{"id":789,"date":"2015-10-01T21:03:35","date_gmt":"2015-10-01T19:03:35","guid":{"rendered":"http:\/\/atorod.pl\/?p=789"},"modified":"2015-10-01T21:25:05","modified_gmt":"2015-10-01T19:25:05","slug":"mistrzyni-pieknego-rzemiosla","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/atorod.pl\/?p=789","title":{"rendered":"Mistrzyni pi\u0119knego rzemios\u0142a"},"content":{"rendered":"

Wr\u00f3\u0107my raz jeszcze do naszych wiosennych w\u0119dr\u00f3wek i do Jenufy<\/em>, kt\u00f3r\u0105 dla zespo\u0142\u00f3w Opery Szkockiej i Den Jyske Opera wyre\u017cyserowa\u0142a Irlandka Annilese Miskimmon. Kilka miesi\u0119cy temu opublikowa\u0142am recenzj\u0119 tego przedstawienia na wy\u0142\u0105czno\u015b\u0107 Upiora (Kamie\u0144 na mnie pada<\/em>), p\u00f3\u017aniej nakre\u015bli\u0142am sylwetk\u0119 samej re\u017cyserki, kt\u00f3ra ukaza\u0142a si\u0119 w wakacyjnym numerze „Teatru”. Przypominam o tym teraz, bo ju\u017c nied\u0142ugo, w ramach kolejnych bada\u0144 w terenie, wybieramy si\u0119 na trzy spektakle jesiennego sezonu Welsh National Opera, mi\u0119dzy innymi na Purytan\u00f3w<\/em> w inscenizacji Miskimmon. Tymczasem s\u0142\u00f3w kilka o jej podej\u015bciu do re\u017cyserii operowej i o metodach pracy ze \u015bpiewakiem-aktorem.<\/p>\n

***<\/p>\n

Nie jest wizjonerk\u0105. Nie lubi by\u0107 w centrum uwagi. Spytana, co j\u0105 najbardziej poci\u0105ga w zawodzie re\u017cysera, odpar\u0142a, \u017ce sk\u0142adanie poszczeg\u00f3lnych element\u00f3w w ca\u0142o\u015b\u0107, a p\u00f3\u017aniej sprawdzanie, jak to dzia\u0142a. Pierwsze zetkni\u0119cie z gotow\u0105 inscenizacj\u0105 por\u00f3wna\u0142a z do\u015bwiadczeniami m\u0119\u017cczyzny obecnego przy porodzie w\u0142asnego dziecka. Dziwna metafora w ustach kobiety, kt\u00f3r\u0105 wielu krytyk\u00f3w pr\u00f3buje ubra\u0107 w buty feministki.
\nAnnilese Miskimmon urodzi\u0142a si\u0119 w 1974 roku w Bangor w Irlandii P\u00f3\u0142nocnej. Oper\u0105 pasjonowa\u0142a si\u0119 od dziecka, przede wszystkim za spraw\u0105 ojca, \u015bpiewaka-amatora, cz\u0142onka ch\u00f3ru Opera Northern Ireland, do kt\u00f3rego z czasem wci\u0105gn\u0105\u0142 te\u017c c\u00f3rk\u0119. To on nauczy\u0142 j\u0105 przyjmowa\u0107 ten \u015bpiewany teatr z ca\u0142ym dobrodziejstwem inwentarza, rozpatrywa\u0107 go przez pryzmat specyficznej konwencji i traktowa\u0107 jak \u017ar\u00f3d\u0142o uniwersalnych prawd o cz\u0142owieku. Annilese z r\u00f3wnym zapa\u0142em analizowa\u0142a libretta m\u0142odzie\u0144czych oper Mozartowskich, jak wiktoria\u0144skie powie\u015bci i poematy Miltona, co sk\u0142oni\u0142o j\u0105 do z\u0142o\u017cenia egzamin\u00f3w wst\u0119pnych na anglistyk\u0119 w Christ\u2019s College w Cambridge. Po uzyskaniu dyplomu kontynuowa\u0142a studia w dziedzinie zarz\u0105dzania kultur\u0105 na londy\u0144skim City University.
