{"id":7898,"date":"2024-02-12T13:41:49","date_gmt":"2024-02-12T12:41:49","guid":{"rendered":"https:\/\/atorod.pl\/?p=7898"},"modified":"2024-02-12T16:54:57","modified_gmt":"2024-02-12T15:54:57","slug":"galeria-muzycznych-autoportretow","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/atorod.pl\/?p=7898","title":{"rendered":"Galeria muzycznych autoportret\u00f3w"},"content":{"rendered":"

Zapowiadane relacje ju\u017c wkr\u00f3tce, a tymczasem powr\u00f3t do koncertu, kt\u00f3ry odby\u0142 si\u0119 w siedzibie NOSPR przedwczoraj, 9 lutego. Orkiestr\u0105 Gospodarzy dyrygowa\u0142a Marin Alsop, parti\u0119 solow\u0105 we w\u0142asnym Koncercie „Latynoskim”<\/em> wykona\u0142a Gabriela Montero.<\/p>\n

***<\/p>\n

W \u015bredniowieczu senne Voiron, po\u0142o\u017cone na p\u00f3\u0142nocny zach\u00f3d od Grenoble, wchodzi\u0142o w sk\u0142ad hrabstwa Sabaudii. Jego pocz\u0105tki si\u0119gaj\u0105 XI stulecia, kiedy siedmiu w\u0119drownych mnich\u00f3w przemierza\u0142o okolice masywu Chartreuse w poszukiwaniu miejsca, w kt\u00f3rym mogliby odda\u0107 si\u0119 kontemplacji i modlitwie. Znale\u017ali je w sercu g\u00f3r, w otoczonej ska\u0142ami dolinie, gdzie za\u0142o\u017cyli drewnian\u0105 osad\u0119, ta za\u015b da\u0142a pocz\u0105tek Wielkiej Kartuzji \u2013 macierzystemu klasztorowi kartuz\u00f3w. Nieopodal wyros\u0142o miasteczko, kt\u00f3re w XVI wieku zas\u0142yn\u0119\u0142o z manufaktur p\u0142\u00f3tna i produkcji podobrazi malarskich, sprzedawanych w ca\u0142ej Europie na mocy przywileju kr\u00f3la Ludwika XII. Przywilej wygas\u0142 po rewolucji francuskiej, tradycja pozosta\u0142a. Do tkaczy p\u0142\u00f3cien z konopi, lnu i bawe\u0142ny do\u0142\u0105czyli wytw\u00f3rcy najprzedniejszych jedwabi. Tu\u017c przed I wojn\u0105 \u015bwiatow\u0105 w mie\u015bcie osiedli\u0142a si\u0119 poka\u017ana grupa imigrant\u00f3w z W\u0142och, kt\u00f3rzy wraz z miejscowymi robotnikami znale\u017ali zatrudnienie w nowo otwartej fabryce Abla Rossignola, zapalonego sportsmena, kt\u00f3ry z wyrobu wrzecion dla przemys\u0142u tkackiego przerzuci\u0142 si\u0119 na produkcj\u0119 nart.<\/p>\n

Micha\u0142 Spisak znalaz\u0142 we Voiron schronienie na czas okupacji. Trafi\u0142 tu w 1940 roku, po trzech latach pobytu w Pary\u017cu, dok\u0105d wyjecha\u0142 na studia kompozytorskie. W podalpejskim miasteczku czynnie wspiera\u0142 francuski Ruch Oporu (zdarza\u0142o mu si\u0119 nawet szmuglowa\u0107 bro\u0144 w futerale od skrzypiec), go\u015bci\u0142 u siebie wojennych zbieg\u00f3w, organizowa\u0142 spotkania tw\u00f3rc\u00f3w, pisarzy i my\u015blicieli. Prze\u017cywa\u0142 gwa\u0142towny przyp\u0142yw inwencji tw\u00f3rczej. Do ko\u0144ca wojny skomponowa\u0142 a\u017c siedem utwor\u00f3w orkiestrowych, w tym pierwsz\u0105 wersj\u0119 Allegro de Voiron<\/em>, powsta\u0142\u0105 w 1943 roku i wkr\u00f3tce potem uznan\u0105 przez s\u0142ynnego z perfekcjonizmu autora za dzie\u0142o nieudane, podobnie jak wi\u0119kszo\u015b\u0107 kompozycji z tamtego okresu.<\/p>\n

