{"id":7748,"date":"2023-11-29T15:13:34","date_gmt":"2023-11-29T14:13:34","guid":{"rendered":"https:\/\/atorod.pl\/?p=7748"},"modified":"2023-11-29T15:15:25","modified_gmt":"2023-11-29T14:15:25","slug":"zachwyt-grom-i-krajobraz-po-burzy","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/atorod.pl\/?p=7748","title":{"rendered":"Zachwyt, grom i krajobraz po burzy"},"content":{"rendered":"

Wkr\u00f3tce recenzja Lili Elbe <\/em>w wersji angielskiej, sporo nowych relacji z zagranicy i jeszcze wi\u0119cej zapowiedzi przed nadchodz\u0105cym festiwalem Actus Humanus w Gda\u0144sku. \u017beby z\u0142apa\u0107 oddech, wr\u00f3\u0107my na chwil\u0119 do koncertu NOSPR sprzed miesi\u0105ca, a \u015bci\u015blej z 26 pa\u017adziernika. Parti\u0119 solow\u0105 w II Koncercie fortepianowym <\/em>Brahmsa wykona\u0142 Garrick Ohlsson, orkiestr\u0105 Gospodarzy dyrygowa\u0142 Alexander Liebreich. Poni\u017cej odrobin\u0119 rozszerzona wersja eseju na marginesie tamtego wieczoru.<\/p>\n

***<\/p>\n

Kiedy w 1901 roku Emil M\u0142ynarski poprowadzi\u0142 koncert inauguracyjny w nowo utworzonej Filharmonii, \u201eKurier Warszawski\u201d donosi\u0142 o nici sympatii, kt\u00f3ra nawi\u0105za\u0142a si\u0119 mi\u0119dzy publiczno\u015bci\u0105 a \u201ewielk\u0105 i znakomit\u0105 orkiestr\u0105\u201d. Za pulpitem koncertmistrza II skrzypiec zasiad\u0142 22-letni Grzegorz Fitelberg. W tym samym czasie m\u0142ody skrzypek pozna\u0142 Karola Szymanowskiego, kt\u00f3ry tu\u017c po maturze przyjecha\u0142 do Warszawy po dalsze nauki w Instytucie Muzycznym. By\u0107 mo\u017ce to on nam\u00f3wi\u0142 Karola, by przed\u0142o\u017cy\u0142 M\u0142ynarskiemu swoje szkice kompozytorskie. Dyrektor nie dostrzeg\u0142 w nich zapowiedzi szczeg\u00f3lnego talentu. Trudno dzi\u015b rozstrzygn\u0105\u0107, jak bardzo si\u0119 w\u00f3wczas pomyli\u0142. Pierwsza fala modernizmu toczy\u0142a si\u0119 przez ziemie polskie w niesprzyjaj\u0105cych okoliczno\u015bciach: sk\u0142\u00f3cone \u015brodowisko trawi\u0142o energi\u0119 na ja\u0142owych sporach o kszta\u0142t \u201emuzyki przysz\u0142o\u015bci\u201d, podsycanych przez ruchy nacjonalistyczne. Rok po otwarciu Filharmonii ruszy\u0142a nagonka na M\u0142ynarskiego, kt\u00f3remu zarzucano lekcewa\u017cenie \u201etw\u00f3rczo\u015bci rodzimej\u201d, a jego instytucji wieszczono \u201ebankructwo pieni\u0119\u017cne i artystyczne\u201d.<\/p>\n

