{"id":7760,"date":"2023-12-05T14:01:00","date_gmt":"2023-12-05T13:01:00","guid":{"rendered":"https:\/\/atorod.pl\/?p=7760"},"modified":"2023-12-05T14:01:00","modified_gmt":"2023-12-05T13:01:00","slug":"turkusowe-oczy-kalabrii","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/atorod.pl\/?p=7760","title":{"rendered":"Turkusowe oczy Kalabrii"},"content":{"rendered":"

Ju\u017c za osiem dni rozpoczyna si\u0119 kolejny Actus Humanus Nativitas, kt\u00f3remu zn\u00f3w b\u0119d\u0105 towarzyszy\u0107 moje kr\u00f3tkie eseje programowe. Kilka wydarze\u0144 pozwol\u0119 sobie zapowiedzie\u0107 zawczasu. Na pocz\u0105tek koncert inauguracyjny festiwalu, 13 grudnia o godzinie 17.30 w Ratuszu Staromiejskim w Gda\u0144sku – z udzia\u0142em w\u0142oskiego \u015bpiewaka i aktora Pina de Vittorio oraz zespo\u0142u Laboratorio '600 pod kierunkiem Franca Pavana. Przybywajcie!<\/p>\n

***<\/p>\n

Kiedy Oktawian w 28 roku przed nasz\u0105 er\u0105 po\u015bwi\u0119ci\u0142 Apollinowi \u015bwi\u0105tyni\u0119 i ustanowi\u0142 igrzyska na cze\u015b\u0107 Apollina i Diany, Horacy napisa\u0142 pie\u015b\u0144, w kt\u00f3rej zapewni\u0142, \u017ce nie b\u0119dzie prosi\u0142 b\u00f3stwa ani o plony z \u017cyznej Sycylii, ani o stada byd\u0142a, mno\u017c\u0105ce si\u0119 w skwarnej Kalabrii. Tury mno\u017cy\u0142y si\u0119 pod upalnym kalabryjskim niebem na d\u0142ugo zanim pojawi\u0142 si\u0119 tutaj cz\u0142owiek. W niewielkiej wapiennej jaskini Romito odkryto jedno z najstarszych wyobra\u017ce\u0144 tego zwierz\u0119cia: s\u0142ynny ryt naskalny pochodzi z okresu g\u00f3rnego paleolitu. Wszystko, co wi\u0105\u017ce si\u0119 z prehistoryczn\u0105 przesz\u0142o\u015bci\u0105 regionu, pr\u0119dzej czy p\u00f3\u017aniej naprowadzi nas na \u015blad rogatego bydl\u0119cia \u2013 w\u0142\u0105cznie z na po\u0142y ba\u015bniow\u0105 etymologi\u0105 nazwy Italia, wywodz\u0105cej si\u0119 pono\u0107 od pradawnego oskijskiego s\u0142owa uitlu<\/em>, czyli byk. Mieszka\u0144cy Kalabrii powi\u0105zali je z mitem o dziesi\u0105tej pracy Heraklesa, kt\u00f3ra polega\u0142a na uprowadzeniu trzody potwora Geriona. Jeden z czerwonoma\u015bcistych byk\u00f3w oderwa\u0142 si\u0119 p\u00f3\u017aniej od stada, wskoczy\u0142 do morza i dop\u0142yn\u0105\u0142 a\u017c do Sycylii, sk\u0105d przedosta\u0142 si\u0119 w poprzek zdradliwej cie\u015bniny w okolice dzisiejszego miasta Reggio di Calabria.<\/p>\n

