Pod dat\u0105 27 lutego 1787 zanotowa\u0142: \u201eBrzegi, zatoki, Wezuwiusz, miasta, przedmie\u015bcia, zamki, wille! Wieczorem wybrali\u015bmy si\u0119 jeszcze do groty Posilippo i trafili\u015bmy na chwil\u0119, gdy s\u0142o\u0144ce, zachodz\u0105c z przeciwnej strony, o\u015bwietla\u0142o jej wn\u0119trze. Wybaczam wszystkim, kt\u00f3rzy w Neapolu odchodz\u0105 od zmys\u0142\u00f3w. Przypominam sobie ze wzruszeniem mego ojca, kt\u00f3ry zachowa\u0142 na zawsze niezatarte wra\u017cenie po obejrzeniu tego wszystkiego, co dzi\u015b widzia\u0142em po raz pierwszy. M\u00f3wi\u0105, \u017ce cz\u0142owiek, kt\u00f3ry widzia\u0142 ducha, nigdy ju\u017c nie b\u0119dzie weso\u0142y. O moim ojcu mo\u017cna by powiedzie\u0107 co\u015b wr\u0119cz przeciwnego: nigdy nie poddawa\u0142 si\u0119 bez reszty ponurym nastrojom, bo zawsze m\u00f3g\u0142 wspomina\u0107 Neapol\u201d. Trzy miesi\u0105ce p\u00f3\u017aniej zasiad\u0142 do s\u0105\u017cnistego opisu neapolita\u0144skich wiktua\u0142\u00f3w: \u201eNiekt\u00f3re dni roku, przede wszystkim \u015bwi\u0119ta Bo\u017cego Narodzenia, s\u0105 tradycyjnymi orgiami ob\u017carstwa. Odbywa si\u0119 w\u00f3wczas og\u00f3lna cuccagna<\/em>, w kt\u00f3rej, bywa\u0142o, uczestniczy do pi\u0119ciuset tysi\u0119cy ludzi\u201d (oba cytaty w przek\u0142adzie Henryka Krzeczkowskiego).<\/p>\n Pierre-Jacques Volaire, Wybuch Wezuwiusza widziany z Neapolu<\/em>, ok. 1776. Ze zbior\u00f3w Metropolitan Museum of Art w Nowym Jorku<\/p>\n Goethe w swojej Podr\u00f3\u017cy w\u0142oskiej <\/em>raz po raz daje czytelnikowi do zrozumienia, \u017ce w przeciwie\u0144stwie do swego ojca nie popada w egzaltacj\u0119 i umie zachowa\u0107 niewzruszony spok\u00f3j. Urokom Neapolu \u2013 esencji \u201ew\u0142osko\u015bci\u201d, miasta gwarniejszego i liczniej zaludnionego nie tylko od Rzymu, ale i wi\u0119kszo\u015bci \u00f3wczesnych stolic europejskich \u2013 nie potrafi\u0142 si\u0119 jednak oprze\u0107. Fascynowa\u0142o go wszystko: tabuny os\u0142\u00f3w ob\u0142adowanych warzywami, odlana w br\u0105zie g\u0142owa konia w pa\u0142acu Colombrano, wiecznie zielone li\u015bcie w ogrodach pokrytych grub\u0105 warstw\u0105 py\u0142u z Wezuwiusza, przera\u017aliwy \u015bpiew, \u201ea raczej radosne i lubie\u017cne wycie\u201d stangreta na widok wulkanu w promieniach zachodz\u0105cego s\u0142o\u0144ca. Z podobnymi emocjami walczy\u0142 o ca\u0142e pokolenie od niego m\u0142odszy Stendhal. Kryguj\u0105c si\u0119 w eseju O mi\u0142o\u015bci<\/em>, \u017ce nie ma talentu literackiego i chce tylko oschle i \u015bci\u015ble opisa\u0107 fakty, w\u0142o\u017cy\u0142 swoje odczucia w usta alter ego<\/em>: Lisia Viscontiego. Ten za\u015b, spogl\u0105daj\u0105c na Zatok\u0119 Neapolita\u0144sk\u0105 z pi\u0119\u0107dziesi\u0119ciometrowego klifu, na kt\u00f3rym wznosi si\u0119 Sorrento, spisa\u0142, jak czuje si\u0119 m\u0119\u017cczyzna w oczekiwaniu na ukochan\u0105 kobiet\u0119: \u201eJeste\u015b jakby w gor\u0105czce: chwytasz si\u0119 dwudziestu zaj\u0119\u0107 i rzucasz je kolejno. Spogl\u0105dasz co chwila na zegarek i jeste\u015b uszcz\u0119\u015bliwiony, kiedy spostrze\u017cesz, \u017ce\u015b zdo\u0142a\u0142 sp\u0119dzi\u0107 dziesi\u0119\u0107 minut bez sprawdzania godziny. Godzina tak upragniona bije wreszcie i oto kiedy masz ju\u017c zapuka\u0107 do drzwi, by\u0142by\u015b rad jej nie zasta\u0107; zmartwi\u0142by\u015b si\u0119 tym jedynie z wyrozumowania; s\u0142owem, oczekiwanie widzenia jej sprawia ci przykro\u015b\u0107\u201d (ten fragment w genialnym t\u0142umaczeniu Tadeusza Boya-\u017bele\u0144skiego).