{"id":7910,"date":"2024-02-19T01:18:23","date_gmt":"2024-02-19T00:18:23","guid":{"rendered":"https:\/\/atorod.pl\/?p=7910"},"modified":"2024-02-19T11:20:36","modified_gmt":"2024-02-19T10:20:36","slug":"jak-krew-z-mlekiem","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/atorod.pl\/?p=7910","title":{"rendered":"Jak krew z mlekiem"},"content":{"rendered":"

Przesz\u0142o dziesi\u0119\u0107 lat temu, kiedy do Polski dotar\u0142 spektakl Romea Castellucciego The Four Seasons Restaurant<\/em>, Jacek Kopci\u0144ski z\u017cyma\u0142 si\u0119 na komentarz zamieszczony w ksi\u0105\u017cce programowej Malta Festival: przyk\u0142ad \u017cenuj\u0105cego pustos\u0142owia, \u201etolerowanej dzi\u015b mowy-trawy, kt\u00f3ra bujnie porasta programy teatralne, foldery i ulotki, pleni si\u0119 w telewizji i oczywi\u015bcie w Internecie (\u2026), sk\u0105d nast\u0119pnie trafia do recenzji, a stamt\u0105d do prac magisterskich i rozpraw doktorskich, cytowanych nast\u0119pnie w programach \u2013 i ko\u0142o si\u0119 zamyka\u201d. Podobnie jak Kopci\u0144ski, nie mam zwyczaju czyta\u0107 zapowiedzi przed spektaklem, i podobnie jak on, cz\u0119sto przecieram oczy ze zdumienia, kiedy zapoznam si\u0119 z ich tre\u015bci\u0105 po obejrzeniu przedstawienia. Mierz\u0105c si\u0119 jednak z tw\u00f3rczo\u015bci\u0105 Castellucciego, co do kt\u00f3rego zn\u00f3w zgadzam si\u0119 z Kopci\u0144skim, \u017ce jest tyle\u017c znanym, co nierozumianym re\u017cyserem przeczu\u0107 eschatologicznych, sama boj\u0119 si\u0119 wpa\u015b\u0107 w pu\u0142apk\u0119 pustos\u0142owia. Teatr w\u0142oskiego artysty \u2013 nierzeczywisty, wywiedziony z logiki i estetyki snu \u2013 operuje tak\u0105 liczb\u0105 symboli i odniesie\u0144 kulturowych, \u017ce recenzja ka\u017cdej jego inscenizacji mo\u017ce si\u0119 rozrosn\u0105\u0107 do rozmiar\u00f3w doktoratu. I trafi\u0107 kul\u0105 w p\u0142ot, bo spektakle Castellucciego dzia\u0142aj\u0105 jak bomba z op\u00f3\u017anionym zap\u0142onem. Poszczeg\u00f3lne ich elementy wracaj\u0105 do widza jak odzyskane marzenia senne. Tworz\u0105 wspomnienia fa\u0142szywe, dzi\u0119ki kt\u00f3rym odbiorca doznaje czego\u015b w rodzaju objawienia \u2013 nast\u0119pstwo kilku onirycznych scen potrafi bowiem wygenerowa\u0107 w jego m\u00f3zgu obraz, kt\u00f3rego nie by\u0142o, a kt\u00f3ry oka\u017ce si\u0119 kluczem do interpretacji ca\u0142o\u015bci.<\/p>\n

Twardo stoj\u0119 na stanowisku, \u017ce teatr nie jest dziurk\u0105 od klucza i nie s\u0142u\u017cy do podgl\u0105dania rzeczywisto\u015bci: dlatego tak ceni\u0119 spektakle Castellucciego i w ich opisie staram si\u0119 oprze\u0107 pokusie dzielenia w\u0142osa na czworo i pedantycznego wy\u0142apywania nawarstwiaj\u0105cych si\u0119 znak\u00f3w. Na Walkiri\u0119 <\/em>\u2013 drug\u0105 cz\u0119\u015b\u0107 tetralogii Wagnera w jego inscenizacji \u2013 wybra\u0142am si\u0119 do La Monnaie przede wszystkim ze wzgl\u0119du na osobisty sentyment do tego utworu: doskonale skonstruowanego pod wzgl\u0119dem dramaturgicznym, a co za tym idzie, umo\u017cliwiaj\u0105cego odbiorcy g\u0142\u0119boki wgl\u0105d w motywacje i uczucia bohater\u00f3w. Zaintrygowa\u0142a mnie te\u017c deklaracja re\u017cysera, \u017ce ka\u017cde z ogniw brukselskiego Pier\u015bcienia<\/em> potraktuje nie tylko jako integralny element cyklu, ale te\u017c dzie\u0142o osobne, rz\u0105dz\u0105ce si\u0119 w\u0142asn\u0105 logik\u0105 teatraln\u0105.<\/p>\n

