Do\u015b\u0107 powiedzie\u0107, \u017ce David Radok, re\u017cyser brne\u0144skiej Salome<\/em>, jest synem Alfr\u00e9da, legendy XX-wiecznego teatru czeskiego, wsp\u00f3\u0142tw\u00f3rcy \u2013 mi\u0119dzy innymi z Milo\u0161em Formanem \u2013 s\u0142ynnej Laterna Magika, oraz cz\u0142onka zespo\u0142u teatru D34, za\u0142o\u017conego przez Emila Franti\u0161ka Buriana. Ten z kolei by\u0142 synem Emila Buriana, jednego z pierwszych odtw\u00f3rc\u00f3w roli tytu\u0142owego jakobina w operze Dworzaka. A Karel Burian, m\u0142odszy brat Emila, wykreowa\u0142 posta\u0107 Heroda na prapremierze Salome <\/em>w Semperoper. Kiedy zacz\u0119\u0142am sprawdza\u0107, co mia\u0142a na my\u015bli m\u0142odziutka Lucie Ka\u0148kov\u00e1, wykonawczyni partii Terynki w brne\u0144skim Jakobinie<\/em>, twierdz\u0105c, \u017ce pochodzi z rodziny szanowanych muzyk\u00f3w praskich, odkry\u0142am, \u017ce po mieczu jest praprawnuczk\u0105 zaprzyja\u017anionego z Beethovenem kompozytora i adwokata Jana Nepomuka Ka\u0148ki, po k\u0105dzieli za\u015b prawnuczk\u0105 skrzypka Jind\u0159icha Felda, kt\u00f3rego uczniem by\u0142 mi\u0119dzy innymi Rafael Kubelik. Dalsze poszukiwania od\u0142o\u017cy\u0142am sobie na p\u00f3\u017aniej, \u017ceby si\u0119 niczym nie sugerowa\u0107. A nu\u017c jab\u0142ka pad\u0142y tym razem dalej od jab\u0142oni?<\/p>\n Salome. <\/em>Na pierwszym planie Linda Ballov\u00e1 w roli tytu\u0142owej i Vit Nosek (Narraboth). Fot. Marek Olbrzymek<\/p>\n Urodzony w 1954 roku David Radok wyemigrowa\u0142 wraz z rodzin\u0105 z Czechos\u0142owacji po kl\u0119sce praskiej wiosny. Rzemios\u0142a uczy\u0142 si\u0119 w G\u00f6teborgu, przede wszystkim w Folkteater, gdzie znalaz\u0142 przysta\u0144 jego ojciec Alfr\u00e9d. Zadebiutowa\u0142 jako re\u017cyser w tamtejszej operze, inscenizacj\u0105 Medium <\/em>Menottiego. Z teatrami skandynawskimi wsp\u00f3\u0142pracuje zreszt\u0105 do tej pory: to w\u0142a\u015bnie on stoi za odkurzonym po blisko trzydziestu latach i doskonale przyj\u0119tym w Kopenhadze spektaklem Petera Grimesa<\/em>, kt\u00f3ry w maju ocali\u0142 honor Operaen, gdy z niewyja\u015bnionych dot\u0105d przyczyn nie wypali\u0142a koprodukcja z warszawskim TW-ON. Ma w dorobku dziesi\u0105tki przedstawie\u0144, przede wszystkim oper barokowych i modernistycznych. Jego inscenizacje s\u0105 czyste, ale mroczne, precyzyjne, a zarazem naznaczone rysem specyficznie czeskiego czarnego humoru. Tak by\u0142o i w przypadku Salome<\/em>, cho\u0107 akcja, rozgrywaj\u0105ca si\u0119 na niemal pustej scenie, obudowanej z trzech stron ceglan\u0105 konstrukcj\u0105 nawi\u0105zuj\u0105c\u0105 do wn\u0119trza zrujnowanej bazyliki Maksencjusza w Rzymie (scenografia Dragan Stoj\u010devski), rozwija\u0142a si\u0119 z pocz\u0105tku do\u015b\u0107 \u015blamazarnie. Przypuszczam, \u017ce re\u017cyser zamierza\u0142 budowa\u0107 napi\u0119cie w tej pot\u0119\u017cnej jednoakt\u00f3wce metod\u0105 Hitchcocka, trz\u0119sienie ziemi rozpocz\u0119\u0142o si\u0119 jednak dopiero z chwil\u0105 konfrontacji