\"\"<\/a><\/p>\n

Panorama Scilli z widokiem na Castello Ruffo. Fot. Ilario<\/p>\n

Dzi\u015b w Cie\u015bninie Mesy\u0144skiej \u0142owi si\u0119 \u015bledzie, mieczniki i sardynki, a z\u0142owione ryby sprzedaje w okolicznych portach \u2013 tak\u017ce w Scilli, gdzie w nadbrze\u017cnej jamie wci\u0105\u017c jakoby drzemie nimfa Skylla, przemieniona przez Kirke w okropn\u0105 poczwar\u0119, kt\u00f3r\u0105 Homer opisa\u0142 w dwunastej pie\u015bni Odysei<\/em> (tutaj w przek\u0142adzie Lucjana Siemie\u0144skiego): \u201e\u0141ap dwana\u015bcie szkaradnych jest u tej bestyi, i sze\u015b\u0107 szyj wyci\u0105gni\u0119tych, a na ka\u017cdej szyi \u0142eb spro\u015bny, w paszczy z\u0119b\u00f3w trzy rz\u0119dy, a przy tym g\u0119stych, a chropocz\u0105cych przera\u017aliwym zgrzytem\u201d. Ta spalona s\u0142o\u0144cem kraina, pe\u0142na potwor\u00f3w i z\u0142ych duch\u00f3w, miejsce, gdzie kobiety zagniata\u0142y ciasto na chleb, ta\u0144cz\u0105c i \u015bpiewaj\u0105c zakl\u0119cia, a potem piek\u0142y p\u0142askie bochenki w kamiennych piecach, upieczone zawija\u0142y w li\u015bcie figowca, kapusty albo kasztana i przechowywa\u0142y miesi\u0105cami w drewnianych skrzyniach \u2013 zawsze by\u0142a aren\u0105 starcia najrozmaitszych kultur. Od VIII wieku przed nasz\u0105 er\u0105 kolonizowana przez Grek\u00f3w, kt\u00f3rzy z czasem nazwali Wielk\u0105 Hellad\u0105 ca\u0142\u0105 po\u0142udniow\u0105 cz\u0119\u015b\u0107 P\u00f3\u0142wyspu Apeni\u0144skiego i wi\u0119kszo\u015b\u0107 Sycylii, sta\u0142a si\u0119 domem nie tylko rolnik\u00f3w i pasterzy byd\u0142a, ale te\u017c s\u0142ynnych pisarzy, uczonych i filozof\u00f3w. W Krotonie nad Morzem Jo\u0144skim Pitagoras za\u0142o\u017cy\u0142 sw\u0105 s\u0142ynn\u0105 szko\u0142\u0119 matematyczn\u0105. W kolonii Turioj znalaz\u0142 sw\u0105 drug\u0105 ojczyzn\u0119 Herodot \u2013 jeden z przyw\u00f3dc\u00f3w pionier\u00f3w, kt\u00f3rzy dotarli tu z Aten, i wsp\u00f3\u0142tw\u00f3rca miejscowej demokracji. W III wieku p.n.e. do Kalabrii dotarli Rzymianie. Po upadku cesarstwa rz\u0105dzili ni\u0105 kolejno Germanie, Goci i Longobardowie. P\u00f3\u017aniej przesz\u0142a pod w\u0142adz\u0119 Bizancjum. W XI wieku podbita przez Norman\u00f3w, w nast\u0119pnych stuleciach pozostawa\u0142a kolejno pod rz\u0105dami Frank\u00f3w, Szwab\u00f3w, Saracen\u00f3w, Hiszpan\u00f3w i Francuz\u00f3w. Na pocz\u0105tku XIX wieku sta\u0142a si\u0119 cz\u0119\u015bci\u0105 Kr\u00f3lestwa Obojga Sycylii. W 1860 roku zosta\u0142a oficjalnie w\u0142\u0105czona do zjednoczonych W\u0142och.<\/p>\n

