{"id":7850,"date":"2024-01-14T13:01:43","date_gmt":"2024-01-14T12:01:43","guid":{"rendered":"https:\/\/atorod.pl\/?p=7850"},"modified":"2024-01-14T13:04:53","modified_gmt":"2024-01-14T12:04:53","slug":"w-pieknej-i-strasznej-wartowni","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/atorod.pl\/?p=7850","title":{"rendered":"W pi\u0119knej i strasznej wartowni"},"content":{"rendered":"

Wkr\u00f3tce Upi\u00f3r rusza w kolejn\u0105 podr\u00f3\u017c, za kilka dni uka\u017ce si\u0119 portret Agnieszki Budzi\u0144skiej-Bennett w wersji angielskiej, a tymczasem wr\u00f3\u0107my pami\u0119ci\u0105 do niedawnego festiwalu Actus Humanus Nativitas. Dok\u0142adnie miesi\u0105c temu, 14 grudnia, zesp\u00f3\u0142 Arte dei Suonatori, prowadzony od klawesynu przez Marcina \u015awi\u0105tkiewicza, wyst\u0105pi\u0142 w Dworze Artusa z programem, na kt\u00f3ry z\u0142o\u017cy\u0142y si\u0119 Orchester-Sinfonien mit zw\u00f6lf obligaten Stimmen <\/em>oraz dwie z symfonii berli\u0144skich Carla Philippa Emanuela Bacha.<\/p>\n

***<\/p>\n

By\u0142 rok 1738. Dwudziestoczteroletni Carl Philipp Emanuel Bach, drugi z syn\u00f3w Jana Sebastiana, sko\u0144czy\u0142 w\u0142a\u015bnie studia prawnicze we Frankfurcie nad Odr\u0105. Nigdy nie podj\u0105\u0142 praktyki w wyuczonym zawodzie. Za to cz\u0119sto odwo\u0142ywa\u0142 si\u0119 do swych wcze\u015bniejszych do\u015bwiadcze\u0144 muzycznych z ojcem, podkre\u015blaj\u0105c, \u017ce ju\u017c w wieku lat jedenastu potrafi\u0142 zagra\u0107 z pami\u0119ci wszystkie jego kompozycje na instrumenty klawiszowe. Na s\u0142u\u017cb\u0119 do Jego Wysoko\u015bci Fryderyka, o dwa lata starszego nast\u0119pcy tronu Prus, naj\u0105\u0142 si\u0119 z polecenia dw\u00f3ch braci Graun\u00f3w \u2013 Johanna Gottlieba i Carla Heinricha \u2013 oraz Silviusa Leopolda Weissa. Dwa lata p\u00f3\u017aniej, po \u015bmierci Fryderyka Wilhelma I, kiedy jego syn koronowa\u0142 si\u0119 w Kr\u00f3lewcu sam i przyj\u0105\u0142 ho\u0142d od wszystkich stan\u00f3w, m\u0142ody Bach zosta\u0142 cz\u0142onkiem kapeli kr\u00f3lewskiej.<\/p>\n

\"\"<\/a><\/p>\n

Carl Philipp Emanuel Bach w wieku dziewi\u0119tnastu lat. Pastel Gottlieba Friedricha Bacha (1733). Ze zbior\u00f3w Bachhaus Eisenach<\/p>\n

Jak pisa\u0142a Alexandra Richie w swej ksi\u0105\u017cce Berlin. Metropolia Fausta<\/em>, za czas\u00f3w Fryderyka II Berlin sta\u0142 si\u0119 \u201eo\u015brodkiem administracji nowego typu, siedliskiem francuskiej mody, centrum nauki, kultury i przemys\u0142u. R\u00f3wnocze\u015bnie gardzono [Fryderykiem] ze wzgl\u0119du na jego agresywny militaryzm, parweniuszostwo, skupienie du\u017cej liczby \u017co\u0142nierzy, oficer\u00f3w i armat, kt\u00f3re mog\u0142y zagrozi\u0107 nie tylko Rosji i Szwecji, ale tak\u017ce Francji, Anglii i Austrii. Te sprzeczno\u015bci w znacznym stopniu odzwierciedla\u0142y osobowo\u015b\u0107 samego kr\u00f3la, ostatniego z absolutnych monarch\u00f3w \u2013 mia\u0142 on wp\u0142yw na niejednoznaczny wizerunek miasta\u201d.<\/p>\n