\nDo \u015bwiata re\u017cyserii wesz\u0142a niejako tylnymi drzwiami. Przepracowa\u0142a kilka lat na posadach administracyjnych w Welsh National Opera i przy festiwalu w Glyndebourne. Uczestniczy\u0142a w przygotowaniach do spektakli, na kt\u00f3rych sukces z\u0142o\u017cyli si\u0119 znakomici muzycy i r\u00f3wnie wybitni tw\u00f3rcy teatralni. Obserwowa\u0142a je z boku, ch\u0142on\u0119\u0142a wiedz\u0119 i umiej\u0119tno\u015bci, z drugiej jednak strony imponowa\u0142a kolegom niepospolitym oczytaniem, erudycj\u0105 muzyczn\u0105 i mn\u00f3stwem do\u015bwiadcze\u0144 w\u0142asnych, nabytych jeszcze w bebechach Opery w Belfa\u015bcie. Opr\u00f3cz pracy w teatrze wyst\u0119powa\u0142a w audycjach radiowych BBC 3, komentuj\u0105c wydarzenia operowe w kraju i za granic\u0105.
\nW wieku zaledwie trzydziestu lat zosta\u0142a szefem artystycznym Opera Theatre Company, irlandzkiej opery w\u0119drownej z siedzib\u0105 w Dublinie, w kt\u00f3rej stworzy\u0142a Young Associate Artists Programme, u\u0142atwiaj\u0105cy m\u0142odym \u015bpiewakom start w \u017cycie zawodowe i kontynuacj\u0119 nauki w najbardziej presti\u017cowych uczelniach i studiach operowych \u015bwiata, m.in. w nowojorskiej Juillard School, w Guildhall School od Music and Drama w Londynie i w National Opera Studio, finansowanym przez sze\u015b\u0107 czo\u0142owych o\u015brodk\u00f3w sztuki operowej na Wyspach. Tam powsta\u0142y jej pierwsze wa\u017cne inscenizacje, realizowane we wsp\u00f3\u0142pracy ze szko\u0142ami, organizacjami edukacyjnymi i domami opieki. Miskimmon \u015bmia\u0142o wkracza\u0142a w przestrze\u0144 publiczn\u0105 i urz\u0105dza\u0142a spektakle w zaskakuj\u0105cej scenerii, pot\u0119guj\u0105cej efekt jej precyzyjnych dzia\u0142a\u0144 re\u017cyserskich. Fidelia<\/em> Beethovena wystawi\u0142a w os\u0142awionym dubli\u0144skim wi\u0119zieniu Kilmainham Gaol, w kt\u00f3rym stracono przyw\u00f3dc\u00f3w powstania wielkanocnego w 1916 roku. Tragedi\u0119 Peleasa i Melizandy<\/em> Debussy\u2019ego rozegra\u0142a pod roz\u0142o\u017cystym sklepieniem rotundy sto\u0142ecznego ratusza. Posypa\u0142y si\u0119 pierwsze wyr\u00f3\u017cnienia i nominacje, mi\u0119dzy innymi do Irish Times Judges Special Award, nagrody dla os\u00f3b wybitnie zas\u0142u\u017conych dla rozwoju m\u0142odych artyst\u00f3w irlandzkich.<\/p>\n

\"Den<\/a><\/p>\n

Fot. Jens N\u00f8rgaard Larsen<\/p>\n

Wychowana w kraju niechcianych dzieci, fanatyzmu, uprzedze\u0144 religijnych i wysp ub\u00f3stwa, Miskimmon przenios\u0142a sw\u0105 spo\u0142eczn\u0105 wra\u017cliwo\u015b\u0107 w dziedzin\u0119 opery i roztoczy\u0142a opiek\u0119 nad dzie\u0142ami nies\u0142usznie wykluczonymi z obiegu teatralnego. Jej inscenizacje L\u2019amico Fritz<\/em> Mascagniego dla Opera Holland Park w Londynie i\u00a0Mignon<\/em> Ambroise\u2019a Thomasa na Festiwalu w Buxton zaliczono w poczet najwi\u0119kszych wydarze\u0144 sezonu 2010\/11, mi\u0119dzy innymi g\u0142osami krytyk\u00f3w \u201eIndependenta\u201d i \u201eObservera\u201d. Re\u017cyserka szybko zyska\u0142a opini\u0119 specjalistki od oper zapomnianych: z entuzjastycznym przyj\u0119ciem spotka\u0142y si\u0119 tak\u017ce wystawienia Zamku Sinobrodego<\/em> Bart\u00f3ka w Buxton oraz Dziennika Anny Frank<\/em> Grigorija Frida w OTC. R\u00f3wnie wa\u017cne, a mo\u017ce nawet istotniejsze, \u017ce Miskimmon z podobn\u0105 czu\u0142o\u015bci\u0105 wy\u0142awia z mrok\u00f3w niepami\u0119ci zapoznane tropy interpretacyjne: odk\u0142amuje historie ukryte pod mask\u0105 stereotyp\u00f3w, zawraca dzie\u0142a z manowc\u00f3w teatru re\u017cyserskiego. Inscenizacje Irlandki s\u0105 \u015bwie\u017ce i nowoczesne, a zarazem dotykaj\u0105 sedna: spowita w ob\u0142oki pary z lokomotyw Mignon<\/em> jest wci\u0105\u017c opowie\u015bci\u0105 o latach nauki Wilhelma Meistra.
