{"id":7721,"date":"2023-11-04T22:00:31","date_gmt":"2023-11-04T21:00:31","guid":{"rendered":"https:\/\/atorod.pl\/?p=7721"},"modified":"2023-11-08T09:25:30","modified_gmt":"2023-11-08T08:25:30","slug":"mistrzowie-dziel-ostatnich","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/atorod.pl\/?p=7721","title":{"rendered":"Mistrzowie dzie\u0142 ostatnich"},"content":{"rendered":"

Recenzja Lili Elbe <\/em>Pickera dojrzewa, p\u0119cznieje, nabiera rumie\u0144c\u00f3w i nied\u0142ugo spadnie z hukiem na stron\u0119 Upiora. Prosz\u0119 jeszcze o chwil\u0119 cierpliwo\u015bci, a tymczasem dziel\u0119 si\u0119 ostatnim z esej\u00f3w na marginesie ubieg\u0142orocznego sezonu NOSPR. Koncert orkiestry Gospodarzy 15 czerwca, z udzia\u0142em Valeriya Sokolova, kt\u00f3ry wykona\u0142 solow\u0105 parti\u0119 skrzypiec w Koncercie A-dur <\/em>KV 219 Mozarta, poprowadzi\u0142 Kirill Karabits.<\/p>\n

***<\/p>\n

Gioacchino Rossini skomponowa\u0142 ostatni\u0105 ze swych trzydziestu dziewi\u0119ciu oper, zanim dobieg\u0142 czterdziestki. Joannes Chrisostomus Wolfgangus Theophilus Mozart \u2013 szerzej dzi\u015b znany jako Wolfgang Amadeus \u2013 napisa\u0142 ostatni z koncert\u00f3w skrzypcowych, kiedy mia\u0142 zaledwie lat dziewi\u0119tna\u015bcie. We wszystkich udowodni\u0142, \u017ce jest nie tylko mistrzem tej klasycznej formy, ale i samego instrumentu. Chyba nie w pe\u0142ni zdawa\u0142 sobie z tego spraw\u0119. Kiedy w 1777 roku pochwali\u0142 si\u0119 w jednym z list\u00f3w do ojca, \u017ce poprzedniego wieczoru zagra\u0142 tak, jakby by\u0142 najlepszym skrzypkiem w Europie, starszy pan Leopold odpisa\u0142 bez namys\u0142u: \u201esam nie masz poj\u0119cia, m\u00f3j synu, jak dobrze opanowa\u0142e\u015b ten instrument\u201d. Trudno o wi\u0119kszy komplement od autora podr\u0119cznika Versuch einer gr\u00fcndlichen Violinschule<\/em>, s\u0142ynnego na ca\u0142ym kontynencie i kr\u0105\u017c\u0105cego z r\u0105k do r\u0105k tak\u017ce w przek\u0142adach na francuski i niderlandzki.<\/p>\n

W latach 1769-73 m\u0142ody Mozart odby\u0142 wraz z Leopoldem trzy podr\u00f3\u017ce do Italii. Mimo dora\u017anych sukces\u00f3w i nauk odebranych w Bolonii od wp\u0142ywowego muzyka, teoretyka i kompozytora Giovanniego Battisty Martiniego, nie zdo\u0142a\u0142 sobie zapewni\u0107 trwa\u0142ej pozycji we W\u0142oszech. Wr\u00f3ci\u0142 do Salzburga z pustymi r\u0119koma, bez wymarzonych zam\u00f3wie\u0144 operowych; chc\u0105c nie chc\u0105c, zwr\u00f3ci\u0142 si\u0119 w stron\u0119 tw\u00f3rczo\u015bci instrumentalnej. To w\u0142a\u015bnie w\u00f3wczas skomponowa\u0142 sw\u00f3j pierwszy ca\u0142kowicie oryginalny koncert fortepianowy D-dur KV 175, to wtedy wysz\u0142y spod natchnionego pi\u00f3ra jego najs\u0142ynniejsze serenady, to w tamtych czasach powsta\u0142o pi\u0119\u0107 wirtuozowskich koncert\u00f3w skrzypcowych: pisanych w latach 1773-75, nie wiadomo, czy z przeznaczeniem dla siebie samego, czy z my\u015bl\u0105 o innych skrzypkach salzburskich, nie wiadomo te\u017c, gdzie i w jakich okoliczno\u015bciach zaprezentowanych publicznie. Badacze przyjmuj\u0105, \u017ce ostatni z nich, w tonacji A-dur, oznaczony p\u00f3\u017aniej numerem katalogowym KV 219, zosta\u0142 uko\u0144czony w po\u0142owie grudnia 1775 roku. Z ca\u0142ej pi\u0105tki najodwa\u017cniejszy formalnie i najbardziej wymagaj\u0105cy technicznie, zdaniem wielu otworzy\u0142 ca\u0142kiem nowy rozdzia\u0142 w dziejach europejskiej wiolinistyki.<\/p>\n