A by\u0142o to rzeczywi\u015bcie miasto przedziwne, ubrane w now\u0105 szat\u0119 przez kr\u00f3la, kt\u00f3remu ojciec wyrwa\u0142 serce z piersi dziesi\u0119\u0107 lat wcze\u015bniej, skazuj\u0105c na \u015bmier\u0107 Hansa Hermanna von Katte, przyjaciela i najprawdopodobniej kochanka nast\u0119pcy tronu. Do\u017cywocie za jego udzia\u0142 w przygotowaniu nieudanej ucieczki Fryderyka do Anglii kr\u00f3l Fryderyk I zmieni\u0142 na wyrok \u015bmierci przez \u015bci\u0119cie mieczem. Tak sobie obmy\u015bli\u0142 przeistoczenie zniewie\u015bcia\u0142ego syna w najprawdziwszego m\u0119\u017ca stanu. G\u0142owa Hansa, straconego w 1730 roku w Festung K\u00fcstrin (twierdzy w dzisiejszym Kostrzynie nad Odr\u0105), potoczy\u0142a si\u0119 do st\u00f3p zrozpaczonego Fryderyka i zmieni\u0142a jego \u017cycie na zawsze. Trzy lata p\u00f3\u017aniej zmuszony przez ojca do ma\u0142\u017ce\u0144stwa z pi\u0119kn\u0105, ale niezbyt rozgarni\u0119t\u0105 El\u017cbiet\u0105 Krystyn\u0105 z Brunszwiku-Wolfenb\u00fcttel-Bevern, pisa\u0142 do swej siostry Fryderyki Wilhelminy, \u017ce nic go nie \u0142\u0105czy z t\u0105 m\u0142\u00f3dk\u0105, ani mi\u0142o\u015b\u0107, ani przyja\u017a\u0144. Grozi\u0142 nawet samob\u00f3jstwem. Mimo to, cho\u0107 nie by\u0142 zdolny obdarzy\u0107 El\u017cbiety potomkiem, zachowywa\u0142 pozory. Okazywa\u0142 swej \u017conie nale\u017cny szacunek, co rusz siadaj\u0105c z ni\u0105 przy stoliku do kawy \u2013 podobnie jak przy innych okazjach z kt\u00f3rym\u015b ze swych m\u0119skich faworyt\u00f3w, porucznik\u00f3w w\u0142asnego pu\u0142ku, hajduk\u00f3w albo m\u0142odocianych kadet\u00f3w. \u201eTen, kt\u00f3remu zosta\u0142a podrzucona chustka, zostawa\u0142 p\u00f3\u0142 kwadransa sam na sam z kr\u00f3lem\u201d, pisa\u0142 k\u0105\u015bliwie Wolter w swych Pami\u0119tnikach<\/em>.<\/p>\n

Fryderyk uciek\u0142 w muzyk\u0119 i nauki \u015bcis\u0142e, jedyne rado\u015bci, kt\u00f3re by\u0142y w stanie wype\u0142ni\u0107 ziej\u0105c\u0105 w jego duszy pustk\u0119. Wskrzesi\u0142 na powr\u00f3t berli\u0144sk\u0105 Akademi\u0119 Nauk, stawiaj\u0105c na jej czele matematyka Pierre\u2019a Louisa de Maupertuis, kt\u00f3ry pr\u00f3bowa\u0142 sformu\u0142owa\u0107 zasad\u0119 najmniejszego dzia\u0142ania na d\u0142ugo przed podaniem jednej z fundamentalnych zasad fizyki klasycznej przez Lagrange\u2019a i Hamiltona. Po\u0142o\u017cy\u0142 kamie\u0144 w\u0119gielny pod K\u00f6niglische Hofoper, kt\u00f3ra da\u0142a pocz\u0105tek dzisiejszej Staatsoper Unter den Linden. Ponad tarasowymi ogrodami w Poczdamie wzni\u00f3s\u0142 rokokowy pa\u0142ac Sanssouci, gdzie codziennie za\u017cywa\u0142 przechadzek w towarzystwie ulubionych chart\u00f3w w\u0142oskich.<\/p>\n

\"\"<\/a><\/p>\n

Filozof z Sanssouci w ostatnich godzinach \u017cycia<\/em>, rze\u017aba gipsowa Harro Magnussena (1890). Stara Galeria Narodowa w Berlinie<\/p>\n

