{"id":7986,"date":"2024-03-27T10:45:07","date_gmt":"2024-03-27T09:45:07","guid":{"rendered":"https:\/\/atorod.pl\/?p=7986"},"modified":"2024-03-27T10:45:33","modified_gmt":"2024-03-27T09:45:33","slug":"obcy-wsrod-swoich","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/atorod.pl\/?p=7986","title":{"rendered":"Obcy w\u015br\u00f3d swoich"},"content":{"rendered":"

Jeszcze raz przypominam, \u017ce dzi\u015b zaczyna si\u0119 wielkanocny Actus Humanus w Gda\u0144sku, a na wieczornym koncercie us\u0142yszymy Lamentationes Jeremiae Prophetae <\/em>Zelenki w wykonaniu Collegium 1704.\u00a0 Ju\u017c jutro, 28 marca, w Dworze Artusa, wyst\u0105pi zesp\u00f3\u0142 Stile Antico, w programie po\u015bwi\u0119conym tw\u00f3rcom z epoki Tudor\u00f3w. S\u0142uchajcie, przybywajcie.<\/p>\n

***<\/p>\n

Wojna Dw\u00f3ch R\u00f3\u017c sko\u0144czy\u0142a si\u0119 w 1485 roku. Na polu bitwy pod Bosworth zgin\u0105\u0142 kr\u00f3l Ryszard III, ostatni z rodu Plantagenet\u00f3w. Koron\u0119 przej\u0105\u0142 Henryk VII. W dziejach Anglii otworzy\u0142 si\u0119 nowy rozdzia\u0142: blisko studwudziestoletni okres panowania Tudor\u00f3w, z kt\u00f3rym p\u00f3\u017aniej skojarzono utopijne poj\u0119cie \u201eMerry Old England\u201d: idylliczn\u0105 wizj\u0119 angielsko\u015bci w stanie czystym, krainy dostatniej, pachn\u0105cej piwem i niedzieln\u0105 pieczeni\u0105 z sza\u0142wi\u0105. A przecie\u017c wojna zostawi\u0142a kr\u00f3lestwo w op\u0142akanym stanie. Kolejne starcia zbrojne, pocz\u0105wszy od wcze\u015bniejszej o trzydzie\u015bci lat potyczki pod St Albans, odebra\u0142y jej najlepszych syn\u00f3w.<\/p>\n

Na szcz\u0119\u015bcie Henryk VII \u2013 przy ca\u0142ej swej bezwzgl\u0119dno\u015bci \u2013 okaza\u0142 si\u0119 jednym z najskuteczniejszych w\u0142adc\u00f3w w historii Anglii. Od chwili wst\u0105pienia na tron konsekwentnie prowadzi\u0142 polityk\u0119 maj\u0105c\u0105 celu nie tylko utrzymanie pokoju, ale te\u017c po\u0142o\u017cenie fundament\u00f3w pod przysz\u0142\u0105 koniunktur\u0119 gospodarcz\u0105. Wspiera\u0142 muzyk\u0119, kt\u00f3ra sta\u0142a si\u0119 jednym z istotniejszych element\u00f3w edukacji szlachty i cz\u0142onk\u00f3w rodziny kr\u00f3lewskiej. Jego syn Henryk VIII gra\u0142 biegle na lutni, organach, fletach i harfie, komponowa\u0142 i sam wykonywa\u0142 swoje pie\u015bni. W sk\u0142ad jego sta\u0142ej kapeli wchodzili przede wszystkim muzycy sprowadzeni z zagranicy: Italii, Francji i Niderland\u00f3w. Za przyk\u0142adem Henryka poszli nast\u0119pni Tudorowie: na dworze Marii I przez kilka lat dzia\u0142a\u0142 urodzony w Mechelen i wykszta\u0142cony we W\u0142oszech Philippe de Monte, kt\u00f3rego muzyczny dorobek por\u00f3wnywano z najwi\u0119kszymi arcydzie\u0142ami Orlanda di Lasso.<\/p>\n

\"\"<\/a><\/p>\n

Thomas Tallis. Anonimowa rycina z XVIII wieku, na podstawie grawiury Gerarda Vanderguchta<\/p>\n