Po generalnie \u015bwietlistym, bia\u0142o-z\u0142otym Z\u0142ocie Renu <\/em>nast\u0105pi\u0142a wi\u0119c w przewa\u017caj\u0105cej cz\u0119\u015bci mroczna, ziemista Walkiria<\/em> \u2013 podobnie jak inne spektakle Castellucciego przemawiaj\u0105ca specyficznym j\u0119zykiem jego teatru, nastawionym bardziej na obraz ni\u017c s\u0142owo. Chwilami ten obraz balansowa\u0142 na granicy widzialno\u015bci, tworz\u0105c u\u0142ud\u0119 pustej przestrzeni, kt\u00f3r\u0105 dopiero widz musi wype\u0142ni\u0107 swoj\u0105 energi\u0105 i emocjami, uporz\u0105dkowa\u0107 t\u0119 czer\u0144, nada\u0107 jej znaczenie. Walkiria <\/em>Castellucciego z aktu na akt staje si\u0119 coraz bardziej minimalistyczna, konceptualna. Pod tym wzgl\u0119dem wzbudza do\u015b\u0107 oczywiste skojarzenia z inscenizacjami Wielanda Wagnera, stwarza jednak szersze ramy dla \u015bwiata mitu, plasuj\u0105c go \u2013 podobnie jak uczyni\u0142 to Pasolini w swojej Medei <\/em>\u2013 w kontek\u015bcie do\u015bwiadcze\u0144 estetycznych najrozmaitszych kultur i epok. St\u0105d odniesienia do ikonografii chrze\u015bcija\u0144skiej i buddyjskiej, st\u0105d aluzje do Nietzschego i Dostojewskiego, st\u0105d \u2013 moim zdaniem najistotniejsze \u2013 nawi\u0105zanie do Friedricha H\u00f6lderlina i jego \u015amierci Empedoklesa<\/em>.<\/p>\n

\"\"<\/a><\/p>\n

Nadja Stefanoff (Zyglinda) i Peter Wedd (Zygmunt). Fot. Monika Rittershaus<\/p>\n

By\u0107 mo\u017ce umkn\u0119\u0142oby mi to skojarzenie, gdyby nie dojmuj\u0105cy fina\u0142, w kt\u00f3rym Brunhilda znika pod o\u015blepiaj\u0105co bia\u0142ym ekranem, po czym ekran si\u0119 unosi, ods\u0142aniaj\u0105c par\u0119 pozostawionych przez ni\u0105 but\u00f3w. Ska\u0142a Brunhildy okazuje si\u0119 Etn\u0105, w kt\u00f3rej czelu\u015b\u0107 rzuci\u0142 si\u0119 Empedokles. Ca\u0142y spektakl Castellucciego jest przesi\u0105kni\u0119ty my\u015bl\u0105 filozofa z Agrygentu, praojca filozofii mi\u0142o\u015bci, tw\u00f3rcy koncepcji, \u017ce g\u0142\u00f3wnymi si\u0142ami porz\u0105dkuj\u0105cymi s\u0105 Mi\u0142o\u015b\u0107 i Nienawi\u015b\u0107, a nasz \u015bwiat powstaje dopiero wtedy, gdy w \u015bwiat doskona\u0142y wedrze si\u0119 ta druga, mroczna si\u0142a. Wilcza sk\u00f3ra Zygmunta, czarny pies Hundinga, bia\u0142e go\u0142\u0119bie Fryki i ciemno umaszczone konie walkirii (Castellucci dawno ju\u017c nie wprowadzi\u0142 na scen\u0119 takiej liczby \u017cywych zwierz\u0105t) s\u0105 nie tylko powtarzanym przez tw\u00f3rc\u0119 znakiem powrotu po pocz\u0105tk\u00f3w teatru, ale te\u017c odwo\u0142aniem do wiary Empedoklesa w metempsychoz\u0119. Empedoklejskie s\u0105 nawet barwy tego spektaklu, w kt\u00f3rym poza nielicznymi wyj\u0105tkami dominuj\u0105 cztery barwy \u017cywio\u0142\u00f3w: czer\u0144, biel, czerwie\u0144 i rozmaite odcienie \u1f60\u03c7\u03c1\u03cc\u03c2<\/em>, czyli koloru ziemi.<\/p>\n

