie skomponowa\u0142, zadba\u0142 jednak, by utw\u00f3r nie by\u0142 za ci\u0119\u017cki. Stworzy\u0142, jak sam to okre\u015bli\u0142, \u201ewyj\u0105tkowo ha\u0142a\u015bliw\u0105 wi\u0105zank\u0119 pijackich piosenek studenckich w stylu Franza von Supp\u00e9go\u201d i zatytu\u0142owa\u0142 j\u0105 Akademische Festouvert\u00fcre<\/em>. Wykorzysta\u0142 w niej materia\u0142 muzyczny z czterech \u017cakowskich przy\u015bpiewek: niezwykle w\u00f3wczas popularnej Wir hatten gebauet ein stattliches Haus<\/em>, kt\u00f3rej melodia pojawia si\u0119 w partii tr\u0105bek; podchwyconej przez smyczki pie\u015bni Der Landesvater<\/em>; zaintonowanej przez fagoty piosenki otrz\u0119sinowej Was kommt dort von der H\u00f6h\u2019?<\/em>; wreszcie \u0142aci\u0144skiej pie\u015bni hymnicznej Gaudeamus igitur<\/em> \u2013 w triumfalnym finale Maestoso<\/em>, gdzie wykaza\u0142 czarno na bia\u0142ym, \u017ce doktorat za mistrzostwo w sztuce kontrapunktu nale\u017ca\u0142 mu si\u0119 jak ma\u0142o komu. Prawykonanie utworu odby\u0142o si\u0119 4 stycznia 1881 roku pod batut\u0105 kompozytora, w nieistniej\u0105cym ju\u017c gmachu wroc\u0142awskiego Konzerthausu przy Gartenstrasse (obecnie ulica J\u00f3zefa Pi\u0142sudskiego). Sala na p\u00f3\u0142tora tysi\u0105ca miejsc by\u0142a wype\u0142niona po brzegi; uwertura rozbrzmia\u0142a przy szeroko otwartych oknach, \u017ceby mogli jej tak\u017ce wys\u0142ucha\u0107 zgromadzeni pod budynkiem przechodnie.<\/p>\n

\"\"<\/a><\/p>\n

Dawny gmach wroc\u0142awskiego Konzerthausu przy Gartenstrasse.<\/p>\n

Na kolejn\u0105, III Symfoni\u0119<\/em>, wielbiciele talentu Brahmsa musieli poczeka\u0107 do grudnia 1883 roku. Premiera Czwartej <\/em>odby\u0142a si\u0119 25 pa\u017adziernika 1885 w Meiningen. Utw\u00f3r, surowy i mroczny, z niezwyk\u0142\u0105 bachowsk\u0105 passacagli\u0105 w fina\u0142owym Allegro energico e passionato<\/em>, uchodzi za jedno z najwi\u0119kszych arcydzie\u0142 w ca\u0142ej historii formy symfonicznej, przez niekt\u00f3rych cenione wy\u017cej nawet od legendarnej Pi\u0105tej<\/em> Beethovena, ol\u015bniewaj\u0105ce poziomem integracji tematycznej, mistrzostwem wariacji i wizjonerskim po\u0142\u0105czeniem odniesie\u0144 do barokowej polifonii z klasyczn\u0105 form\u0105 sonatow\u0105. Kto\u015b kiedy\u015b nazwa\u0142 to arcydzie\u0142o syntez\u0105 trzech epok \u2013 od baroku po romantyzm. Sam Brahms wielokrotnie podkre\u015bla\u0142, \u017ce jako kompozytor urodzi\u0142 si\u0119 zbyt p\u00f3\u017ano. Jego przywi\u0105zanie do tradycji, umi\u0142owanie form rzekomo przebrzmia\u0142ych, znalaz\u0142o najjaskrawsze odzwierciedlenie w\u0142a\u015bnie w IV Symfonii<\/em>, kt\u00f3r\u0105 \u2013 paradoksalnie \u2013 uznano p\u00f3\u017aniej za prekursorsk\u0105, wr\u0119cz protomodernistyczn\u0105, zw\u0142aszcza pod wzgl\u0119dem kszta\u0142towania barwy i struktur rytmicznych.<\/p>\n

Sugestia syntezy epok, tym razem ju\u017c czterech, kryje si\u0119 ju\u017c w tytule Quatre Visages du temps<\/em>, czyli III Koncertu organowego<\/em> Thierry\u2019ego Escaicha, jednego z najwybitniejszych wsp\u00f3\u0142czesnych wirtuoz\u00f3w \u201ekr\u00f3la instrument\u00f3w\u201d. Studia w Konserwatorium Paryskim Escaich uko\u0144czy\u0142 z o\u015bmioma notami celuj\u0105cymi: w dziedzinie kontrapunktu, harmonii, fugi, gry na organach, improwizacji organowej, analizy dzie\u0142a muzycznego, kompozycji i orkiestracji. W 1996 roku \u2013 wraz z Vincentem Warnierem \u2013 zosta\u0142 organist\u0105 tytularnym ko\u015bcio\u0142a St \u00c9tienne du Mont, jednej z najpi\u0119kniejszych \u015bwi\u0105ty\u0144 Pary\u017ca, miejsca poch\u00f3wku Pascala i Racine\u2019a, a tak\u017ce przechowywania relikwii \u015bw. Genowefy, patronki miasta. Obydwaj muzycy zast\u0105pili Marie-Madeleine Durufl\u00e9, kt\u00f3ra w 1953 do\u0142\u0105czy\u0142a na tym stanowisku do swego \u015bwie\u017co po\u015blubionego m\u0119\u017ca Maurice\u2019a Durufl\u00e9, organisty ko\u015bcio\u0142a od roku 1930. Escaich i Warniere przej\u0119li piecz\u0119 nad XIX-wiecznym instrumentem z warsztatu Aristide\u2019a Cavaill\u00e9-Colla, przebudowanym w roku 1957 przez firm\u0119 organmistrzowsk\u0105 Beuchet-Debierre z Nantes, ukrytym za prospektem z 1633 roku, najstarszym i najlepiej zachowanym w Pary\u017cu.<\/p>\n

