Scena z I aktu. Na pierwszym planie Peter Berger (Dalibor). Fot. Marek Olbrzymek<\/p>\n T\u0119 w\u0142a\u015bnie opowie\u015b\u0107, wraz z podaniem, jakoby Dalibor w zamkowej wie\u017cy nauczy\u0142 si\u0119 gra\u0107 na skrzypcach, podchwyci\u0142 Josef Wenzig, kt\u00f3ry przed\u0142o\u017cy\u0142 Smetanie propozycj\u0119 niemieckiego libretta jeszcze przed premier\u0105 Sprzedanej narzeczonej. <\/em>Kompozytor naszkicowa\u0142 akt pierwszy w pa\u017adzierniku 1865 roku, ca\u0142o\u015b\u0107 uko\u0144czy\u0142 dwa lata p\u00f3\u017aniej \u2013 w niezm\u0105conym poczuciu, \u017ce stworzy\u0142 dzie\u0142o swojego \u017cycia. Tym bardziej zmartwi\u0142o go ch\u0142odne przyj\u0119cie Dalibora<\/em>, kt\u00f3rego po premierze 16 maja 1868 w Nowomiejskim Teatrze Tymczasowym w Pradze okrzykni\u0119to oper\u0105 \u201eantynarodow\u0105\u201d, pe\u0142n\u0105 zdradzieckich odniesie\u0144 do wra\u017cej tw\u00f3rczo\u015bci Wagnera. Mimo dokonanych napr\u0119dce przer\u00f3bek Dalibor <\/em>spad\u0142 z afisza na prawie dwadzie\u015bcia lat i wr\u00f3ci\u0142 do \u0142ask publiczno\u015bci dopiero po \u015bmierci Smetany. U schy\u0142ku XIX wieku podbi\u0142 Wiede\u0144 i sceny niemieckie. W Warszawie pojawi\u0142 si\u0119 tylko raz, bodaj w 1902 roku. Po wojnie popularny jedynie w Czechach, w latach 60. ubieg\u0142ego stulecia zacz\u0105\u0142 powoli dawa\u0107 o sobie zna\u0107 na Zachodzie, g\u0142\u00f3wnie za spraw\u0105 go\u015bcinnych wyst\u0119p\u00f3w czeskich teatr\u00f3w (ale nie tylko: w 1977 roku pisa\u0142 o nim ciep\u0142o Harold C. Schonberg, po koncertowym wykonaniu w Carnegie Hall, z zespo\u0142ami nowojorskimi oraz Teres\u0105 Kubiak w partii Milady, u boku Nicolaia Geddy w roli tytu\u0142owej). W ostatnim czasie opera budzi coraz wi\u0119ksze zainteresowanie w krajach niemieckiego obszaru j\u0119zykowego, reklamowana jako czeski Lohengrin <\/em>b\u0105d\u017a czeski Fidelio<\/em>. W 2024 roku zainaugurowa\u0142a morawskie obchody Roku Muzyki Czeskiej w Teatrze Janaczka w Brnie \u2013 w nowej inscenizacji Davida Pountneya.<\/p>\n Dalibor <\/em>jest arcydzie\u0142em niew\u0105tpliwym, cho\u0107 niepospolitej inwencji melodycznej i wyobra\u017ani d\u017awi\u0119kowej Smetany nie zawsze towarzyszy zwarto\u015b\u0107 koncepcji dramaturgicznej. Narracja tu i \u00f3wdzie grz\u0119\u017anie, gdzie indziej zbacza na manowce psychologicznego nieprawdopodobie\u0144stwa. W pierwszym akcie zdumiewa gwa\u0142towny coup de foudre <\/em>Milady, kt\u00f3ra w scenie s\u0105du wyst\u0119puje poniek\u0105d w roli \u015bwiadka oskar\u017cenia, by na widok sprawcy nieszcz\u0119snego zajazdu zakocha\u0107 si\u0119 w Daliborze do szale\u0144stwa. Intryguje homoerotyczny podtekst uczucia Dalibora do zabitego przez burgrabiego skrzypka Zdenka \u2013 przewijaj\u0105cy si\u0119 przez oper\u0119 a\u017c po jej fina\u0142, w kt\u00f3rym rycerz, raptownie odwzajemniwszy mi\u0142o\u015b\u0107 Milady, ginie z imionami obojga na ustach.