\nZgodno\u015b\u0107 koncepcji Miskimmon z intencjami kompozytor\u00f3w i librecist\u00f3w, a co za tym idzie, komunikatywno\u015b\u0107 jej teatru, przyczyni\u0142y si\u0119 zapewne do powierzenia jej w 2012 roku dyrekcji Den Jyske Opera, najwi\u0119kszej du\u0144skiej kompanii w\u0119drownej, rang\u0105 artystyczn\u0105 ust\u0119puj\u0105cej tylko Operze Kr\u00f3lewskiej w Kopenhadze. Re\u017cyserka konsekwentnie realizuje lini\u0119 repertuarow\u0105 zespo\u0142u, kt\u00f3ry daje w sezonie co najmniej cztery premiery w systemie stagione, z regu\u0142y dzie\u0142 spoza \u017celaznego kanonu. W tym roku znalaz\u0142a si\u0119 w\u015br\u00f3d nich Jenufa<\/em> Janaczka, zrealizowana w koprodukcji ze Scottish Opera w Glasgow.
\nMiskimmon z upodobaniem przenosi akcj\u0119 swoich przedstawie\u0144 w inne realia: nie po to, by ob\u0142o\u017cy\u0107 narracj\u0119 warstw\u0105 zb\u0119dnych znacze\u0144, tylko przeciwnie, przybli\u017cy\u0107 j\u0105 wra\u017cliwo\u015bci nieobeznanego z kontekstem widza, odrze\u0107 z obcego kostiumu, kt\u00f3ry mo\u017ce mu przes\u0142oni\u0107 sedno opowie\u015bci. Tak by\u0142o i tym razem. Jenufa<\/em> Miskimmon rozgrywa si\u0119 w Irlandii, podczas kryzysu konskrypcyjnego u schy\u0142ku I wojny \u015bwiatowej. Podnios\u0142y si\u0119 wprawdzie g\u0142osy, \u017ce nieudana pr\u00f3ba poboru m\u0142odych Irlandczyk\u00f3w na front zachodni wzbudza niepotrzebne skojarzenia ze wspomnianym ju\u017c powstaniem wielkanocnym, wzrostem poparcia dla Sinn F\u00e9in i krwaw\u0105 histori\u0105 irlandzkiej wojny o niepodleg\u0142o\u015b\u0107, w tym sporze stan\u0119 jednak po stronie zwolennik\u00f3w koncepcji re\u017cyserki. Ostatecznie podobnego zabiegu dokona\u0142 sam kompozytor, przenosz\u0105c akcj\u0119 dramatu Gabrieli Preissovej, kt\u00f3ra w Jej pasierbicy<\/em> nawi\u0105za\u0142a do ponurych wydarze\u0144 ze s\u0142owackiej prowincji, w realia wsi morawskiej. Z tych samych powod\u00f3w: \u017ceby \u201eoswoi\u0107\u201d odbiorc\u0119, pom\u00f3c mu wczu\u0107 si\u0119 w atmosfer\u0119 ciasnej, fanatycznej wsp\u00f3lnoty, funkcjonuj\u0105cej w zbli\u017conym trybie bez wzgl\u0119du na szeroko\u015b\u0107 geograficzn\u0105.
