{"id":7967,"date":"2024-03-15T13:09:46","date_gmt":"2024-03-15T12:09:46","guid":{"rendered":"https:\/\/atorod.pl\/?p=7967"},"modified":"2024-03-15T13:14:46","modified_gmt":"2024-03-15T12:14:46","slug":"za-ocean-i-z-powrotem","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/atorod.pl\/?p=7967","title":{"rendered":"Za Ocean i z powrotem"},"content":{"rendered":"

Ju\u017c wkr\u00f3tce recenzje z warszawskiej Medei <\/em>i Dalibora <\/em>w Brnie, a tymczasem wr\u00f3\u0107my do koncertu NOSPR sprzed dw\u00f3ch tygodni. Wieczorem 1 marca orkiestr\u0119 Gospodarzy poprowadzi\u0142 Lionel Bringuier, parti\u0119 solow\u0105 w Koncercie fortepianowym G-dur <\/em>Ravela wykona\u0142a Angela Hewitt.<\/p>\n

***<\/p>\n

By\u0142a sobie kiedy\u015b orkiestra \u2013 powo\u0142ana do \u017cycia w 1981 roku z inicjatywy trzech kobiet, z\u0142o\u017cona wy\u0142\u0105cznie z kobiet i dzia\u0142aj\u0105ca nieprzerwanie a\u017c do roku 2004. Bay Area Women\u2019s Philharmonic \u2013 nazwana od obszaru metropolitalnego w rejonie zatoki San Francisco, z kt\u00f3rego wywodzi\u0142a si\u0119 wi\u0119kszo\u015b\u0107 uczestniczek tego przedsi\u0119wzi\u0119cia \u2013 p\u00f3\u017aniej okre\u015blana po prostu jako The Women\u2019s Philharmonic, przesz\u0142a jednak do historii wykonawstwa z ca\u0142kiem innego powodu ni\u017c ca\u0142kowicie \u017ce\u0144ski sk\u0142ad. Najwa\u017cniejsz\u0105 misj\u0105 zespo\u0142u by\u0142a promocja tw\u00f3rczo\u015bci kobiet-kompozytorek: przez blisko \u0107wier\u0107 wieku TWP w\u0142\u0105czy\u0142a do swego repertuaru ponad trzysta utwor\u00f3w nieznanych, zapomnianych b\u0105d\u017a napisanych specjalnie dla orkiestry \u2013 po\u0142owa z nich zabrzmia\u0142a na estradach koncertowych po raz pierwszy.<\/p>\n

Jedn\u0105 z takich sp\u00f3\u017anionych premier by\u0142o prawykonanie Uwertury C-dur <\/em>Fanny Mendelssohn \u2013 jedynej kompozycji symfonicznej w dorobku siostry Feliksa, napisanej mi\u0119dzy 1830 a 1832 rokiem i nigdy nie zaprezentowanej publicznie, je\u015bli nie liczy\u0107 dw\u00f3ch niedzielnych salon\u00f3w muzycznych w domu artystki. Uwertura<\/em>, utrzymana w formie allegra sonatowego, jest modelowym przyk\u0142adem stylu wczesnoromantycznego, na tle wielu utwor\u00f3w tamtej epoki wyr\u00f3\u017cnia si\u0119 jednak lekko\u015bci\u0105 i wyj\u0105tkowo \u201e\u015bpiewn\u0105\u201d inwencj\u0105 melodyczn\u0105. Owszem, s\u0142ycha\u0107 w niej nawi\u0105zania do muzyki Schumanna i p\u00f3\u017anej tw\u00f3rczo\u015bci Beethovena, w niczym to jednak nie umniejsza talentu i sprawno\u015bci warsztatowej niespe\u0142na trzydziestoletniej kompozytorki. Utw\u00f3r zachowa\u0142 si\u0119 w pojedynczym r\u0119kopisie w archiwum Mendelssohn\u00f3w w Berlinie. By\u0107 mo\u017ce do dzi\u015b obrasta\u0142by kurzem, gdyby nie wydoby\u0142a go na \u015bwiat\u0142o dzienne Judith Rosen \u2013 cz\u0142onkini zarz\u0105du TWP i zapalona badaczka muzyki komponowanej przez kobiety. To ona dokona\u0142a edycji manuskryptu i w 1992 roku doprowadzi\u0142a nie tylko do wykonania, ale i nagrania Uwertury<\/em> przez kalifornijsk\u0105 orkiestr\u0119 \u2013 na jednej p\u0142ycie z utworami Clary Schumann i Nadii Boulanger.<\/p>\n