Salome i Jokanaana. Kiedy z zapadni wy\u0142oni\u0142 si\u0119 ociekaj\u0105cy wod\u0105 prorok \u2013 w czarnym worku na g\u0142owie, wywleczony z pa\u0142acowej cysterny na \u0142a\u0144cuchach \u2013 przez widowni\u0119 przebieg\u0142 pierwszy dreszcz zgrozy. Koncepcja Radoka sklei\u0142a si\u0119 w ca\u0142o\u015b\u0107: pa\u0142ac Heroda jest w niej uniwersaln\u0105 metafor\u0105 totalitarnej przemocy i rozk\u0142adu wszelkich warto\u015bci. St\u0105d ta dziwaczna zbieranina kostium\u00f3w (projektu Zuzany Je\u017ekovej), pocz\u0105wszy od operetkowych liberii, uniform\u00f3w i garnitur\u00f3w, poprzez jedwabne suknie i dezabile, ko\u0144cz\u0105c na odrobin\u0119 ju\u017c przeszar\u017cowanym pomy\u015ble, \u017ceby Pazia Herodiady ubra\u0107 w muzu\u0142ma\u0144ski nikab; st\u0105d odpychaj\u0105ca surowo\u015b\u0107 scenerii i przera\u017caj\u0105cy indyferentyzm bohater\u00f3w. Po scenie kr\u0105\u017c\u0105 same potwory. Gdyby lokaje nie rzucili si\u0119 do \u015bcierania krwi na pod\u0142odze, samob\u00f3jstwo Narrabotha przemkn\u0119\u0142oby niezauwa\u017cone. Orgie i knowania rozgrywaj\u0105 si\u0119 gdzie\u015b w g\u0142\u0119bi, niemal niepostrze\u017cenie, za p\u00f3\u0142przezroczyst\u0105 szyb\u0105 salonu w pa\u0142acu. Paradoksalnie, najbardziej ludzk\u0105 postaci\u0105 dramatu okazuje si\u0119 s\u0142aby, zeszmacony Herod \u2013 wykrzykuj\u0105cy, \u017ce nie pozwoli zbawicielowi \u015bwiata wskrzesza\u0107 umar\u0142ych, bo to by\u0142oby straszne; zastyg\u0142y w upokorzeniu, kiedy Salome w finale Ta\u0144ca Siedmiu Zas\u0142on wpycha sobie jego twarz w krocze; wymiotuj\u0105cy ze strachu i obrzydzenia, gdy pasierbica dopina swego i ka\u017ce s\u0142ugom przynie\u015b\u0107 \u015bci\u0119t\u0105 g\u0142ow\u0119 Jokanaana na srebrnej tacy. Niewykluczone, \u017ce na moim odbiorze brne\u0144skiego spektaklu zawa\u017cy\u0142y bie\u017c\u0105ce wydarzenia w Polsce \u2013 musz\u0119 jednak przyzna\u0107, \u017ce upadek groteskowego tetrarchy zrobi\u0142 na mnie du\u017co wi\u0119ksze wra\u017cenie ni\u017c rozterki i frustracje do cna zepsutej Salome.<\/p>\n Bardziej jednak prawdopodobne, \u017ce zawiod\u0142a mnie wykonawczyni partii tytu\u0142owej, S\u0142owaczka Linda Ballov\u00e1 \u2013 aktorka znakomita i niezwykle przekonuj\u0105ca w roli psychopatycznej lolitki, obdarzona jednak sopranem, kt\u00f3ry jako \u017cywo nie kojarzy mi si\u0119 z postulowan\u0105 przez samego Straussa \u201eszesnastoletni\u0105 ksi\u0119\u017cniczk\u0105 o g\u0142osie Izoldy\u201d. G\u0142os Ballovej, niewielki, sztucznie przyciemniony i naznaczony uporczywym, niekontrolowanym wibrato, nijak si\u0119 ma do \u015bwietlistych, prawdziwie dziewcz\u0119cych sopran\u00f3w Destinn i Cebotari, przede wszystkim za\u015b fenomenalnej Olive Fremstad, kt\u00f3ra wykreowa\u0142a posta\u0107 Salome na ameryka\u0144skiej premierze dzie\u0142a w Metropolitan Opera w 1907 roku. Tamte \u015bpiewaczki, mimo pot\u0119\u017cnego sk\u0142adu orkiestry, bez trudu przebija\u0142y si\u0119 przez g\u0119ste tutti: Ballov\u00e1 uporczywie walczy\u0142a z materi\u0105, chwilami odchodzi\u0142a od tekstu muzycznego, w powodzi instrumentalnych wsp\u00f3\u0142brzmie\u0144 zgin\u0119\u0142o te\u017c s\u0142ynne niskie Ges na ostatnim s\u0142owie jej monologu.