<\/p>\n Olof Johan S\u00f6dermark, Marie-Henri Beyle, dit Stendhal. <\/i>Z kolekcji pa\u0142acu kr\u00f3lewskiego w Wersalu Arty\u015bci, kt\u00f3rym by\u0142o dane wej\u015b\u0107 g\u0142\u0119biej w muzyczny \u015bwiat Neapolu, traktuj\u0105 go jak ukochan\u0105 osob\u0119: nie chc\u0105 z ni\u0105 wi\u0119cej si\u0119 rozsta\u0107. Ilekro\u0107 nadarzy si\u0119 okazja, graj\u0105 alla napoletana<\/em> utwory proste i uczone, muzyk\u0119 nisk\u0105 i wysok\u0105, pie\u015bni zebrane z ca\u0142ej Italii \u2013 jakby w gor\u0105czce, rado\u015bnie i lubie\u017cnie, dobieraj\u0105c s\u0142owa i d\u017awi\u0119ki, \u0142\u0105cz\u0105c je z r\u00f3wn\u0105 pieczo\u0142owito\u015bci\u0105, z jak\u0105 neapolita\u0144scy handlarze uk\u0142adaj\u0105 na straganach \u015bwie\u017co z\u0142owione ryby, langusty, ma\u0142\u017ce i omu\u0142ki.<\/p>\n Id\u0105 \u015bwi\u0119ta Bo\u017cego Narodzenia: urz\u0105d\u017amy sobie orgi\u0119 ob\u017carstwa, najedzmy si\u0119 muzyki, nasy\u0107my si\u0119 wyobra\u017ceniem og\u00f3lnej cuccagni<\/em>. Na przystawk\u0119, zamiast tradycyjnego sart\u00f9 di riso<\/em>, czyli ry\u017cowej babki z kurzymi podrobami, zielonym groszkiem, grzybami i mozzarell\u0105, zaserwujmy sobie Ciaconn\u0119 <\/em>Maurizia Cazzatiego \u2013 urodzonego w Luzzarze niedaleko Rzymu, przez ostatnie dwadzie\u015bcia lat \u017cycia kapelmistrza bazyliki \u015bw. Petroniusza w Bolonii, ojca-za\u0142o\u017cyciela barokowej szko\u0142y bolo\u0144skiej, kt\u00f3rej przedstawiciele przyczynili si\u0119 z czasem do rozwoju form sonaty i koncertu instrumentalnego.<\/p>\n Nast\u0119pnie przejd\u017amy do da\u0144 g\u0142\u00f3wnych. Na pierwsze, zamiast spaghetti z ma\u0142\u017cami, duszonych sardeli albo okonia morskiego w aqua pazza<\/em>, czyli ognistym bulionie zaprawionym kilkoma gar\u015bciami mielonego pieprzu \u2013 poch\u0142o\u0144my szalone Lamento della ninfa<\/em> z Madrigali guerrieri, et amorosi,<\/em> \u00f3smej ksi\u0119gi madryga\u0142\u00f3w Monteverdiego; nietypowe, bo dokonane przez po\u015bredniczk\u0119 wyznanie mi\u0142osne w postaci neapolita\u0144skiej pie\u015bni Dicitencello vuje<\/em>, napisanej w 1930 roku przez Rodolfa Falvo do s\u0142\u00f3w Enza Fusco; skomponowan\u0105 na hiszpa\u0144sk\u0105 mod\u0142\u0119 ari\u0119 Yo soy la locura <\/em>Henriego de Bailly; Fandango <\/em>Santiaga de Murcia, hiszpa\u0144skiego gitarzysty na dworze Marii Ludwiki Sabaudzkiej; i wydan\u0105 w 1604 roku Toccat\u0119 Arpeggiat\u0119 <\/em>Giovanniego Girolama Kapspergera, syna niemieckiego \u017co\u0142nierza stacjonuj\u0105cego w Wenecji, kompozytora w swoim czasie stawianego na r\u00f3wni z Monteverdim.<\/p>\n Christina Pluhar. Fot. Warner Classics<\/p>\n Na drugie danie, zamiast pieczonej papryki, sma\u017conej w chlebie mozzarelli albo cieniutkiej, mi\u0119kkiej, pozbawionej \u017cy\u0142ek fasolki z neapolita\u0144skich ogrod\u00f3w \u2013 zjedzmy \u015bwieck\u0105 kantat\u0119 Che si pu\u00f3 fare? <\/em>Barbary Strozzi, ochrzczonej w 1619 roku wenecjanki, nie\u015blubnej c\u00f3rki poety Giulia Strozziego i matki czworga nie\u015blubnych dzieci; pie\u015b\u0144 Sfere fermate <\/em>urodzonego w Palermo Sigismonda d\u2019India, nadwornego muzyka ksi\u0105\u017c\u0105t sabaudzkich w Turynie i ksi\u0105\u017c\u0105t d\u2019Este w Modenie; dwie wsp\u00f3\u0142czesne kompozycje \u2013 Una perica <\/em>katalo\u0144skiego gitarzysty Josepa Marii Martiego Durana oraz nawi\u0105zuj\u0105c\u0105 do rodzimej tradycji Silenzio d\u2019amuri<\/em> Sycylijczyka Alfia Antico; a na koniec La suave melodia <\/em>z wydanego w 1650 roku Il primo libro di Canzone <\/em>Andrei Falconieriego, neapolita\u0144skiego lutnisty, muzyka na dworach szlacheckich Modeny, Parmy, Genui i Florencji oraz na dworze kr\u00f3lewskim w rodzinnym mie\u015bcie.