Przyznaj\u0119, \u017ce wizje Castellucciego nie zawsze s\u0105 sp\u00f3jne z muzyk\u0105, niekiedy te\u017c przeszkadzaj\u0105 \u015bpiewakom (dotyczy to zw\u0142aszcza siatkowego ekranu w pierwszym i drugim akcie, ekwiwalentu zas\u0142ony z folii PCV, utrudniaj\u0105cej \u015bledzenie akcji widzom wcze\u015bniejszych przedstawie\u0144 artysty). Kilka obraz\u00f3w zapadnie mi jednak w pami\u0119\u0107 na d\u0142ugo: ko\u0144skie oko w olbrzymim okr\u0119gu, obserwuj\u0105ce Zyglind\u0119 i Zygmunta w I akcie niczym wszechwiedz\u0105ce zwierz\u0119ce b\u00f3stwo; \u015bmier\u0107 Zygmunta, poch\u0142oni\u0119tego przez rozdygotan\u0105 mas\u0119 ziemi, a mo\u017ce wyp\u0142ywaj\u0105cej spod niej lawy; pocz\u0105tek III aktu, w kt\u00f3rym dziewi\u0119\u0107 ledwo widocznych koni wwozi na scen\u0119 nagie zw\u0142oki poleg\u0142ych wojownik\u00f3w, a walkirie uk\u0142adaj\u0105 je w stosy, k\u0142ad\u0105 rz\u0119dami, jednego z trup\u00f3w rzucaj\u0105 na kolana towarzyszki, kt\u00f3ra przyjmuje go z bezradn\u0105 apati\u0105, godn\u0105 watyka\u0144skiej rze\u017aby Micha\u0142a Anio\u0142a.<\/p>\n

\"\"<\/a><\/p>\n

Scena zbiorowa z III aktu. Fot. Monika Rittershaus<\/p>\n

Istn\u0105 burz\u0119 znacze\u0144 ni\u00f3s\u0142 jednak z sob\u0105 obraz \u015blubowania kazirodczej mi\u0142o\u015bci przez rodze\u0144stwo W\u00f6lsung\u00f3w. Scena stopniowo pustoszeje. Kochankowie zostaj\u0105 w\u015br\u00f3d \u015bnie\u017cnej bieli, ubrani tak\u017ce na bia\u0142o, po czym Zygmunt (owszem, wcze\u015bniej ni\u017c w partyturze) dobywa miecz z \u0142ona Zyglindy i otwiera w jej ciele ran\u0119: symbol nieszcz\u0119\u015bcia, cierpienia, ale w \u015bredniowiecznej ikonografii chrze\u015bcija\u0144skiej tak\u017ce wulwy, z kt\u00f3rej przyjdzie na \u015bwiat dziecko. Chwil\u0119 p\u00f3\u017aniej nast\u0119puje istna orgia p\u0142odno\u015bci i transgresji. Kochankowie smaruj\u0105 si\u0119 wyp\u0142ywaj\u0105c\u0105 z rany krwi\u0105 \u2013 symbolizuj\u0105c\u0105 \u017ce\u0144ski element p\u0142odu \u2013 potem za\u015b oblewaj\u0105 si\u0119 mlekiem, symbolem m\u0119skiej \u201ebia\u0142ej krwi\u201d, czyli spermy, z kt\u00f3rej wyrosn\u0105 ko\u015bci dziecka. Jesionu na scenie nie ma. Zygmunt wk\u0142ada Nothunga, element w tym kontek\u015bcie zdecydowanie falliczny, do pustej bia\u0142ej lod\u00f3wki \u2013 jakby w pod\u015bwiadomym zamiarze zakonserwowania owocu mi\u0142osnej nocy. Ca\u0142\u0105 t\u0119 scen\u0119 mo\u017cna te\u017c zinterpretowa\u0107 w kategoriach ofiary z mleka i krwi. Albo starotestamentowego zakazu \u0142\u0105czenia jednej substancji z drug\u0105, czyli w podtek\u015bcie \u2013 zakazu kazirodztwa. Towarzysz\u0105ca tej inicjacji obfito\u015b\u0107 kwiat\u00f3w przywodzi te\u017c na my\u015bl jaki\u015b pradawny rytua\u0142 chtoniczny. Dawno nie widzia\u0142am w teatrze tak odwa\u017cnej, a zarazem ol\u015bniewaj\u0105cej urod\u0105 sceny erotycznej.<\/p>\n