\"\"<\/a><\/p>\n

Karol Szymanowski w latach studenckich<\/p>\n

Zaprzyja\u017anieni z Fitelbegiem tw\u00f3rcy \u2013 opr\u00f3cz Szymanowskiego tak\u017ce Ludomir R\u00f3\u017cycki i Apolinary Szeluto \u2013 postanowili wyrwa\u0107 si\u0119 z tego zakl\u0119tego kr\u0119gu. Wsparcie finansowe zapewni\u0142 im ksi\u0105\u017c\u0119 W\u0142adys\u0142aw Lubomirski, kt\u00f3ry dobiegaj\u0105c czterdziestki sam odkry\u0142 w sobie \u017cy\u0142k\u0119 kompozytorsk\u0105 i zacz\u0105\u0142 bra\u0107 lekcje u \u201eFicia\u201d. W 1905 roku za\u0142o\u017cyli w Berlinie Sp\u00f3\u0142k\u0119 Nak\u0142adow\u0105 M\u0142odych Kompozytor\u00f3w Polskich, stawiaj\u0105c sobie za cel \u201etorowanie drogi ku przysz\u0142o\u015bci artystycznej przebojem, na zasadzie szerokiej samopomocy\u201d. Szymanowski ju\u017c wtedy pracowa\u0142 nad Uwertur\u0105 koncertow\u0105<\/em>, pisan\u0105 pod wp\u0142ywem spotka\u0144 z Ryszardem Straussem i fascynacji jego poematami symfonicznymi. Prawykonanie odby\u0142o si\u0119 6 lutego 1906 roku, na pierwszym koncercie Sp\u00f3\u0142ki w Filharmonii Warszawskiej. Program, w kt\u00f3rym znalaz\u0142y si\u0119 utwory ca\u0142ej czw\u00f3rki, uzupe\u0142nione orkiestrowym Andante <\/em>Lubomirskiego, spotka\u0142 si\u0119 z mieszanym przyj\u0119ciem. Jednym z bardziej napastliwych krytyk\u00f3w okaza\u0142 si\u0119 Aleksander Poli\u0144ski, kt\u00f3ry zarzuca\u0142 tw\u00f3rcom bezmy\u015blne \u201epapugowanie\u201d muzyki Wagnera i Straussa. A jednak dostrzeg\u0142 talent Szymanowskiego, przyznaj\u0105c, \u017ce mia\u0142 do czynienia \u201ez kompozytorem nadzwyczajnym, mo\u017ce nawet geniuszem\u201d. O Uwerturze <\/em>pisa\u0142, \u017ce rozbrzmiewaj\u0105 w niej \u201emelodie pi\u0119kne, na wskro\u015b oryginalne, harmonie dotychczas nieu\u017cywane, a brzmi\u0105ce przewybornie, efekty polifonii bogatej u\u017cyte celowo\u201d. Rok p\u00f3\u017aniej, w artykule M\u0142oda Polska w muzyce<\/em>, nie by\u0142 ju\u017c tak \u0142askawy \u2013 nie zaszkodzi\u0142o to jednak popularno\u015bci utworu, wykonanego wkr\u00f3tce przez Filharmonik\u00f3w Berli\u0144skich, w obecno\u015bci samego Straussa. W 1912 roku Szymanowski przygotowa\u0142 wraz z Fitelbergiem now\u0105 instrumentacj\u0119 Uwertury<\/em> \u2013 \u017ceby tym bardziej podkre\u015bli\u0107 ekspresyjn\u0105 urod\u0119 dw\u00f3ch my\u015bli muzycznych, w kt\u00f3rych wyra\u017anym echem pobrzmiewaj\u0105 tematy z Don Juana<\/em> i \u017bycia bohatera <\/em>Straussa. Premiera drugiej wersji odby\u0142a si\u0119 13 marca 1913 w wiede\u0144skim Tonk\u00fcnstlerverein. Uwertura E-dur <\/em>znalaz\u0142a sta\u0142e miejsce w kanonie orkiestrowym, cho\u0107 zdaniem Tadeusza Zieli\u0144skiego tw\u00f3rcza osobowo\u015b\u0107 Szymanowskiego nie dosz\u0142a w niej do g\u0142osu \u201enawet w najmniejszym stopniu\u201d.<\/p>\n

Nikt nie o\u015bmieli\u0142by si\u0119 tego powiedzie\u0107 o Livre pour orchestre<\/em> Witolda Lutos\u0142awskiego. Utw\u00f3r powsta\u0142 na zam\u00f3wienie Bertholda Lehmanna, dyrektora Stadtorchester Hagen. Tytu\u0142 nawi\u0105zuje rzekomo do Livres de pi\u00e8ces de clavecin<\/em> Fran\u00e7ois Couperina, bardziej jednak prawdopodobne, \u017ce Lutos\u0142awski z\u0142o\u017cy\u0142 uk\u0142on w stron\u0119 Pierre\u2019a Bouleza oraz szczeg\u00f3lnego sposobu prowadzenia narracji w jego Livre pour quatuor<\/em>. Kompozycja sk\u0142ada si\u0119 z Rozdzia\u0142\u00f3w przedzielonych Intermediami. Jak t\u0142umaczy\u0142 Lutos\u0142awski w rozmowie z Tadeuszem Kaczy\u0144skim, pierwsze trzy cz\u0119\u015bci \u201eto utwory napisane w technice \u2013 ze wzgl\u0119du na spos\u00f3b grania i dyrygowania \u2013 tradycyjnej. Cz\u0119\u015bci te charakteryzuj\u0105 si\u0119 du\u017c\u0105 koncentracj\u0105 wydarze\u0144 muzycznych i przy s\u0142uchaniu wymagaj\u0105 uwagi. Po ka\u017cdej z nich nast\u0105pi\u0107 wi\u0119c musi moment odpr\u0119\u017cenia. Temu celowi s\u0142u\u017c\u0105 intermedia grane ad libitum i sk\u0142adaj\u0105ce si\u0119 z kr\u00f3tkiej, do\u015b\u0107 b\u0142ahej frazy\u201d.<\/p>\n

\"\"<\/a><\/p>\n

Witold Lutos\u0142awski podczas obrad MTMW w Warszawie, rok 1968. Fot. Andrzej Zborski<\/p>\n