\"\"<\/a><\/p>\n

Anonimowa kopia portretu Mozarta z 1777 roku, ze zbior\u00f3 Museo internazionale e biblioteca della musica w Bolonii<\/p>\n

\u201eNieprze\u015bcigniony, je\u015bli chodzi o blask, \u017carliwo\u015b\u0107, esprit<\/em>\u201d, pisa\u0142 o nim Alfred Einstein. \u201eW obu cz\u0119\u015bciach skrajnych pe\u0142no niespodzianek: w pierwszej (\u2026) na przemian wdzi\u0119k w marszowym tempie, szorstko\u015b\u0107 i przymilno\u015b\u0107; w ostatniej \u2013 humorystyczny wybuch w\u015bciek\u0142o\u015bci w tureckim przebraniu\u201d. Ow\u0105 niespodziank\u0105 w pierwszej cz\u0119\u015bci, rozpoczynaj\u0105cej si\u0119 ekspozycj\u0105 tematu w rozlewnym, majestatycznym tempie Allegro aperto<\/em>, jest quasi-improwizowane, pe\u0142ne ekspresji wej\u015bcie skrzypiec w Adagio <\/em>\u2013 tak odmienne w wyrazie i nastroju, \u017ce sprawia nieomal wra\u017cenie odr\u0119bnej cz\u0119\u015bci. Po chwili jednak skrzypce podejmuj\u0105 drugi temat w Allegro<\/em>, a pierwotny temat orkiestrowy staje si\u0119 akompaniamentem do nowej melodii. Niespodziank\u0105 w cz\u0119\u015bci ostatniej jest s\u0142ynny \u201ewtr\u0119t turecki\u201d \u2013 ze zmian\u0105 trybu z A-dur do a-moll, z gwa\u0142townymi przej\u015bciami chromatycznymi i mn\u00f3stwem innych element\u00f3w muzycznej groteski, na czele z gr\u0105 drzewcem po strunach w partiach wiolonczel i kontrabas\u00f3w. Po ha\u0142a\u015bliwym epizodzie janczarskim muzyka nieoczekiwanie zacicha, nios\u0105c s\u0142uchaczom kolejne, ostatnie ju\u017c zaskoczenie.<\/p>\n

Kiedy Richard Strauss ko\u0144czy\u0142 prace nad Symfoni\u0119 alpejsk\u0105, <\/em>ostatnim ze swych dziesi\u0119ciu poemat\u00f3w symfonicznych, mia\u0142 ju\u017c na karku pi\u0119\u0107dziesi\u0105tk\u0119. Pot\u0119\u017cne, przeznaczone na 125 instrumentalist\u00f3w dzie\u0142o jest symfoni\u0105 tylko z nazwy: sk\u0142ada si\u0119 z dwudziestu dw\u00f3ch cz\u0119\u015bci, nast\u0119puj\u0105cych po sobie bez przerwy, obrazuj\u0105cych g\u00f3rsk\u0105 w\u0119dr\u00f3wk\u0119 od przed\u015bwitu a\u017c po nadej\u015bcie kolejnej nocy w Alpach Bawarskich, by\u0107 mo\u017ce w drodze na szczyt Heimgarten, na kt\u00f3ry Strauss wspi\u0105\u0142 si\u0119 po raz pierwszy jako nastolatek, z grupk\u0105 zaprzyja\u017anionych, niesytych wra\u017ce\u0144 r\u00f3wie\u015bnik\u00f3w. Zanim m\u0142odzi zdobywcy osi\u0105gn\u0119li wierzcho\u0142ek, dopad\u0142a ich burza. Schodzili ze szczytu przemoczeni do suchej nitki, \u017cegnani ostatnimi promieniami zachodz\u0105cego s\u0142o\u0144ca, coraz g\u0142\u0119biej w noc, szukaj\u0105c drogi powrotnej w kompletnych ciemno\u015bciach.<\/p>\n

\"\"<\/a><\/p>\n

Ryszard Strauss pod szczytem g\u00f3ry Loser w P\u00f3\u0142nocnych Alpach Wapiennych. Fot. Richard Strauss Institut, Garmisch-Partenkirchen<\/p>\n