<\/p>\n Salome. <\/em>Jaroslav B\u0159ezina (Herod) i Eva Urbanov\u00e1 (Herodiada). Fot. Marek Olbrzymek<\/p>\n Pozostali cz\u0142onkowie obsady spisali si\u0119 jednak bez zarzutu, na czele z fenomenalnym \u2013 tak\u017ce aktorsko \u2013 Jaroslavem B\u0159ezin\u0105 w partii Heroda. Ciep\u0142e s\u0142owa nale\u017c\u0105 si\u0119 Vitowi Noskowi, kt\u00f3ry parti\u0119 Narrabotha wy\u015bpiewa\u0142 tenorem kr\u0105g\u0142ym i \u017carliwym, cho\u0107 nie w pe\u0142ni sprosta\u0142 zadaniom powierzonym mu przez re\u017cysera. W posta\u0107 m\u015bciwej Heriodiady z powodzeniem wcieli\u0142a si\u0119 do\u015bwiadczona, obdarzona pot\u0119\u017cnym i \u015bwietnie prowadzonym sopranem Eva Urbanov\u00e1; przekonuj\u0105cym Jokanaanem okaza\u0142 si\u0119 niemiecki baryton Birger Radde, \u015bpiewak znakomity technicznie, niezwykle muzykalny, dysponuj\u0105cy g\u0142osem wyj\u0105tkowo szlachetnym, pi\u0119knym w barwie i bogatym w alikwoty. Marko Ivanovi\u0107 prowadzi\u0142 ca\u0142o\u015b\u0107 pewn\u0105 r\u0119k\u0105, czasem jednak zbyt wiele uwagi po\u015bwi\u0119ca\u0142 cyzelowaniu poszczeg\u00f3lnych detali \u2013 kosztem rozedrganej, zmiennej jak w kalejdoskopie narracji tej niezwyk\u0142ej partytury.<\/p>\n Po tak intensywnych wra\u017ceniach poprzedniego wieczoru spotkanie z Jakobinem <\/em>si\u0142\u0105 rzeczy przebieg\u0142o w ca\u0142kiem innej atmosferze. Owoc powt\u00f3rnej wsp\u00f3\u0142pracy Dworzaka z librecistk\u0105 Marie \u010cervinkov\u0105-Riegrov\u0105 \u2013 po miernym sukcesie wystawionego w 1882 roku Dimitrija<\/em> \u2013 okaza\u0142 si\u0119 pierwszym prawdziwym tryumfem w operowej karierze kompozytora. Historia Bohu\u0161a, syna hrabiego Vil\u00e9ma, kt\u00f3ry powraca do ojczyzny incognito, <\/em>wraz ze sw\u0105 \u017con\u0105 Juli\u0105, by odkry\u0107, \u017ce ojciec nadal jest przekonany, i\u017c jego pierworodny sprzymierzy\u0142 si\u0119 we Francji z jakobinami i po\u015blubi\u0142 w Pary\u017cu kobiet\u0119 lekkich obyczaj\u00f3w \u2013 toczy si\u0119 r\u00f3wnolegle z mi\u0142osn\u0105 histori\u0105 Terynki, c\u00f3rki kantora Bendy, oraz Ji\u0159\u00edego, \u0142owczego hrabiowskich d\u00f3br, zazdrosnego o umizguj\u0105cego si\u0119 do jego narzeczonej burgrabiego Filipa. Dramaturgicznie rzecz nieco kuleje, pod wzgl\u0119dem muzycznym ol\u015bniewa, zar\u00f3wno liryzmem partii wokalnych, jak przepyszn\u0105 orkiestracj\u0105 i nawi\u0105zaniami z jednej strony do czeskiego folkloru, z drugiej za\u015b do w\u0142oskiej opery komicznej oraz popularnej na prze\u0142omie XVIII i XIX wieku op\u00e9ra \u00e0 sauvetage<\/em>, na czele z Beethovenowskim Fideliem. <\/em><\/p>\n Jakobin. <\/em>Na pierwszym planie Ale\u0161 Briscein (Ji\u0159\u00ed) i Lucie Ka\u0148kov\u00e1 (Terynka), w