Carl Philipp Emanuel Bach przez ca\u0142\u0105 sw\u0105 karier\u0119 komponowa\u0142 przede wszystkim koncerty, sonaty i fantazje \u2013 utwory, w kt\u00f3rych m\u00f3g\u0142 si\u0119 popisa\u0107 wyj\u0105tkowym opanowaniem techniki klawesynowej. W por\u00f3wnaniu z korpusem dzie\u0142 przeznaczonych na w\u0142asny u\u017cytek symfonie zawsze zajmowa\u0142y pozycj\u0119 podrz\u0119dn\u0105 \u2013 w katalogu jego spu\u015bcizny obj\u0119\u0142y zaledwie osiemna\u015bcie utwor\u00f3w skomponowanych na przestrzeni trzydziestu pi\u0119ciu lat. Nic nie wiadomo na temat konkretnych dat, adresat\u00f3w zam\u00f3wie\u0144 ani okazji, z jakich powsta\u0142y jego berli\u0144skie symfonie Wq 174\u2013177, komponowane w latach 50. XVIII wieku, a tak\u017ce ostatnia z nich, wydana w 1762 roku Symfonia F-dur <\/em>Wq 181.<\/p>\n

Pod wzgl\u0119dem stylistycznym berli\u0144skie symfonie Carla Philippa Emanuela czerpa\u0142y inspiracj\u0119 z utwor\u00f3w Johanna Gottlieba Grauna, przedstawiciela szko\u0142y drezde\u0144skiej, mocno zakorzenionej w tradycji w\u0142oskiej. Wszystkie maj\u0105 form\u0119 trzycz\u0119\u015bciow\u0105, z cz\u0119\u015bci\u0105 woln\u0105 okolon\u0105 dwiema cz\u0119\u015bciami szybkimi. Szczeg\u00f3ln\u0105 uwag\u0119 zwracaj\u0105 cz\u0119\u015bci pocz\u0105tkowe, skomponowane w czytelnej formie ritornelowej, mocno zr\u00f3\u017cnicowane wewn\u0119trznie pod wzgl\u0119dem melodycznym, rytmicznym i harmonicznym. Fina\u0142y maj\u0105 charakter taneczny, \u015brodkowe cz\u0119\u015bci wolne zapieraj\u0105 dech w piersi wyrafinowaniem przej\u015b\u0107 modulacyjnych, spajaj\u0105cych form\u0119 w sp\u00f3jn\u0105 konstrukcyjnie ca\u0142o\u015b\u0107. Faktura orkiestrowa zdradza typowe cechy w\u0142oskie: skrzypce prowadz\u0105 melodie najcz\u0119\u015bciej unisono, z kr\u00f3tkimi fragmentami prowadzonymi w tercjach, alt\u00f3wka wyra\u017anie wspiera parti\u0119 basow\u0105.<\/p>\n

W roku 1768, po d\u0142ugich negocjacjach ze swym dotychczasowym patronem, Carl Philipp Emanuel Bach dosta\u0142 pozwolenie na zrzeczenie si\u0119 dotychczasowej posady i obj\u0119cie schedy po swoim ojcu chrzestnym Georgu Philippie Telemannie, Kapellmeistrze w Hamburgu \u2013 co wi\u0105za\u0142o si\u0119 przej\u0119ciem obowi\u0105zk\u00f3w dyrektora muzycznego w pi\u0119ciu ko\u015bcio\u0142ach oraz posady nauczyciela w tamtejszym gimnazjum. Powsta\u0142e w latach 1775-76 cztery Orchester-Sinfonien mit zw\u00f6lf obligaten Stimmen<\/em>, skomponowane dla niezidentyfikowanego patrona i oznaczone symbolem katalogowym Wq 183, doczeka\u0142y si\u0119 publikacji w roku 1780. W por\u00f3wnaniu z wcze\u015bniejszymi symfoniami berli\u0144skimi zwraca w nich uwag\u0119 niezwykle bogata faktura orkiestrowa, zgodnie z \u00f3wczesn\u0105 mod\u0105 wzbogacona o partie instrument\u00f3w obbligato \u2013 dw\u00f3ch flet\u00f3w i oboj\u00f3w, fagotu, dw\u00f3ch waltorni oraz pi\u0119ciu instrument\u00f3w smyczkowych z towarzyszeniem basso continuo. Jak zwykle dyskretny Carl Philipp Emanuel nie ujawni\u0142 to\u017csamo\u015bci swojego mecenasa, donosz\u0105c tylko w li\u015bcie do Johanna Nikolausa Forkla, autora pierwszej monografii dzie\u0142 swego ojca, \u017ce pisze je \u201ejak mu kazali\u201d, na uprzednie zam\u00f3wienie. Wsp\u00f3\u0142cze\u015bni muzykolodzy sugeruj\u0105, \u017ce autorem zlecenia by\u0142 ksi\u0105\u017c\u0119 koronny Fryderyk Wilhelm, p\u00f3\u017aniejszy nast\u0119pca Fryderyka Wielkiego. Stryj nie darzy\u0142 bratanka specjalnym szacunkiem. Nie zaprz\u0105ta\u0142 sobie g\u0142owy wprowadzaniem go w sprawy pa\u0144stwowe, gardzi\u0142 jego fascynacj\u0105 francuskimi wzorami \u017cycia dworskiego, do\u0142o\u017cy\u0142 wszelkich stara\u0144, by zniech\u0119ci\u0107 do\u0144 inne koronowane g\u0142owy Europy. Zapewnia\u0142, \u017ce bratanek \u201eroztrwoni skarb, pozwoli zdemoralizowa\u0107 si\u0119 wojsku\u201d, \u017ce pod jego rz\u0105dami pa\u0144stwo upadnie.<\/p>\n