W tym wrz\u0105cym tyglu kulturowym do dzi\u015b przetrwa\u0142y trzy znacz\u0105ce mniejszo\u015bci etnolingwistyczne: pos\u0142uguj\u0105cy si\u0119 kalabryjskim dialektem greckiego lud Griko, kt\u00f3rego korzenie si\u0119gaj\u0105 pocz\u0105tk\u00f3w wielkiej kolonizacji, alba\u0144scy Arboresze i m\u00f3wi\u0105cy po prowansalsku Oksyta\u0144czycy z miasta Guardia Piemontese. R\u00f3wnie fascynuj\u0105cy amalgamat tworz\u0105 tutejsze tradycje muzyczne \u2013 czerpi\u0105ce z dziedzictwa lud\u00f3w \u015br\u00f3dziemnomorskich od Hiszpanii i Afryki P\u00f3\u0142nocnej a\u017c po Albani\u0119, Grecj\u0119 i Bizancjum, \u0142\u0105cz\u0105ce r\u00f3\u017cnorakie wp\u0142ywy z miejscow\u0105 tradycj\u0105 ludow\u0105, konwencj\u0105 commedia dell\u2019arte oraz oper\u0105, zw\u0142aszcza neapolita\u0144sk\u0105. Niekt\u00f3re inspiracje dzia\u0142a\u0142y sk\u0105din\u0105d w obydwie strony: postaci komiczne w XVII-wiecznych operach szko\u0142y neapolita\u0144skiej wy\u015bpiewywa\u0142y swoje kwestie w mowie stylizowanej na kalabryjski dialekt j\u0119zyka w\u0142oskiego.<\/p>\n

\"\"<\/a><\/p>\n

Muzycy kalabryjscy. Fot. letsteacheurope<\/p>\n

Angielski pisarz George Gissing odnotowa\u0142 w swoim dzienniku z dwuletniej podr\u00f3\u017cy do W\u0142och (By the Ionian Sea<\/em>, 1901), \u017ce ka\u017cdy powinien si\u0119 ws\u0142ucha\u0107 w \u015bpiew kalabryjskiego wie\u015bniaka, kiedy orze wo\u0142ami nieurodzajn\u0105, spieczon\u0105 od skwaru ziemi\u0119 albo strz\u0105sa owoce z powykr\u0119canego susz\u0105 drzewa oliwnego. \u201eTo zawodzenie po\u015br\u00f3d staro\u017cytnej ciszy, ten d\u0142ugi lament, nios\u0105cy pociech\u0119 w \u017ale op\u0142acanym trudzie, p\u0142ynie z samego serca Italii i budzi ze snu pami\u0119\u0107 ca\u0142ej ludzko\u015bci\u201d. Nami\u0119tne pie\u015bni z Kalabrii nie stroni\u0105 od \u017cadnego tematu. Opowiadaj\u0105 o mi\u0142o\u015bci i biedzie, o pracy w polu i roz\u0142\u0105ce z rodzin\u0105, o narodzinach i o m\u0119ce Syna Bo\u017cego: charakterystycznym g\u0142osem prowadzonym na wysokiej krtani, w wyrazistym, niemal hipnotycznym rytmie, z \u017carliw\u0105 pasj\u0105, w kt\u00f3rej kryje si\u0119 pe\u0142ne spektrum emocji: od s\u0142odyczy zakochania, poprzez gorycz szyderstwa, a\u017c po rozpacz utraty.<\/p>\n