\"\"<\/a><\/p>\n

Portret Fanny Mendelssohn-Hensel p\u0119dzla Moritza Daniela Oppenheima (1842). Z kolekcji Muzeum \u017bydowskiego w Nowym Jorku<\/p>\n

Prawykonanie powsta\u0142ego sto lat p\u00f3\u017aniej Koncertu fortepianowego G-dur<\/em>, w kt\u00f3rym Ravel \u015bwiadomie nawi\u0105za\u0142 do analogicznych dzie\u0142 Mozarta i Saint-Sa\u00ebnsa, odby\u0142o si\u0119 w 1932 roku w Pary\u017cu, z udzia\u0142em Marguerite Long i Orchestre Lamoureux pod batut\u0105 kompozytora. Ravel pracowa\u0142 nad utworem d\u0142ugo i z przerwami, mi\u0119dzy innymi na przygotowanie Koncertu D-dur<\/em> dla Paula Wittgensteina. Zapewne tym nale\u017cy t\u0142umaczy\u0107 mnogo\u015b\u0107 wykorzystanych w nim pomys\u0142\u00f3w muzycznych \u2013 od motyw\u00f3w baskijskich, zaczerpni\u0119tych z wcze\u015bniejszych o \u0107wier\u0107 wieku szkic\u00f3w do nieuko\u0144czonej kompozycji na fortepian i orkiestr\u0119, a\u017c po inspiracj\u0119 jazzem, kolejny \u201ezamorski\u201d trop w programie koncertu NOSPR.<\/p>\n

Do p\u00f3\u017aniejszego sukcesu jego Rapsodii hiszpa\u0144skiej<\/em> te\u017c przyczynili si\u0119 muzycy ameryka\u0144scy, a \u015bci\u015blej koncert Nowojorczyk\u00f3w w 1909 roku, pod batut\u0105 Waltera Damroscha, zorganizowany zaledwie rok po paryskiej premierze dzie\u0142a. Rhapsodie espagnole<\/em>, jedyny utw\u00f3r Ravela napisany od razu w wersji na orkiestr\u0119, spotka\u0142 si\u0119 z pocz\u0105tku z mieszanym przyj\u0119ciem krytyk\u00f3w, kt\u00f3rzy zarzucali mu w\u0105t\u0142o\u015b\u0107 i niesp\u00f3jno\u015b\u0107 narracji. Dopiero p\u00f3\u017aniejsze wykonanie na londy\u0144skich Promsach i wspomniany ju\u017c koncert w Carnegie Hall przekona\u0142y s\u0142uchaczy bez reszty do tej efektownej kompozycji \u2013 od impresjonistycznego Preludium do nocy<\/em>, poprzez rozta\u0144czone Malague\u00f1\u0119<\/em> i Habaner\u0119<\/em>, a\u017c po \u015bwietlist\u0105, skrz\u0105c\u0105 si\u0119 barwami Feri\u0119. <\/em>Wtedy te\u017c w\u015br\u00f3d muzyk\u00f3w zacz\u0105\u0142 kr\u0105\u017cy\u0107 \u017cart, \u017ce najlepsz\u0105 muzyk\u0119 hiszpa\u0144sk\u0105 zawsze pisali Francuzi \u2013 w przypadku Ravela, syna wychowanej w Madrycie Baskijki, nie do ko\u0144ca trafiony.<\/p>\n