\nPodstawowym elementem warsztatu Miskimmon jest umiej\u0119tne wykorzystanie przestrzeni scenicznej. Brutalny realizm narracji Janaczka znalaz\u0142 odzwierciedlenie w surowej prostocie dekoracji Nicky Shaw. W pierwszym akcie scen\u0119 wype\u0142nia pi\u0119trowy dom z bielonego kamienia, kt\u00f3ry w kolejnych dw\u00f3ch aktach ods\u0142ania \u015brodek. Pozwala to re\u017cyserce uwydatni\u0107 kontrast wydarze\u0144, rozgrywaj\u0105cych si\u0119 z pocz\u0105tku w przestrzeni publicznej, na zewn\u0105trz budynku, potem w przestrzeni \u201edomowej\u201d, w kt\u00f3rej Ko\u015bcielnicha ukrywa ci\u0105\u017c\u0119 i por\u00f3d Jenufy, by wreszcie, w trzecim akcie, skulminowa\u0107 si\u0119 w tym samym wn\u0119trzu, gdzie dojdzie do spektakularnego zderzenia dw\u00f3ch porz\u0105dk\u00f3w: intymnego \u015bwiata zha\u0144bionej Jenufy, nosz\u0105cej straszn\u0105 tajemnic\u0119 Ko\u015bcielnichy i zdezorientowanego Lacy, oraz wdzieraj\u0105cej si\u0119 w t\u0119 intymno\u015b\u0107 wsp\u00f3lnoty, kt\u00f3ra stopniowo odkrywa prawd\u0119.
\nDrugim elementem jest wyrazisty gest sceniczny, kt\u00f3rym Miskimmon maluje psychik\u0119 bohater\u00f3w i kontekst ich tragicznych poczyna\u0144. Kobiety i m\u0119\u017cczy\u017ani w tej wiosce \u017cyj\u0105 na archipelagach wzajemnego niezrozumienia. Irlandka nie wpad\u0142a w cz\u0119st\u0105 pu\u0142apk\u0119 interpretacyjn\u0105 i unikn\u0119\u0142a pokusy opowiedzenia Jenufy<\/em> w kontek\u015bcie walki p\u0142ci, w kt\u00f3rej uleg\u0142a kobieco\u015b\u0107 przegrywa z opresyjn\u0105 m\u0119sko\u015bci\u0105. Upokorzenie i potrzeba akceptacji le\u017c\u0105 po obydwu stronach. Sk\u0142\u00f3cony z dziewczyn\u0105 \u0160teva przygniata j\u0105 do muru w tym samym miejscu i tym samym gestem, co Laca, kt\u00f3ry za chwil\u0119 okaleczy j\u0105 w szale zazdro\u015bci. Jenufa nie miota si\u0119 mi\u0119dzy przystojnym lekkoduchem a odstr\u0119czaj\u0105cym nacha\u0142em, kt\u00f3rym si\u0119 brzydzi. To starcie dw\u00f3ch r\u00f3wnorz\u0119dnych rywali, prawdopodobnie dw\u00f3ch kochank\u00f3w Jenufy, z kt\u00f3rych chwilow\u0105 przewag\u0119 zyska\u0142 ojciec jej nie\u015blubnego dziecka. Wynios\u0142o\u015b\u0107, z jak\u0105 Ko\u015bcielnicha odrzuci ho\u0142d z\u0142o\u017cony jej w pierwszym akcie przez Lac\u0119, znajdzie sw\u00f3j negatyw w poni\u017ceniu, kt\u00f3rego dozna od \u0160tevy w akcie drugim, kiedy ch\u0142opak \u2013 w skrajnej rozterce \u2013 odrzuci propozycj\u0119 o\u017cenku z Jenuf\u0105. Obydwie sceny s\u0105 wyrazem nieumiej\u0119tno\u015bci czytania w ludzkich emocjach, i to po ka\u017cdej ze stron.