Pino de Vittorio ws\u0142uchuje si\u0119 w te g\u0142osy od lat \u2013 z zespo\u0142em Laboratorio \u2018600 nagra\u0142 ju\u017c wcze\u015bniej p\u0142yt\u0119 z muzyk\u0105 sycylijsk\u0105, rozbrzmiewaj\u0105c\u0105 po drugiej stronie cie\u015bniny strze\u017conej przez Skyll\u0119 i Charybd\u0119. W programie po\u015bwi\u0119conym muzyce z Kalabrii, przygotowanym przez Franco Pavana, znalaz\u0142y si\u0119 pie\u015bni i utwory instrumentalne \u2013 w wi\u0119kszo\u015bci z towarzyszeniem popularnej na po\u0142udniu W\u0142och chitarra battente<\/em>, dos\u0142ownie gitary \u201edo bicia\u201d, czyli gry technik\u0105 uderzania strun palcami. Ta \u201eludowa\u201d odmiana gitary barokowej z pi\u0119cioma parami strun pe\u0142ni w tradycji kalabryjskiej funkcj\u0119 instrumentu rytmicznego. Opr\u00f3cz Si part\u00ec la Madonna<\/em> \u2013 przejmuj\u0105cej skargi Marii szukaj\u0105cej Jezusa \u2013 wszystkie prezentowane kompozycje maj\u0105 charakter \u015bwiecki. Cz\u0119\u015b\u0107 z nich, mi\u0119dzy innymi La calabrisella <\/em>i Riturnella<\/em>, cieszy si\u0119 nies\u0142abn\u0105c\u0105 popularno\u015bci\u0105 od dziesi\u0105tk\u00f3w lat, cz\u0119\u015b\u0107 opracowano na podstawie mniej znanych \u017ar\u00f3de\u0142 r\u0119kopi\u015bmiennych, jeszcze inne \u2013 cho\u0107by tytu\u0142owe Occhi turchini <\/em>\u2013 zosta\u0142y spisane na podstawie nagra\u0144 terenowych (Veni sonne di la muntagnella <\/em>pochodzi z archiwum legendarnego ameryka\u0144skiego etnomuzykologa i folklorysty Alana Lomaxa).<\/p>\n

\"\"<\/a><\/p>\n

Pino de Vittorio. Fot. Thomas Bernollin<\/p>\n

W Kalabrii \u017cycie wci\u0105\u017c p\u0142ynie wolniej, morze mieni si\u0119 turkusowym blaskiem, g\u00f3ry s\u0105 puste i dzikie, a rozbrzmiewaj\u0105ce w nich pie\u015bni przeby\u0142y czasem r\u00f3wnie dalek\u0105 drog\u0119 do tej krainy, jak czerwony byk, kt\u00f3ry uciek\u0142 Heraklesowi. \u201eNigdy nie nale\u017cy pr\u00f3bowa\u0107 stworzy\u0107 na nowo czego\u015b, co przepad\u0142o\u201d, przestrzega\u0142 Peter S. Beagle, autor mikropowie\u015bci W Kalabrii, <\/em>wsp\u00f3\u0142czesnej ba\u015bni o skromnym rolniku i uratowanym przez niego ostatnim jednoro\u017ccu. S\u0105 na szcz\u0119\u015bcie ludzie, kt\u00f3rzy troszcz\u0105 si\u0119 o przetrwanie muzycznych stworze\u0144 ze snu.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

Ju\u017c za osiem dni rozpoczyna si\u0119 kolejny Actus Humanus Nativitas, kt\u00f3remu zn\u00f3w b\u0119d\u0105 towarzyszy\u0107 moje kr\u00f3tkie eseje programowe. Kilka wydarze\u0144 pozwol\u0119 sobie zapowiedzie\u0107 zawczasu. Na pocz\u0105tek koncert inauguracyjny festiwalu, 13 grudnia o godzinie 17.30 w Ratuszu Staromiejskim w Gda\u0144sku – z udzia\u0142em w\u0142oskiego \u015bpiewaka i aktora Pina de Vittorio oraz zespo\u0142u Laboratorio '600 pod kierunkiem … [Read more…]<\/a><\/span><\/p>\n","protected":false},"author":2,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[8],"tags":[],"class_list":{"0":"entry","1":"post","2":"publish","3":"author-mangusta","4":"post-7760","6":"format-standard","7":"category-miscellanea"},"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/atorod.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/7760","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/atorod.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/atorod.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/atorod.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/2"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/atorod.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=7760"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/atorod.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/7760\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":7764,"href":"https:\/\/atorod.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/7760\/revisions\/7764"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/atorod.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=7760"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/atorod.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=7760"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/atorod.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=7760"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}