g\u0142\u0119bi Petr Lev\u00ed\u010dek (Benda). Fot. Marek Olbrzymek<\/p>\n Za t\u0119 pogmatwan\u0105 opowie\u015b\u0107 wzi\u0105\u0142 si\u0119 Martin Glaser, re\u017cyser m\u0142odszy od Radoka o pokolenie, niemniej wierny czeskiej tradycji teatru zaanga\u017cowanego, przesyconego duchem satyry, a zarazem poetyck\u0105 magi\u0105 dawnych przedstawie\u0144 szkolnych, kt\u00f3re wedle s\u0142\u00f3w Jana Komenskiego tak mia\u0142y bawi\u0107, \u201eaby nasze zabawy by\u0142y przygotowaniem do rzeczy powa\u017cnych\u201d. W jego rozkosznie barwnym Jakobinie<\/em> wida\u0107 nie tylko inspiracje barokow\u0105 oper\u0105 \u201ehanack\u0105\u201d, lecz i mniej oczywiste, by\u0107 mo\u017ce nie do ko\u0144ca \u015bwiadome odniesienia do dorobku innych re\u017cyser\u00f3w z tej cz\u0119\u015bci Europy (mam na my\u015bli mi\u0119dzy innymi znane z przedstawie\u0144 Nekro\u0161iusa faluj\u0105ce drewniane podesty, kt\u00f3rymi Glaser r\u00f3wnie sugestywnie buduje pejza\u017c wyimaginowanej miejscowo\u015bci, jak i wn\u0119trza hrabiowskiego pa\u0142acu). Jak\u017ce mi takich przedstawie\u0144 brakuje: pi\u0119knych, czystych i klarownych, w najdos\u0142owniejszym tego s\u0142owa znaczeniu ludzkich, pobudzaj\u0105cych do \u015bmiechu i wzrusze\u0144, idealnie sprz\u0119\u017conych z zamys\u0142em kompozytora.<\/p>\n Tym wi\u0119ksza rado\u015b\u0107, \u017ce do sukcesu Jakobina <\/em>w g\u0142\u00f3wnej mierze przyczyni\u0142 si\u0119 zesp\u00f3\u0142 Jan\u00e1\u010dkovego divadla. Grono \u015bpiewak\u00f3w zwi\u0105zanych na sta\u0142e z brne\u0144skim teatrem uzupe\u0142ni\u0142o tylko dwoje artyst\u00f3w: wspomniana ju\u017c wcze\u015bniej Lucie Ka\u0148kov\u00e1, dysponuj\u0105ca \u015bwietlistym, kolorowym, pi\u0119knie otwartym w g\u00f3rze sopranem, oraz Ale\u0161 Briscein jako Ji\u0159\u00ed, tenor niezmordowany i niezawodny, przywodz\u0105cy na my\u015bl skojarzenia z Klausem Florianem Vogtem \u2013 z t\u0105 jednak r\u00f3\u017cnic\u0105, \u017ce w przeciwie\u0144stwie do niemieckiego gwiazdora g\u0142os ma naprawd\u0119 pi\u0119kny i operuje nim z podziwu godn\u0105 muzykalno\u015bci\u0105. Prze\u015bliczn\u0105 par\u0119 g\u0142\u00f3wnych bohater\u00f3w stworzyli Pavla Vykopalov\u00e1 (Julia), kt\u00f3rej mi\u0119kki sopran zachwyci\u0142 mnie ju\u017c wcze\u015bniej w Pasji greckiej<\/em>, oraz niezwykle wszechstronny baryton Roman Hoza (Bohu\u0161), kt\u00f3ry ewidentnie przyk\u0142ada\u0142 si\u0119 do nauki na kursach mistrzowskich u Christy Ludwig. Niedysponowany Petr Lev\u00ed\u010dek bohatersko stawi\u0142 czo\u0142o przeciwno\u015bciom i zawojowa\u0142 publiczno\u015b\u0107 brawurowym uj\u0119ciem postaci kantora Bendy. Dwaj kap\u0142ani z przedstawienia wspomnianej opery Martin\u016f \u2013 David Szendiuch i Jan \u0160\u0165\u00e1va \u2013 pokazali si\u0119 od najlepszej strony jako hrabia Vil\u00e9m i groteskowy burgrabia Filip. W partii niecnego Adolfa, kt\u00f3ry pr\u00f3buje zagarn\u0105\u0107 sched\u0119 nale\u017cn\u0105 Bohu\u0161owi, wyst\u0105pi\u0142 Tade\u00e1\u0161 Hoza, m\u0142odszy brat Romana, dysponuj\u0105cy barytonem postawionym r\u00f3wnie dobrze, aczkolwiek nieco ja\u015bniejszym i szerzej otwartym w g\u00f3rnym rejestrze. Za pulpitem dyrygenckim stan\u0105\u0142 Jakub Klecker, z po\u017cytkiem wykorzystuj\u0105c w tej roz\u015bpiewanej partyturze swoje bogate do\u015bwiadczenia ch\u00f3ralne i ch\u00f3rmistrzowskie.