Religijna tw\u00f3rczo\u015b\u0107 wokalna w epoce Tudor\u00f3w rozwija\u0142a si\u0119 pod przemo\u017cnym wp\u0142ywem szko\u0142y franko-flamandzkiej i muzyki renesansu w\u0142oskiego. Thomas Tallis, weteran w s\u0142u\u017cbie Henryka VIII, Edwarda VI, Marii I i El\u017cbiety I, kt\u00f3ry do ko\u0144ca \u017cycia pozosta\u0142 \u201eniezreformowanym rzymskim katolikiem\u201d, przeszed\u0142 do anna\u0142\u00f3w jako tw\u00f3rca s\u0142ynnego czterdziestog\u0142osowego motetu Spem in alium<\/em>, powsta\u0142ego oko\u0142o roku 1570, by\u0107 mo\u017ce z my\u015bl\u0105 o czterdziestych urodzinach kr\u00f3lowej El\u017cbiety, i zdradzaj\u0105cego pewne wp\u0142ywy szko\u0142y weneckiej. Ten niezwyk\u0142y utw\u00f3r, rozpisany na osiem pi\u0119ciog\u0142osowych ch\u00f3r\u00f3w, do dzi\u015b pozostaje jednym z najbardziej wyrafinowanych studi\u00f3w w dziedzinie kontrastu muzycznego. Z tego samego okresu pochodz\u0105 jednak inne arcydzie\u0142a, w kt\u00f3rych Tallis \u015bwiadomie nawi\u0105zywa\u0142 do polifonii flamandzkiej, podporz\u0105dkowuj\u0105c melizmatyk\u0119 i kontrapunkt retoryce tekstu: mi\u0119dzy innymi motet pokutny In ieiunio et fletu<\/em>, opublikowany w 1575 roku w zbiorze Cantiones quae ab argumento sacrae vocantur<\/em>. Ka\u017cdy utw\u00f3r Tallisa przeistacza\u0142 si\u0119 w muzyczn\u0105 debat\u0119 wiary i osobisty g\u0142os kompozytora w sprawie angielskiej reformacji: zapowied\u017a albo ewokacj\u0119 konfliktu mi\u0119dzy pr\u00f3b\u0105 przywr\u00f3cenia katolicyzmu przez Mari\u0119 Tudor a proklamacj\u0105 niezale\u017cno\u015bci Ko\u015bcio\u0142a Anglii przez El\u017cbiet\u0119, wydawczyni\u0119 trzydziestu dziewi\u0119ciu artyku\u0142\u00f3w religii anglika\u0144skiej.<\/p>\n

Thomas Tallis i jego ucze\u0144 William Byrd, nazywany \u201eangielskim Palestrin\u0105\u201d, byli beneficjentami zagwarantowanego im przez El\u017cbiet\u0119 monopolu na muzyk\u0119 polifoniczn\u0105, po\u0142\u0105czonego z patentem na druk i edycj\u0119 materia\u0142\u00f3w nutowych. Przywilej Tallisa obejmowa\u0142 prawo do publikowania utwor\u00f3w religijnych w dowolnym j\u0119zyku. Byrd poszed\u0142 kilka krok\u00f3w dalej, asymiluj\u0105c na gruncie angielskim kontynentaln\u0105 tradycj\u0119 mszy i motet\u00f3w, tworz\u0105c swoist\u0105 syntez\u0119 modeli obowi\u0105zuj\u0105cych po obydwu stronach Kana\u0142u. On tak\u017ce wytrwa\u0142 do ko\u0144ca w katolicyzmie \u2013 by\u0107 mo\u017ce dlatego jego utwory, w\u015br\u00f3d nich tak\u017ce motety z prze\u0142omu lat osiemdziesi\u0105tych i dziewi\u0119\u0107dziesi\u0105tych XVI wieku, wzbudzaj\u0105 raczej skojarzenia z intymn\u0105 modlitw\u0105 ni\u017c publiczn\u0105 manifestacj\u0105 wiary. Podobn\u0105 drog\u0105 szed\u0142 jego r\u00f3wie\u015bnik Robert White, w kt\u00f3rego Lamentacjach <\/em>pobrzmiewa by\u0107 mo\u017ce t\u0119sknota nie tylko za zburzon\u0105 \u015bwi\u0105tyni\u0105 jerozolimsk\u0105, lecz i za utraconym rytem katolickim.<\/p>\n

\"\"<\/a><\/p>\n

Strona tytu\u0142owa\u00a0Cantica Sacra\u00a0<\/em>Richarda Deringa (1662, nak\u0142adem Johna Playforda)<\/p>\n