\"\"<\/a><\/p>\n

Micha\u0142 Spisak w swojej paryskiej pracowni, 1962. Fot. W\u0142adys\u0142aw Slawny<\/p>\n

Drug\u0105 wersj\u0119 uko\u0144czy\u0142 w roku 1957, ju\u017c po powrocie do Pary\u017ca. Od czasu polskiej premiery w 1961 roku, w ramach Warszawskiej Jesieni, Allegro de Voiron <\/em>s\u0142usznie uchodzi za wzorcowy przyk\u0142ad stylu neoklasycznego w dorobku ulubionego ucznia Nadii Boulanger. Roman Palester pisa\u0142 o Spisaku, \u017ce neoklasykiem by\u0142 od pierwszego do ostatniego utworu. \u017be w epoce, kiedy \u201ezawali\u0142 si\u0119 wiekowy system tonalny, przysz\u0142a do g\u0142osu dodekafonia, technika serialna\u201d, pozosta\u0142 ca\u0142kowicie g\u0142uchy na wszystkie nowinki. Spisak sam kiedy\u015b przyzna\u0142, \u017ce chce tworzy\u0107 muzyk\u0119, kt\u00f3ra sprawi wszystkim przyjemno\u015b\u0107. Sprawi\u0142a j\u0105 nawet Lutos\u0142awskiemu, kt\u00f3ry po \u015bmierci Spisaka pisa\u0142 w \u201eRuchu Muzycznym\u201d o jego tw\u00f3rczo\u015bci: \u201edojrza\u0142ej, pe\u0142nej jakby surowego pi\u0119kna, a przy tym niezwykle przejrzystej\u201d.<\/p>\n

Spisak wyjecha\u0142 z Polski na zawsze tu\u017c po 23 urodzinach. Gabriela Montero opu\u015bci\u0142a rodzinne Caracas jako o\u015bmiolatka \u2013 mo\u017cna przewrotnie powiedzie\u0107, \u017ce w wieku s\u0142usznym jak na pianistk\u0119, kt\u00f3ra sw\u00f3j pierwszy dzieci\u0119cy fortepian dosta\u0142a jako siedmiomiesi\u0119czne niemowl\u0119. Zd\u0105\u017cy\u0142a jednak zapami\u0119ta\u0107 swoj\u0105 ojczyzn\u0119 jako krain\u0119 gwa\u0142townych kontrast\u00f3w, cz\u0119sto idealizowan\u0105 przez przybysz\u00f3w z zewn\u0105trz. O napisanym w 2016 roku I Koncercie fortepianowym <\/em>m\u00f3wi\u0142a, \u017ce jest pr\u00f3b\u0105 oddania wenezuelskich sprzeczno\u015bci j\u0119zykiem d\u017awi\u0119k\u00f3w, prze\u0142amania zmys\u0142owych rytm\u00f3w latynoskich mrokiem tutejszej niedoli, nie tyle manifestem, ile dobitnym o\u015bwiadczeniem, \u017ce nie wszystko, co w tej muzyce \u015bwieci, jest z\u0142otem z hiszpa\u0144skiej legendy o El Dorado.<\/p>\n

\"\"<\/a><\/p>\n

Gabriela Montero. Fot. Anders Brogaard<\/p>\n

Ryszard Strauss w muzyk\u0119 absolutn\u0105 nie wierzy\u0142. Zawsze podkre\u015bla\u0142, \u017ce utw\u00f3r nie mo\u017ce si\u0119 zatraci\u0107 w kompozytorskiej samowoli, \u017ce potrzebuje rusztowa\u0144, \u015bci\u015ble okre\u015blonych ogranicze\u0144 formalnych, kt\u00f3re mo\u017cna mu narzuci\u0107 najrozmaitszymi sposobami, pocz\u0105wszy od czerpania nauk z do\u015bwiadcze\u0144 innych styl\u00f3w, sko\u0144czywszy na sformu\u0142owaniu odpowiednio no\u015bnego programu literackiego. Zanim dwie jednoakt\u00f3wki \u2013 Salome <\/em>z 1905 roku i o cztery lata p\u00f3\u017aniejsza Elektra <\/em>\u2013 otworzy\u0142y w jego karierze d\u0142ugi i niezwykle owocny etap tw\u00f3rczo\u015bci operowej, przez ponad dekad\u0119 opowiada\u0142 swoje muzyczne historie j\u0119zykiem poemat\u00f3w symfonicznych.<\/p>\n