<\/p>\n Jakobin. <\/em>Tade\u00e1\u0161 Hoza (Adolf) i Jan \u0160\u0165\u00e1va (Filip). Fot. Marek Olbrzymek<\/p>\n Z braku operowych podniet w Polsce trzeba b\u0119dzie cz\u0119\u015bciej zagl\u0105da\u0107 do Brna. Gdyby przysz\u0142o mi umrze\u0107 w szpitalu izolacyjnym, jak feldkuratowi Matiaszowi z Przyg\u00f3d dobrego wojaka Szwejka<\/em>, nikt nie b\u0119dzie po mnie rwa\u0142 w\u0142os\u00f3w z rozpaczy. Konto mam czyste: je\u015bli nawet po\u017cyczy\u0142am od kogo\u015b tysi\u0105c osiemset koron, dawno ju\u017c je odda\u0142am.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":" Kiedy wysz\u0142o na jaw, \u017ce liczba premier tegorocznego sezonu operowego w TW-ON sprowadzi si\u0119 do og\u00f3lnej liczby trzech \u2013 w tym pewnej koprodukcji, kt\u00f3ra dotrze do nas cztery lata po niemi\u0142osiernie zjechanym przez krytyk\u0119 otwarciu w Salzburgu; kolejnej inscenizacji jednej z najpopularniejszych oper w repertuarze; oraz minionej ju\u017c prapremiery utworu, kt\u00f3remu nie wr\u00f3\u017c\u0119 powrotu na … [Read more…]<\/a><\/span><\/p>\n","protected":false},"author":2,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[7],"tags":[],"class_list":{"0":"entry","1":"post","2":"publish","3":"author-mangusta","4":"post-7791","6":"format-standard","7":"category-wedrowki-operowe"},"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/atorod.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/7791","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/atorod.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/atorod.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/atorod.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/2"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/atorod.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=7791"}],"version-history":[{"count":8,"href":"https:\/\/atorod.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/7791\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":7818,"href":"https:\/\/atorod.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/7791\/revisions\/7818"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/atorod.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=7791"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/atorod.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=7791"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/atorod.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=7791"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}![\"\"](\"https:\/\/atorod.pl\/wp-content\/uploads\/2023\/12\/52984676032_7596de7bbb_o-scaled-1.jpg\")
<\/a><\/p>\n<\/a><\/p>\n<\/a><\/p>\n<\/a><\/p>\n