\"\"<\/a><\/p>\n

Friedrich Gilly, projekt mauzoleum Fryderyka II Wielkiego (1797). Litografia kolorowana<\/p>\n

Nie upad\u0142o, karmi\u0142o si\u0119 jednak jak paso\u017cyt dziedzictwem poprzednik\u00f3w. W przeciwie\u0144stwie do symfonii Carla Philippa Emanuela Bacha, kt\u00f3ry pod koniec \u017cycia wykszta\u0142ci\u0142 j\u0119zyk ca\u0142kiem odmienny od mowy d\u017awi\u0119k\u00f3w u\u0142o\u017conej przez Jana Sebastiana \u2013 odmienny zar\u00f3wno pod wzgl\u0119dem kszta\u0142towania materia\u0142u motywicznego, jak i sposobu wykorzystania techniki kontrapunktycznej, w niekt\u00f3rych aspektach poprzedzaj\u0105cy metody tkania faktury orkiestrowej przez Haydna i Mozarta, czasem biegn\u0105cy ca\u0142kiem odr\u0119bn\u0105 \u015bcie\u017ck\u0105, z pozoru osadzon\u0105 w tradycji szko\u0142y neapolita\u0144skiej, w rzeczywisto\u015bci wypychaj\u0105c\u0105 relacje tonalne daleko poza obr\u0119b estetyki pierwszych klasyk\u00f3w wiede\u0144skich. Niekt\u00f3rzy pr\u00f3buj\u0105 bi\u0107 podzwonne dla jego tw\u00f3rczo\u015bci orkiestrowej, inni stawiaj\u0105 j\u0105 ponad dorobek ojca. Mo\u017ce przyjdzie nam kiedy\u015b rozstrzygn\u0105\u0107 ten sp\u00f3r, podobnie jak rozbie\u017cno\u015b\u0107 mi\u0119dzy wspomnieniem szkockiego pami\u0119tnikarza Jamesa Boswella, kt\u00f3ry pisa\u0142 o Berlinie Fryderyka Wielkiego, \u017ce jest najpi\u0119kniejszym z miast, jakie kiedykolwiek widzia\u0142, a p\u00f3\u017aniejsz\u0105 o kilka lat relacj\u0105 w\u0142oskiego dramaturga Vittoria Alfieriego, kt\u00f3ry dostrzeg\u0142 w stolicy Prus jedynie straszn\u0105, bezkresn\u0105 wartowni\u0119.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

Wkr\u00f3tce Upi\u00f3r rusza w kolejn\u0105 podr\u00f3\u017c, za kilka dni uka\u017ce si\u0119 portret Agnieszki Budzi\u0144skiej-Bennett w wersji angielskiej, a tymczasem wr\u00f3\u0107my pami\u0119ci\u0105 do niedawnego festiwalu Actus Humanus Nativitas. Dok\u0142adnie miesi\u0105c temu, 14 grudnia, zesp\u00f3\u0142 Arte dei Suonatori, prowadzony od klawesynu przez Marcina \u015awi\u0105tkiewicza, wyst\u0105pi\u0142 w Dworze Artusa z programem, na kt\u00f3ry z\u0142o\u017cy\u0142y si\u0119 Orchester-Sinfonien mit zw\u00f6lf … [Read more…]<\/a><\/span><\/p>\n","protected":false},"author":2,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[8],"tags":[],"class_list":{"0":"entry","1":"post","2":"publish","3":"author-mangusta","4":"post-7850","6":"format-standard","7":"category-miscellanea"},"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/atorod.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/7850","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/atorod.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/atorod.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/atorod.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/2"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/atorod.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=7850"}],"version-history":[{"count":2,"href":"https:\/\/atorod.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/7850\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":7855,"href":"https:\/\/atorod.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/7850\/revisions\/7855"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/atorod.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=7850"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/atorod.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=7850"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/atorod.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=7850"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}