<\/p>\n Na deser, zamiast s\u0142odziutkich bo\u017conarodzeniowych susamielli<\/em>, struffolli napoletani<\/em> i oblanych czekolad\u0105 mostaccioli<\/em>, rozkoszujmy si\u0119 smakiem ludowych ta\u0144c\u00f3w i piosenek z najrozmaitszych region\u00f3w W\u0142och, w\u015br\u00f3d nich neapolita\u0144sk\u0105 pie\u015bni\u0105 Lo guarracino<\/em>, o brzydkiej rybie, kt\u00f3rej uczeni nadali jeszcze brzydsz\u0105 nazw\u0119 chromis kasztanowy, a kt\u00f3ra mimo wszystko postanowi\u0142a si\u0119 o\u017ceni\u0107 \u2013 i to jeszcze z pi\u0119kn\u0105 sardynk\u0105.<\/p>\n A potem, jak Goethe, kt\u00f3ry napatrzy\u0142 si\u0119 w Neapolu przer\u00f3\u017cnych ludzi, pi\u0119knych koni i niezwyk\u0142ych ryb, powt\u00f3rzmy za rodowitymi mieszka\u0144cami regionu: \u201eVedi Napoli e poi muori\u201d. Zobaczy\u0107 Neapol i umrze\u0107. Cho\u0107 mo\u017ce wystarczy us\u0142ysze\u0107.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":" I ju\u017c ostatnia „zapowiadajka” w ramach Actus Humanus Nativitas, kt\u00f3ry w\u0142a\u015bnie wystartowa\u0142 w Gda\u0144sku. Przy okazji zawiadomienie o zmianie programu: z powodu choroby artysty nie pos\u0142uchamy dzi\u015b Iana Bostridge’a: w wieczornym koncercie na Dworze Artusa wyst\u0105pi\u0105 Marco Beasley, Pino de Vittorio i Franco Pavan z towarzyszeniem Cappella Neapolitana pod dyrekcj\u0105 Antonia Florio. Kolejne eseje udost\u0119pni\u0119 … [Read more…]<\/a><\/span><\/p>\n","protected":false},"author":2,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[8],"tags":[],"class_list":{"0":"entry","1":"post","2":"publish","3":"author-mangusta","4":"post-7781","6":"format-standard","7":"category-miscellanea"},"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/atorod.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/7781","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/atorod.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/atorod.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/atorod.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/2"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/atorod.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=7781"}],"version-history":[{"count":4,"href":"https:\/\/atorod.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/7781\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":7788,"href":"https:\/\/atorod.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/7781\/revisions\/7788"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/atorod.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=7781"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/atorod.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=7781"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/atorod.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=7781"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}![\"\"](\"https:\/\/atorod.pl\/wp-content\/uploads\/2023\/12\/Bez-nazwy-2.jpg\")
<\/a><\/p>\n<\/a><\/p>\n
\n<\/em><\/p>\n<\/a><\/p>\n