Ein Heldenleben<\/em> (1897-98) jest ostatnim z o\u015bmiu takich utwor\u00f3w w jego dorobku \u2013 skomponowan\u0105 do w\u0142asnego programu metafor\u0105 najwa\u017cniejszych etap\u00f3w w \u017cyciu bohatera. Strauss zaznaczy\u0142 w komentarzu, \u017ce poemat nie odnosi si\u0119 do \u017cadnej konkretnej postaci historycznej ani tym bardziej do bohatera literackiego, \u017ce nawi\u0105zuje raczej do pewnego archetypu, kulturowego wzorca herosa \u2013 z histori\u0105 jego przyjaci\u00f3\u0142, wrog\u00f3w i potyczek a\u017c po kulminacyjne starcie dobra i z\u0142a, ostateczne spe\u0142nienie i po\u017cegnanie ze \u015bwiatem. Wiele jednak wskazuje, \u017ce prawdziwym bohaterem tej wielopoziomowej syntezy orkiestrowego \u017cywio\u0142u, \u0142\u0105cz\u0105cej niebywa\u0142\u0105 inwencj\u0119 kolorystyczn\u0105 i klarowno\u015b\u0107 faktury z postwagnerowsk\u0105 harmoni\u0105 \u2013 jest on sam i jego w\u0142asne \u017cycie, objawione w muzyce niczym w antycznym micie, jako idea\u0142 drogi w poszukiwaniu istotnej to\u017csamo\u015bci. Wskazywa\u0142aby na to niezwyk\u0142a nawet jak na Straussa liczba zawartych w utworze autocytat\u00f3w, zw\u0142aszcza w pi\u0105tej z sze\u015bciu cz\u0119\u015bci poematu, zatytu\u0142owanej Des Helden Friedenswerke <\/em>i odmalowuj\u0105cej walk\u0119 bohatera o pok\u00f3j. Uwa\u017cny s\u0142uchacz doszuka si\u0119 w niej a\u017c o\u015bmiu odniesie\u0144 do wczesnej opery Guntram<\/em>, pi\u0119ciu do poematu Don Kichot<\/em>, po czterech do Don Juana<\/em> oraz \u015amierci i wyzwolenia, <\/em>po trzech do Makbeta <\/em>i Tako rzecze Zaratustra<\/em>, a tak\u017ce pojedynczych cytat\u00f3w z Dyla Sowizdrza\u0142a <\/em>oraz pie\u015bni Traum durch die D\u00e4mmerung <\/em>i Befreit<\/em>.<\/p>\n

Troje kompozytor\u00f3w, trzy opowie\u015bci o sobie samych, trzy d\u017awi\u0119kowe podr\u00f3\u017ce: do Francji, Wenezueli i w tajemniczy \u015bwiat mitu. Warto si\u0119 ws\u0142ucha\u0107 w te muzyczne autoportrety, tworzone czasem na przek\u00f3r w\u0142asnym deklaracjom artystycznym.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

Zapowiadane relacje ju\u017c wkr\u00f3tce, a tymczasem powr\u00f3t do koncertu, kt\u00f3ry odby\u0142 si\u0119 w siedzibie NOSPR przedwczoraj, 9 lutego. Orkiestr\u0105 Gospodarzy dyrygowa\u0142a Marin Alsop, parti\u0119 solow\u0105 we w\u0142asnym Koncercie „Latynoskim” wykona\u0142a Gabriela Montero. *** W \u015bredniowieczu senne Voiron, po\u0142o\u017cone na p\u00f3\u0142nocny zach\u00f3d od Grenoble, wchodzi\u0142o w sk\u0142ad hrabstwa Sabaudii. Jego pocz\u0105tki si\u0119gaj\u0105 XI stulecia, kiedy siedmiu … [Read more…]<\/a><\/span><\/p>\n","protected":false},"author":2,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[8],"tags":[],"class_list":{"0":"entry","1":"post","2":"publish","3":"author-mangusta","4":"post-7898","6":"format-standard","7":"category-miscellanea"},"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/atorod.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/7898","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/atorod.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/atorod.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/atorod.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/2"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/atorod.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=7898"}],"version-history":[{"count":2,"href":"https:\/\/atorod.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/7898\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":7903,"href":"https:\/\/atorod.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/7898\/revisions\/7903"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/atorod.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=7898"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/atorod.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=7898"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/atorod.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=7898"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}