<\/p>\n W tej sytuacji nie dziwi, \u017ce realizatorzy spektaklu w Brnie zdecydowali si\u0119 dokona\u0107 skr\u00f3t\u00f3w w partyturze, wr\u00f3ci\u0107 do pierwotnego zako\u0144czenia i odrobin\u0119 \u201epoprawi\u0107\u201d czesk\u0105 wersj\u0119 libretta, autorstwa Erwina \u0160pindlera. Mniej ju\u017c przekonuje decyzja podzielenia trzyaktowej opery na dwie cz\u0119\u015bci (przed pierwsz\u0105 zmian\u0105 scenerii w drugim akcie), cho\u0107by dlatego, \u017ce spotkanie Jitki z ukochanym nie skleja si\u0119 ani muzycznie, ani dramaturgicznie z materia\u0142em aktu pierwszego. Najmniej przemawia do wyobra\u017ani wizja re\u017cyserska Pountneya, kt\u00f3ry wyszed\u0142 z za\u0142o\u017cenia, \u017ce Dalibor <\/em>jest dzie\u0142em na wskro\u015b politycznym i postanowi\u0142 ten koncept nak\u0142a\u015b\u0107 nam \u0142opat\u0105 do g\u0142owy, na domiar z\u0142ego wyj\u0105tkowo chaotycznie. Po\u0142\u0105czenie aluzji do wydarze\u0144 Praskiej Wiosny z odniesieniami do postaci Bobby\u2019ego Sandsa oraz innych cz\u0142onk\u00f3w IRA, kt\u00f3rzy w 1981 roku podj\u0119li tragiczny w skutkach strajk g\u0142odowy, walcz\u0105c o status wi\u0119\u017ani\u00f3w politycznych \u2013 nie sk\u0142ada si\u0119 w uniwersalny obraz walki o wolno\u015b\u0107 ciemi\u0119\u017conego narodu, ani tym bardziej nie prowokuje widza do refleksji, czy Dalibor by\u0142 dzielnym obro\u0144c\u0105 s\u0142abszych, czy jednak zwyczajnym \u0142otrem. Zw\u0142aszcza, \u017ce podobne rozwa\u017cania maj\u0105 si\u0119 nijak do historii opowiedzianej przez Smetan\u0119.<\/p>\n Csilla Boross (Milada) i David Szendiuch (stra\u017cnik Bene\u0161). Fot. Marek Olbrzymek<\/p>\n A ta jest wystarczaj\u0105co zawi\u0142a i chwilami na tyle niesp\u00f3jna, by odpowiedzialny re\u017cyser opar\u0142 si\u0119 pokusie obudowywania jej mn\u00f3stwem nadpisanych znacze\u0144. Tymczasem Pountney, tw\u00f3rca z ogromnym dorobkiem i w swoim czasie autor kilku naprawd\u0119 znakomitych przedstawie\u0144, wykorzysta\u0142 w Daliborze <\/em>dziesi\u0105tki w\u0142asnych i cudzych pomys\u0142\u00f3w z ostatniego p\u00f3\u0142wiecza i zszy\u0142 z nich istne teatralne monstrum Frankensteina \u2013 z pomoc\u0105 Roberta Innesa Hopkinsa (scenografia) i Marie-Jeanne Lecca (kostiumy). Akt pierwszy kojarzy si\u0119 z pocz\u0105tkiem Lohengrina <\/em>w dowolnym prowincjonalnym teatrze niemieckim: szk\u0142o, stal, szeregi policji w rynsztunku szturmowym, projekcje wideo, sala s\u0105dowa, niby to abstrakcyjna, ale pod znakiem czeskiego lwa z dwoma ogonami, kr\u00f3l W\u0142adys\u0142aw w operetkowym mundurze tyrana i Jitka \u2013 u Smetany dziewcz\u0119 niewinne jak ta wodna lilija, w Brnie zaprawiona w walkach ulicznych cz\u0142onkini jakiej\u015b boj\u00f3wki. Uwsp\u00f3\u0142cze\u015bnione sceny bitewne przywodz\u0105 na my\u015bl analogiczne epizody z inscenizacji Calixta Bieito, Oliviera Py, a nawet Mariusza Treli\u0144skiego, tyle \u017ce w wersji oszcz\u0119dno\u015bciowej (je\u015bli nie liczy\u0107 poka\u017anego arsena\u0142u broni maszynowej). Inspirowane Fideliem <\/em>sceny wi\u0119zienne z Daliborem i Milad\u0105 w m\u0119skim przebraniu przybieraj\u0105 z kolei posta\u0107 tandetnej alegorii z kilkoma niespodziewanie realistycznymi akcentami (niezb\u0119dnik \u015blusarza-w\u0142amywacza w plecaku Milady). Duch Zdenka wygl\u0105da jak karykatura jednoskrzyd\u0142ego Gotfryda \u0142ab\u0119dzia z walijskiego Lohengrina <\/em>w re\u017cyserii Antony\u2019ego McDonalda \u2013 te\u017c boso, ale za to w przyciasnym garniturze i ze skrwawionym skrzyd\u0142em. Jakby Pountneyowi by\u0142o ma\u0142o, \u017ce opera \u017ale si\u0119 ko\u0144czy, to jeszcze na pocz\u0105tku II aktu u\u015bmierci\u0142 Vitka, ukochanego Jitki \u2013 bez \u017cadnego przekonuj\u0105cego uzasadnienia w dalszej cz\u0119\u015bci narracji.