Prawykonanie Livre <\/em>odby\u0142o si\u0119 w 1968 roku w ramach Hagener Musiktage, premiera polska \u2013 blisko rok p\u00f3\u017aniej, na koncercie inauguracyjnym Warszawskiej Jesieni. Utw\u00f3r, skrz\u0105cy si\u0119 typow\u0105 dla \u00f3wczesnej tw\u00f3rczo\u015bci Lutos\u0142awskiego feeri\u0105 \u201eszklistych\u201d wsp\u00f3\u0142brzmie\u0144 fortepianu, celesty, dzwonk\u00f3w i harfy, wzbudzi\u0142a jednomy\u015blny zachwyt krytyk\u00f3w. Dzi\u015b uchodzi za zwie\u0144czenie pr\u00f3b Lutos\u0142awskiego nad wypracowaniem zintegrowanej formy, kt\u00f3ra pozostanie w pami\u0119ci s\u0142uchaczy jako swoiste wyobra\u017cenie, funkcjonuj\u0105ce poza tradycyjnie rozumianym czasem muzycznym.<\/p>\n

Owocem r\u00f3wnie d\u0142ugo dojrzewaj\u0105cej koncepcji jest II Koncert fortepianowy <\/em>Brahmsa, pisany blisko trzy lata i oddzielony od poprzedniego dystansem blisko \u0107wier\u0107 wieku. W listach do przyjaci\u00f3\u0142 kompozytor zapowiada\u0142 go jako \u201etyci koncercik\u201d z \u201etycim scherz\u0105tkiem\u201d (Scherzerl<\/em>). W rzeczywisto\u015bci stworzy\u0142 co\u015b w rodzaju pot\u0119\u017cnej symfonii koncertuj\u0105cej, rozpocz\u0119tej wsp\u00f3ln\u0105 ekspozycj\u0105 solisty i orkiestry, do kt\u00f3rej do\u0142\u0105czaj\u0105 kolejne instrumenty, \u201etopi\u0105c\u201d d\u017awi\u0119k fortepianu w roziskrzonej fakturze tutti. Tycie scherz\u0105tko jest w istocie najbardziej dramatyczn\u0105 z czterech cz\u0119\u015bci; Andante <\/em>\u2013 wspania\u0142\u0105 \u201epie\u015bni\u0105\u201d orkiestrow\u0105, kt\u00f3rej materia\u0142 zostanie p\u00f3\u017aniej wykorzystany w jednej z 5 Lieder <\/em>op. 105; fina\u0142 w postaci siedmiocz\u0119\u015bciowego ronda \u2013 niezawodnym probierzem umiej\u0119tno\u015bci ka\u017cdego pianisty. Kunszt Brahmsa, kt\u00f3ry w 1881 roku dokona\u0142 prawykonania Koncertu <\/em>w Budapeszcie, okaza\u0142 si\u0119 czystym z\u0142otem. Dzie\u0142o odnios\u0142o natychmiastowy sukces i nikt nigdy w jego warto\u015b\u0107 nie zw\u0105tpi\u0142.<\/p>\n

Motto pierwszej wersji Uwertury<\/em> koncertowej <\/em>pochodzi z wst\u0119pu do Witezia W\u0142asta<\/em> Mici\u0144skiego. \u201eDzik\u0105 pie\u015bni\u0105 serca wam zachwyc\u0119 \u2013 a do r\u0119ki dam grom\u201d. Szymanowski rzeczywi\u015bcie niekt\u00f3rym zachwyci\u0142 serca. Grom do r\u0119ki da\u0142 ludziom Brahms. Krajobraz po burzy odmalowa\u0142 d\u017awi\u0119kiem Lutos\u0142awski.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

Wkr\u00f3tce recenzja Lili Elbe w wersji angielskiej, sporo nowych relacji z zagranicy i jeszcze wi\u0119cej zapowiedzi przed nadchodz\u0105cym festiwalem Actus Humanus w Gda\u0144sku. \u017beby z\u0142apa\u0107 oddech, wr\u00f3\u0107my na chwil\u0119 do koncertu NOSPR sprzed miesi\u0105ca, a \u015bci\u015blej z 26 pa\u017adziernika. Parti\u0119 solow\u0105 w II Koncercie fortepianowym Brahmsa wykona\u0142 Garrick Ohlsson, orkiestr\u0105 Gospodarzy dyrygowa\u0142 Alexander Liebreich. Poni\u017cej … [Read more…]<\/a><\/span><\/p>\n","protected":false},"author":2,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[8],"tags":[],"class_list":["entry","post","publish","author-mangusta","post-7748","format-standard","category-miscellanea"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/atorod.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/7748","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/atorod.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/atorod.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/atorod.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/2"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/atorod.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=7748"}],"version-history":[{"count":2,"href":"https:\/\/atorod.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/7748\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":7753,"href":"https:\/\/atorod.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/7748\/revisions\/7753"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/atorod.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=7748"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/atorod.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=7748"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/atorod.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=7748"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}