Kierownictwo muzyczne spektaklu sprawowa\u0142 Alain Altinoglu \u2013 dyrygent jak najdalszy od pr\u00f3b interpretowania Wagnera w bombastycznym stylu Baytreuth z lat trzydziestych \u2013 nietrudno si\u0119 zatem domy\u015bli\u0107, \u017ce dobra\u0142 obsad\u0119 wed\u0142ug innego klucza ni\u017c spodziewa\u0142o si\u0119 wielu krytyk\u00f3w. Na og\u00f3\u0142 z dobrym skutkiem, cho\u0107 trafi\u0142o si\u0119 kilka rozczarowa\u0144, zw\u0142aszcza dla mnie, kt\u00f3ra od lat obserwuje wagnerowski \u201egabinet cieni\u201d w mniej eksponowanych teatrach europejskich. Bardzo spodoba\u0142a mi si\u0119 krucha, subtelna Zyglinda w uj\u0119ciu niemieckiej sopranistki Nadji Stefanoff, obdarzonej stosunkowo niedu\u017cym, lecz \u015bwietlistym i naturalnie prowadzonym g\u0142osem o ciep\u0142ym, odrobin\u0119 \u201estaro\u015bwieckim\u201d brzmieniu i wielkiej sile wyrazu. Niestety, nie dor\u00f3wna\u0142 jej Peter Wedd w partii Zygmunta \u2013 \u015bpiewak niezwykle muzykalny, prowadz\u0105cy fraz\u0119 w swobodnej, rozlewnej manierze, przywodz\u0105cej na my\u015bl sztuk\u0119 wokaln\u0105 jego rodaka Waltera Widdopa. Jego urodziwy, ciemny w barwie tenor zdradza jednak wyra\u017ane oznaki zm\u0119czenia. Dyrektorzy teatr\u00f3w najwyra\u017aniej przegapili moment, w kt\u00f3rym Wedd zapowiada\u0142 si\u0119 na jednego z ciekawszych jugendliche Heldentenor\u00f3w <\/em>swego pokolenia. Jego g\u0142os zmatowia\u0142, straci\u0142 alikwoty, zszed\u0142 w g\u0142\u0105b krtani, co zaowocowa\u0142o tak\u017ce b\u0142\u0119dami emisyjnymi \u2013 szkoda wielka, zw\u0142aszcza \u017ce w 2016 roku s\u0142ysza\u0142am jego debiut w tej partii w Karlsruhe, kiedy d\u017awi\u0119czne, spi\u017cowe \u201eW\u00e4lse! W\u00e4lse!\u201d nios\u0142o si\u0119 nad orkiestr\u0105 prawdziwym squillo<\/em>. \u017bywym dowodem po\u017cytku z dba\u0142o\u015bci o instrument wokalny okaza\u0142a si\u0119 za to Marie-Nicole Lemieux, \u015bpiewaczka kojarzona na co dzie\u0144 z ca\u0142kiem innym repertuarem, kt\u00f3ra bez trudu dostosowa\u0142a sw\u00f3j d\u017awi\u0119czny, ciep\u0142y i niezwykle bogaty w brzmieniu kontralt do wcale nie\u0142atwej partii Fryki. Nie do ko\u0144ca przekona\u0142a mnie Ingela Brimberg w partii Brunhildy \u2013 dysponuj\u0105ca sopranem pot\u0119\u017cnym, ale do\u015b\u0107 ostrym i moim zdaniem zanadto rozwibrowanym, co uda\u0142o jej si\u0119 na szcz\u0119\u015bcie wynagrodzi\u0107 du\u017c\u0105 muzykalno\u015bci\u0105 i fenomenalnym aktorstwem. Z ciekawo\u015bci\u0105 przyjrz\u0119 si\u0119 dalszej karierze G\u00e1bora Bretza, Wotana wci\u0105\u017c jeszcze zbyt \u201em\u0142odzie\u0144czego\u201d, zdradzaj\u0105cego jednak zadatki na znakomitego odtw\u00f3rc\u0119 tej partii w uj\u0119ciu lirycznym, co udowodni\u0142 zw\u0142aszcza w fina\u0142owej scenie po\u017cegnania z Brunhild\u0105. Troch\u0119 mnie zawi\u00f3d\u0142 Ante Jerkunica, obdarzony basem sk\u0105din\u0105d pi\u0119knym, zbyt jednak lekkim do partii Hundinga. Doskonale zestrojony (cho\u0107 czasem odrobin\u0119 zbyt krzykliwy) zesp\u00f3\u0142 walkirii stworzy\u0142y Karen Vermeiren, Tineke van Ingelgem. Polly Leech, Lotte Verstaen, Katie Lowe, Mari\u00e9-Andr\u00e9e Bouchard-Lesieur, Iris van Wijnen i Christel Loetzsch.<\/p>\n