\nElementem trzecim, wykorzystanym naprawd\u0119 po mistrzowsku, jest rekwizyt. Pianino, kt\u00f3re wie\u015bniacy wpierw wynios\u0105 z domu, a na niefortunne wesele spr\u00f3buj\u0105 je tam z powrotem wnie\u015b\u0107, jest znakiem rozpaczliwej potrzeby konsolidacji wsp\u00f3lnoty. Szuflad\u0119, w kt\u00f3rej Jenufa urz\u0105dzi\u0142a synkowi prowizoryczn\u0105 kolebk\u0119, Ko\u015bcielnicha wstawi z powrotem do komody po akcie dzieciob\u00f3jstwa \u2013 \u017ceby zdusi\u0107 g\u0142os sumienia. Konsternacja na twarzach Jenufy, jej macochy i Lacy, kiedy nowo\u017ce\u0144cy dostan\u0105 w prezencie niemowl\u0119cy kaftanik, dojmuj\u0105co podkre\u015bli ich poczucie wyobcowania.
\nNie ma wymuszonego happy endu ani obecnej w wi\u0119kszo\u015bci inscenizacji ciel\u0119cej uleg\u0142o\u015bci Jenufy wobec morderczyni jej dziecka i brutala, kt\u00f3ry j\u0105 oszpeci\u0142. Jest Ko\u015bcielnicha, kt\u00f3ra dopu\u015bci\u0142a si\u0119 zbrodni w imi\u0119 \u017ale poj\u0119tej, ale prawdziwej mi\u0142o\u015bci. Jest Laca, kt\u00f3remu dopiero pod koniec za\u015bwita, jakim kosztem postawi\u0142 na swoim. Jest Jenufa, kt\u00f3ra ud\u017awignie nie tylko w\u0142asn\u0105 tragedi\u0119, ale i b\u0142\u0119dy pope\u0142nione przez innych. W finale nast\u0105pi jedyny gest prawdziwej blisko\u015bci: kiedy Jenufa po\u0142o\u017cy d\u0142o\u0144 Lacy na \u015bwie\u017co zabli\u017anionej ranie. U\u015bwiadom sobie, co zrobi\u0142e\u015b, a mo\u017ce jako\u015b damy rad\u0119. Miskimmon powiedzia\u0142a kiedy\u015b, \u017ce nie ma \u017cadnej metody na prac\u0119 z aktorem-\u015bpiewakiem. Ka\u017cdy cz\u0142owiek jest inny, i to ona musi si\u0119 dostosowa\u0107, zamiast narzuca\u0107 wykonawcom sztywn\u0105 koncepcj\u0119 roli. Jak wida\u0107, dzia\u0142a. Pi\u0119kne dziecko si\u0119 z tego urodzi\u0142o, jakkolwiek z\u0142owieszczo to zabrzmi w kontek\u015bcie Jenufy<\/em>.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

Wr\u00f3\u0107my raz jeszcze do naszych wiosennych w\u0119dr\u00f3wek i do Jenufy, kt\u00f3r\u0105 dla zespo\u0142\u00f3w Opery Szkockiej i Den Jyske Opera wyre\u017cyserowa\u0142a Irlandka Annilese Miskimmon. Kilka miesi\u0119cy temu opublikowa\u0142am recenzj\u0119 tego przedstawienia na wy\u0142\u0105czno\u015b\u0107 Upiora (Kamie\u0144 na mnie pada), p\u00f3\u017aniej nakre\u015bli\u0142am sylwetk\u0119 samej re\u017cyserki, kt\u00f3ra ukaza\u0142a si\u0119 w wakacyjnym numerze „Teatru”. Przypominam o tym teraz, bo ju\u017c … [Read more…]<\/a><\/span><\/p>\n","protected":false},"author":2,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[8],"tags":[],"class_list":{"0":"entry","1":"post","2":"publish","3":"author-mangusta","4":"post-789","6":"format-standard","7":"category-miscellanea"},"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/atorod.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/789","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/atorod.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/atorod.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/atorod.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/2"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/atorod.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=789"}],"version-history":[{"count":3,"href":"https:\/\/atorod.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/789\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":793,"href":"https:\/\/atorod.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/789\/revisions\/793"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/atorod.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=789"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/atorod.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=789"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/atorod.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=789"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}