\"\"<\/a><\/p>\n

Thierry Escaich. Fot. Marie Rolland<\/p>\n

Escaich jest kompozytorem niezwykle p\u0142odnym. We wczesnym okresie tw\u00f3rczo\u015bci inspirowa\u0142 si\u0119 przede wszystkim muzyk\u0105 religijn\u0105, zw\u0142aszcza chora\u0142em. Z tego czasu zosta\u0142o mu upodobanie do modalizm\u00f3w \u2013 uk\u0142on nie tylko w stron\u0119 tradycji \u015bredniowiecznej, lecz i folklorystycznych pierwiastk\u00f3w w spu\u015bci\u017anie Ravela. Utwory Escaicha ujmuj\u0105 \u017carliwym liryzmem, wyrazistym pulsem rytmicznym i feeri\u0105 barw d\u017awi\u0119kowych. Dotyczy to tak\u017ce Quatre Visages <\/em>na organy z orkiestr\u0105 (2017), kompozycji z\u0142o\u017conej z czterech tableaux<\/em>, z kt\u00f3rych pierwszy, zatytu\u0142owany Source<\/em>, rozwija muzyczn\u0105 ide\u0119 passacaglii opartej na prostym, surowym temacie modalnym. Zwi\u0119z\u0142a cz\u0119\u015b\u0107 druga, kipi\u0105ce energi\u0105 Masques<\/em>, obfituje w \u015bmia\u0142e pochody harmoniczne, przywodz\u0105ce na my\u015bl skojarzenia z tw\u00f3rczo\u015bci\u0105 mistrz\u00f3w baroku, zw\u0142aszcza Vivaldiego. Obraz trzeci, Romance<\/em>, przybiera posta\u0107 groteskowo zniekszta\u0142conego walca z epoki II Cesarstwa Francuskiego. Ca\u0142o\u015b\u0107 zamyka Apr\u00e8s la nuit<\/em>, cz\u0119\u015b\u0107 obleczona w zgrzebn\u0105 szat\u0119 popularnego ta\u0144ca, kt\u00f3rego korzenie tkwi\u0105 jednak w dalekiej przesz\u0142o\u015bci, w odwiecznym cantus<\/em>, z kt\u00f3rego Escaich wywi\u00f3d\u0142 spokojn\u0105 narracj\u0119 pocz\u0105tkowego tableau<\/em>.<\/p>\n

Bezkompromisowa, a zarazem niejednoznaczna tw\u00f3rczo\u015b\u0107 Brahmsa inspirowa\u0142a zar\u00f3wno epigon\u00f3w romantyzmu, jak i herold\u00f3w muzycznej nowoczesno\u015bci. Zdaniem Weberna, bez Brahmsa nie by\u0142oby drugiej szko\u0142y wiede\u0144skiej, \u0142\u0105cz\u0105cej nowatorstwo j\u0119zyka muzycznego z przywi\u0105zaniem do tradycyjnych form i technik kompozytorskich. Escaich, m\u0142odszy od \u201edrewnianego Johannesa\u201d o co najmniej sze\u015b\u0107 pokole\u0144, zdaje si\u0119 podziela\u0107 jego zapatrywania estetyczne. Zapatrzony w przesz\u0142o\u015b\u0107, my\u015bl\u0105 \u2013 paradoksalnie \u2013 wybiega w przysz\u0142o\u015b\u0107. W muzyce obydwu zawiera si\u0119 mglista, nieuchwytna abstrakcja, kt\u00f3ra daje poczucie wieczno\u015bci.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

Za chwil\u0119 zrobi si\u0119 tutaj naprawd\u0119 g\u0119sto, wr\u00f3\u0107my wi\u0119c raz jeszcze do minionego, „Brahmsowskiego” sezonu w NOSPR. Na koncercie 17 marca orkiestr\u0105 Gospodarzy dyrygowa\u0142 Lawrence Foster, parti\u0119 solow\u0105 w polskiej premierze III Koncertu organowego Escaicha wykona\u0142 Karol Mossakowski. *** Brahms by\u0142 do\u015b\u0107 cz\u0119stym go\u015bciem w \u015bl\u0105skim Breslau, kiedy si\u0119 jednak dowiedzia\u0142, \u017ce profesorowie Wydzia\u0142u Filozoficznego … [Read more…]<\/a><\/span><\/p>\n","protected":false},"author":2,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[8],"tags":[],"class_list":{"0":"entry","1":"post","2":"publish","3":"author-mangusta","4":"post-7583","6":"format-standard","7":"category-miscellanea"},"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/atorod.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/7583","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/atorod.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/atorod.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/atorod.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/2"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/atorod.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=7583"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/atorod.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/7583\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":7587,"href":"https:\/\/atorod.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/7583\/revisions\/7587"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/atorod.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=7583"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/atorod.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=7583"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/atorod.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=7583"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}