\"\"<\/a><\/p>\n

Ingela Brimberg (Brunhilda). Fot. Monika Rittershaus<\/p>\n

Najwi\u0119kszym odkryciem wieczoru okaza\u0142 si\u0119 jednak Altinoglu, prowadz\u0105cy ca\u0142o\u015b\u0107 z precyzj\u0105 godn\u0105 Andr\u00e9 Cluytensa i dba\u0142o\u015bci\u0105 o sp\u00f3jno\u015b\u0107 narracji, jakiej nie powstydzi\u0142by si\u0119 sam Charles Munch. Po raz pierwszy us\u0142ysza\u0142am na \u017cywo prawdziwie \u201efrancuskiego\u201d Wagnera, w tym uj\u0119ciu zdradzaj\u0105cego nieoczywiste pokrewie\u0144stwa cho\u0107by z tw\u00f3rczo\u015bci\u0105 Berlioza. Altinoglu trzyma puls w ryzach, nie przyt\u0142acza mas\u0105 brzmienia, kontrastuje tempa wyra\u017anie, zawsze jednak w zgodzie z logik\u0105 muzyczn\u0105, przede wszystkim za\u015b imponuje niezwyk\u0142\u0105 dba\u0142o\u015bci\u0105 o detal i wydobywanie z faktury zaskakuj\u0105cych efekt\u00f3w brzmieniowych, zw\u0142aszcza w grupie drzewa (fenomenalne klarnety i oboje). Przyda\u0142oby si\u0119 jeszcze kilku r\u00f3wnie wra\u017cliwych dyrygent\u00f3w, by wreszcie dokona\u0107 prze\u0142omu w wykonawstwie muzyki Wagnera, z podziwu godnym uporem granej w ca\u0142kiem ahistorycznej manierze.<\/p>\n

Niekt\u00f3rzy przepowiadaj\u0105, \u017ce brukselskie spektakle Castellucciego z\u0142o\u017c\u0105 si\u0119 w pierwszy Ring <\/em>na miar\u0119 naszego stulecia. Ca\u0142kiem prawdopodobne, \u017ce maj\u0105 racj\u0119. \u017byjemy w cywilizacji obraz\u00f3w, ale na szcz\u0119\u015bcie wci\u0105\u017c potrafimy rozr\u00f3\u017cni\u0107 mi\u0119dzy artyzmem a hucp\u0105. Sam Castellucci kiedy\u015b powiedzia\u0142, \u017ce dobry teatr ma moc. Potrafi tworzy\u0107. Jest dowodem na istnienie innego, r\u00f3wnoleg\u0142ego \u015bwiata.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

Przesz\u0142o dziesi\u0119\u0107 lat temu, kiedy do Polski dotar\u0142 spektakl Romea Castellucciego The Four Seasons Restaurant, Jacek Kopci\u0144ski z\u017cyma\u0142 si\u0119 na komentarz zamieszczony w ksi\u0105\u017cce programowej Malta Festival: przyk\u0142ad \u017cenuj\u0105cego pustos\u0142owia, \u201etolerowanej dzi\u015b mowy-trawy, kt\u00f3ra bujnie porasta programy teatralne, foldery i ulotki, pleni si\u0119 w telewizji i oczywi\u015bcie w Internecie (\u2026), sk\u0105d nast\u0119pnie trafia do recenzji, … [Read more…]<\/a><\/span><\/p>\n","protected":false},"author":2,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[7],"tags":[],"class_list":{"0":"entry","1":"post","2":"publish","3":"author-mangusta","4":"post-7910","6":"format-standard","7":"category-wedrowki-operowe"},"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/atorod.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/7910","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/atorod.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/atorod.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/atorod.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/2"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/atorod.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=7910"}],"version-history":[{"count":11,"href":"https:\/\/atorod.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/7910\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":7924,"href":"https:\/\/atorod.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/7910\/revisions\/7924"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/atorod.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=7910"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/atorod.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=7910"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/atorod.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=7910"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}