Inaczej ju\u017c potoczy\u0142y si\u0119 losy i tw\u00f3rcze wybory ich nast\u0119pc\u00f3w. Pierwsza fala reformacji w Anglii, poprzedzona rozwodem Henryka VIII z Katarzyn\u0105 Arago\u0144sk\u0105, mia\u0142a pod\u0142o\u017ce czysto polityczne. Prawdziwa reforma nast\u0105pi\u0142a dopiero za rz\u0105d\u00f3w Edwarda. Po pr\u00f3bie przywr\u00f3cenia katolicyzmu przez Mari\u0119 nast\u0105pi\u0142 gwa\u0142towny zwrot za panowania El\u017cbiety. O losie katolik\u00f3w przes\u0105dzi\u0142 wybuch wojny z Hiszpani\u0105 w 1588 roku: od tamtej pory upatrywano w nich zdrajc\u00f3w ojczyzny. Przeciwnicy Ko\u015bcio\u0142a anglika\u0144skiego zacz\u0119li masowo opuszcza\u0107 wysp\u0119. Tu\u0142aczka okaza\u0142a si\u0119 te\u017c przeznaczeniem Johna Dowlanda \u2013 cz\u0142owieka znik\u0105d, urodzonego by\u0107 mo\u017ce w Westminsterze, a mo\u017ce w Irlandii, wykszta\u0142conego we Francji, kt\u00f3ry po uzyskaniu niezb\u0119dnych tytu\u0142\u00f3w stara\u0142 si\u0119, przez d\u0142ugie lata bez powodzenia, o posad\u0119 nadwornego muzyka w Anglii. Gdyby nie zosta\u0142 go\u015bciem Ferdynanda Medyceusza, gdyby nie zaprzyja\u017ani\u0142 si\u0119 z Giuliem Caccinim, jednym z za\u0142o\u017cycieli Cameraty florenckiej, gdyby nie sp\u0119dzi\u0142 blisko dekady w s\u0142u\u017cbie du\u0144skiego kr\u00f3la Christiana \u2013 pewnie nie laliby\u015bmy wraz z nim \u0142ez, s\u0142uchaj\u0105c melancholijnej pawany Flow my tears<\/em>, nie w pe\u0142ni te\u017c doceniliby\u015bmy przes\u0142anie w\u0142oskiej z ducha pie\u015bni In this trembling shadow<\/em>, opublikowanej w ostatnim wydanym za jego \u017cycia zbiorze A Pilgrimes Solace<\/em>. Jak na ironi\u0119, Dowland wci\u0105\u017c uchodzi za ikon\u0119 el\u017cbieta\u0144skiego renesansu muzycznego, mimo \u017ce posad\u0119 nadwornego kr\u00f3lewskiego lutnisty zyska\u0142 dopiero w 1612 roku, dziewi\u0119\u0107 lat po \u015bmierci kr\u00f3lowej El\u017cbiety.<\/p>\n

\"\"<\/a><\/p>\n

Stile Antico. Fot. Marco Borggrave<\/p>\n

Peter Philips, odrobin\u0119 starszy od Dowlanda, zaczyna\u0142 jako ch\u00f3rzysta w londy\u0144skiej katedrze \u015bw. Paw\u0142a. W przedostatniej dekadzie XVI stulecia, ju\u017c po \u015bwi\u0119ceniach kap\u0142a\u0144skich, ruszy\u0142 na wygnanie do W\u0142och przez Flandri\u0119; zmar\u0142 ostatecznie w Brukseli. O pokolenie m\u0142odszy Richard Dering sp\u0119dzi\u0142 wi\u0119kszo\u015b\u0107 \u017cycia w Niderlandach Hiszpa\u0144skich. Obydwaj \u2013 co znamienne \u2013 pisali muzyk\u0119 wokaln\u0105 w stylu w\u0142oskim. Philips trzyma\u0142 si\u0119 bardziej konserwatywnych wzorc\u00f3w szko\u0142y weneckiej, Dering podj\u0105\u0142 tw\u00f3rczy dialog z manierystami, mi\u0119dzy innymi Sigismondem d\u2019India, co z czasem zaskarbi\u0142o mu opini\u0119 jednego z prekursor\u00f3w angielskiego baroku.<\/p>\n

Ten jednak dopiero mia\u0142 nadej\u015b\u0107, op\u00f3\u017aniony przez trzy angielskie wojny domowe i okres rz\u0105d\u00f3w Cromwella. Rodzi\u0142 si\u0119 w b\u00f3lach, odrzucany przez zaj\u0119te konfliktem dwory, zbity z tropu sw\u0105 odr\u0119bno\u015bci\u0105 wobec Kontynentu. Okaza\u0142 si\u0119 pogrobowcem pi\u0119knej i strasznej epoki Tudor\u00f3w. Zmieni\u0142 oblicze dopiero po kl\u0119sce dynastii Stuart\u00f3w. Ale to ju\u017c ca\u0142kiem inna historia.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

Jeszcze raz przypominam, \u017ce dzi\u015b zaczyna si\u0119 wielkanocny Actus Humanus w Gda\u0144sku, a na wieczornym koncercie us\u0142yszymy Lamentationes Jeremiae Prophetae Zelenki w wykonaniu Collegium 1704.\u00a0 Ju\u017c jutro, 28 marca, w Dworze Artusa, wyst\u0105pi zesp\u00f3\u0142 Stile Antico, w programie po\u015bwi\u0119conym tw\u00f3rcom z epoki Tudor\u00f3w. S\u0142uchajcie, przybywajcie. *** Wojna Dw\u00f3ch R\u00f3\u017c sko\u0144czy\u0142a si\u0119 w 1485 roku. Na … [Read more…]<\/a><\/span><\/p>\n","protected":false},"author":2,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[8],"tags":[],"class_list":{"0":"entry","1":"post","2":"publish","3":"author-mangusta","4":"post-7986","6":"format-standard","7":"category-miscellanea"},"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/atorod.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/7986","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/atorod.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/atorod.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/atorod.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/2"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/atorod.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=7986"}],"version-history":[{"count":2,"href":"https:\/\/atorod.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/7986\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":7991,"href":"https:\/\/atorod.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/7986\/revisions\/7991"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/atorod.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=7986"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/atorod.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=7986"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/atorod.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=7986"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}