Koncepcja utworu ewoluowa\u0142a d\u0142ugo, od pierwotnych szkic\u00f3w z 1899 roku, po\u015bwi\u0119conych pami\u0119ci zmar\u0142ego samob\u00f3jcz\u0105 \u015bmierci\u0105 malarza Karla Stauffera-Berna, kt\u00f3re mia\u0142y si\u0119 z\u0142o\u017cy\u0107 w poemat d\u017awi\u0119kowy Tragedia artysty<\/em>; poprzez niedoko\u0144czone, w za\u0142o\u017ceniu czterocz\u0119\u015bciowe Die Alpen<\/em> oraz dwucz\u0119\u015bciow\u0105 symfoni\u0119 Der Antichrist<\/em>, rozpocz\u0119t\u0105 na wie\u015b\u0107 o zgonie Mahlera i opatrzon\u0105 tytu\u0142em nawi\u0105zuj\u0105cym do ksi\u0105\u017cki Nietzschego; a\u017c po wersj\u0119 ostateczn\u0105, skomponowan\u0105 w zadziwiaj\u0105co kr\u00f3tkim czasie, \u201etak \u0142atwo, jak krowa daje mleko\u201d, \u017ceby odwo\u0142a\u0107 si\u0119 do s\u0142\u00f3w samego Straussa. Prawykonanie w Berlinie, 28 pa\u017adziernika 1915 roku, wzbudzi\u0142o konsternacj\u0119 krytyk\u00f3w. Niekt\u00f3rzy por\u00f3wnywali utw\u00f3r z podk\u0142adem d\u017awi\u0119kowym do nieistniej\u0105cego filmu. Strauss niespecjalnie si\u0119 tym przej\u0105\u0142. \u201eTo naprawd\u0119 \u015bwietny kawa\u0142ek\u201d, zachwala\u0142 swoje najnowsze, a zarazem ostatnie w tym gatunku dzie\u0142o.<\/p>\n

Kiedy ukrai\u0144ski kompozytor Iwan Karaby\u0107 zmar\u0142 w 2002 roku w wieku zaledwie pi\u0119\u0107dziesi\u0119ciu siedmiu lat, jego przyjaciel Wa\u0142entyn Silwestrow z\u0142o\u017cy\u0142 mu niezwyk\u0142y ho\u0142d. Pozbiera\u0142 niedoko\u0144czone szkice Karabycia i uzupe\u0142ni\u0142 je w\u0142asnymi pomys\u0142ami muzycznymi, tworz\u0105c przejmuj\u0105c\u0105 Elegi\u0119<\/em>: tocz\u0105c\u0105 si\u0119 z wolna, pe\u0142n\u0105 czu\u0142o\u015bci rozmow\u0119 dw\u00f3ch muzyk\u00f3w: starszego, kt\u00f3ry kilka lat wcze\u015bniej pochowa\u0142 sw\u0105 ukochan\u0105 \u017con\u0119, z m\u0142odszym, kt\u00f3rego \u015bmier\u0107 przynios\u0142a w \u017cyciu Silwestrowa kolejn\u0105 bolesn\u0105 strat\u0119.<\/p>\n

Trzy muzyczne emanacje kresu: pewnego etapu w \u017cyciu, pewnego etapu tw\u00f3rczo\u015bci, pewnej bliskiej relacji, kt\u00f3r\u0105 mo\u017cna kontynuowa\u0107 ju\u017c tylko w za\u015bwiatach.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

Recenzja Lili Elbe Pickera dojrzewa, p\u0119cznieje, nabiera rumie\u0144c\u00f3w i nied\u0142ugo spadnie z hukiem na stron\u0119 Upiora. Prosz\u0119 jeszcze o chwil\u0119 cierpliwo\u015bci, a tymczasem dziel\u0119 si\u0119 ostatnim z esej\u00f3w na marginesie ubieg\u0142orocznego sezonu NOSPR. Koncert orkiestry Gospodarzy 15 czerwca, z udzia\u0142em Valeriya Sokolova, kt\u00f3ry wykona\u0142 solow\u0105 parti\u0119 skrzypiec w Koncercie A-dur KV 219 Mozarta, poprowadzi\u0142 Kirill … [Read more…]<\/a><\/span><\/p>\n","protected":false},"author":2,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[8],"tags":[],"class_list":{"0":"entry","1":"post","2":"publish","3":"author-mangusta","4":"post-7721","6":"format-standard","7":"category-miscellanea"},"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/atorod.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/7721","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/atorod.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/atorod.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/atorod.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/2"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/atorod.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=7721"}],"version-history":[{"count":2,"href":"https:\/\/atorod.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/7721\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":7726,"href":"https:\/\/atorod.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/7721\/revisions\/7726"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/atorod.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=7721"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/atorod.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=7721"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/atorod.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=7721"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}