\"\"<\/a><\/p>\n

Ravel na zdj\u0119ciu Pierre’a Petita (1907)<\/p>\n

Ostatnim ameryka\u0144skim akcentem programu s\u0105 M\u00e9taboles<\/em> Henriego Dutilleux, powsta\u0142e w 1964 roku na czterdziestolecie Cleveland Orchestra i jej \u00f3wczesnego szefa George\u2019a Szella. Pi\u0119ciocz\u0119\u015bciowa kompozycja Dutilleux jest wyrazem pr\u00f3b odej\u015bcia od form tradycyjnych i opracowania struktur zmieniaj\u0105cych si\u0119 zgodnie z wewn\u0119trzn\u0105 logik\u0105 utworu. Tytu\u0142 nawi\u0105zuje do figury retorycznej, kt\u00f3ra polega na powt\u00f3rzeniu danej my\u015bli przy u\u017cyciu innych okre\u015ble\u0144. To samo dzieje si\u0119 w M\u00e9taboles<\/em>, w kt\u00f3rych wszelkie pomys\u0142y melodyczne, harmoniczne i rytmiczne ulegaj\u0105 stopniowej modyfikacji: a\u017c do chwili, w kt\u00f3rej zmieni\u0105 si\u0119 nie do poznania i dadz\u0105 pocz\u0105tek ca\u0142kiem innej muzycznej idei.<\/p>\n

Prawykonanie 14 stycznia 1965 roku przyj\u0119to owacyjnie: dzie\u0142o nieomal natychmiast uznano za najwybitniejsze w dotychczasowym dorobku kompozytora. Opini\u0119 t\u0119 zachowa\u0142o do dzi\u015b, stawiane na r\u00f3wni jedynie z p\u00f3\u017aniejszym o kilka lat Tout un monde lointain… <\/em>na wiolonczel\u0119 i orkiestr\u0119. W 2017 roku, cztery lata po \u015bmierci Dutilleux, francuskie Ministerstwo Kultury uzna\u0142o autograf M\u00e9taboles <\/em>za skarb narodowy. Po likwidacji Mus\u00e9e des Lettres et Manuscrits w Pary\u017cu i wszcz\u0119ciu trwaj\u0105cego wci\u0105\u017c \u015bledztwa przeciwko jego w\u0142a\u015bcicielowi G\u00e9rardowi Lh\u00e9ritierowi, oskar\u017conemu o powa\u017cne nadu\u017cycia finansowe, r\u0119kopis utworu trafi\u0142 do jednego z dom\u00f3w aukcyjnych. Biblioth\u00e8que nationale de France skorzysta\u0142a z prawa pierwokupu i w 2018 roku naby\u0142a M\u00e9taboles <\/em>za zawrotn\u0105 sum\u0119 143 tysi\u0119cy euro. Ironia losu: Lh\u00e9ritier, legendarny marszand, by\u0142 w swoim czasie jednym z najhojniejszych sponsor\u00f3w Biblioth\u00e8que nationale i zaopatrzy\u0142 j\u0105 mi\u0119dzy innymi w bezcenny manuskrypt 120 dni Sodomy<\/em> markiza de Sade\u2019a. Ale to ju\u017c zupe\u0142nie inna historia\u2026<\/p>\n

Ka\u017cdy z czterech przedstawionych utwor\u00f3w w jaki\u015b spos\u00f3b si\u0119 wi\u0105\u017ce z ameryka\u0144skim \u017cyciem muzycznym. Na tym jednak powinowactwa si\u0119 ko\u0144cz\u0105: zaczyna si\u0119 fascynuj\u0105ca przeprawa przez ocean najrozmaitszych styl\u00f3w i koncepcji.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

Ju\u017c wkr\u00f3tce recenzje z warszawskiej Medei i Dalibora w Brnie, a tymczasem wr\u00f3\u0107my do koncertu NOSPR sprzed dw\u00f3ch tygodni. Wieczorem 1 marca orkiestr\u0119 Gospodarzy poprowadzi\u0142 Lionel Bringuier, parti\u0119 solow\u0105 w Koncercie fortepianowym G-dur Ravela wykona\u0142a Angela Hewitt. *** By\u0142a sobie kiedy\u015b orkiestra \u2013 powo\u0142ana do \u017cycia w 1981 roku z inicjatywy trzech kobiet, z\u0142o\u017cona wy\u0142\u0105cznie … [Read more…]<\/a><\/span><\/p>\n","protected":false},"author":2,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[8],"tags":[],"class_list":{"0":"entry","1":"post","2":"publish","3":"author-mangusta","4":"post-7967","6":"format-standard","7":"category-miscellanea"},"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/atorod.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/7967","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/atorod.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/atorod.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/atorod.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/2"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/atorod.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=7967"}],"version-history":[{"count":2,"href":"https:\/\/atorod.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/7967\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":7971,"href":"https:\/\/atorod.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/7967\/revisions\/7971"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/atorod.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=7967"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/atorod.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=7967"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/atorod.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=7967"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}