<\/p>\n Na szcz\u0119\u015bcie wszystko \u2013 i to z nawi\u0105zk\u0105 \u2013 wynagrodzi\u0142a strona muzyczna spektaklu. Postanowi\u0142am wybra\u0107 si\u0119 na przedostanie w tym cyklu przedstawie\u0144, ze wzgl\u0119du na prawie w ca\u0142o\u015bci czesk\u0105 i s\u0142owack\u0105 obsad\u0119, kt\u00f3ra Smetan\u0119 rozumie, wie, o czym \u015bpiewa, i wie, jak to robi\u0107. Wbrew pozorom niewiele pod tym wzgl\u0119dem odstawa\u0142a od reszty W\u0119gierka Csilla Boross \u2013 \u015bpiewaczka doskonale zaznajomiona z tym repertuarem, zreszt\u0105 przed laty artystka-rezydentka Teatru Narodowego w Brnie. Jej ciemny, zaokr\u0105glony sopran dramatyczny doskonale pasuje do rozbudowanej i chwilami morderczo trudnej partii Milady, a drobne k\u0142opoty z czesk\u0105 wymow\u0105 Boross wynagrodzi\u0142a w dw\u00f3jnas\u00f3b muzykalno\u015bci\u0105 i wyrazistym rysunkiem postaci. W roli tytu\u0142owej tryumfowa\u0142 Peter Berger, m\u0142odzie\u0144czy tenor bohaterski w specyficznie \u201es\u0142owia\u0144skim\u201d wydaniu, dysponuj\u0105cy g\u0142osem no\u015bnym, zdrowym, w pi\u0119knym, z\u0142ocisto-miodowym odcieniu. Berger jest poza tym \u015bwietnym aktorem i ma doskona\u0142\u0105 prezencj\u0119 sceniczn\u0105. Pod wieloma wzgl\u0119dami ju\u017c dzi\u015b mo\u017cna go uzna\u0107 za godnego nast\u0119pc\u0119 Beno Blachuta, legendarnego odtw\u00f3rcy tej partii. Bardzo si\u0119 ciesz\u0119, \u017ce trafi\u0142am na spektakl z udzia\u0142em Svatopluka Sema, kt\u00f3ry wy\u015bpiewa\u0142 rozterki kr\u00f3la W\u0142adys\u0142awa bas-barytonem jasnym, gi\u0119tkim i swobodnym w g\u00f3rze, typowo \u201eSmetanowsk\u0105\u201d fraz\u0105, kt\u00f3ra pozwoli\u0142a mu tchn\u0105\u0107 w swego bohatera znacznie wi\u0119cej cz\u0142owiecze\u0144stwa, ni\u017c zamy\u015bli\u0142 sobie re\u017cyser. Znakomit\u0105 Jitk\u0105 okaza\u0142a si\u0119 Jana \u0160rejma Ka\u010d\u00edrkov\u00e1, celnie zestawiona w obsadzie z Ond\u0159ejem Kopl\u00edkiem w partii Vitka (prze\u015bliczny duet obojga na pocz\u0105tku drugiego aktu).<\/p>\n Scena wi\u0119zienna. W \u015brodku Peter Berger. Fot. Marek Olbrzymek<\/p>\n Nie by\u0142oby jednak wszystkich tych cudowno\u015bci, gdyby nie znakomita orkiestra, fenomenalny ch\u00f3r oraz Tom\u00e1\u0161 Hanus, dyrygent w tym repertuarze niezawodny, prowadz\u0105cy Dalibora<\/em> nie tylko z \u017cywio\u0142ow\u0105 energi\u0105, lecz tak\u017ce \u2013 a mo\u017ce przede wszystkim \u2013 z niepospolitym wyczuciem zawartych w tej partyturze skarb\u00f3w. Hanus nie bawi si\u0119 w rozwa\u017cania, czy Dalibor by\u0142 \u0142otrem, czy anio\u0142em: dba o to, by wydoby\u0107 z b\u0142yskotliwej faktury orkiestrowej wszystko, co \u015bwieci odmiennym blaskiem; \u017ceby zaakcentowa\u0107 ka\u017cdy z motyw\u00f3w, kt\u00f3rymi z czasem mia\u0142 si\u0119 zainspirowa\u0107 sam Dworzak; \u017ceby Zdenek i jego \u015bpiewne skrzypce d\u017awi\u0119cza\u0142y nie tylko w s\u0142owach protagonisty, ale i w ca\u0142ym utworze, w ka\u017cdej partii smyczk\u00f3w \u2013 jako metafora to\u017csamo\u015bci narodu rodz\u0105cej si\u0119 przez sztuk\u0119, najpot\u0119\u017cniejsz\u0105 bro\u0144 w walce Czech\u00f3w z opresj\u0105.<\/p>\n Pod tym wzgl\u0119dem Pountney mia\u0142 racj\u0119. Dalibor <\/em>jest oper\u0105 na wskro\u015b polityczn\u0105. Nie przysz\u0142o mu jednak do g\u0142owy, \u017ce narz\u0119dziem tej polityki jest muzyka, a nie karabin.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":" Rycerz Dalibor istnia\u0142 naprawd\u0119 i by\u0142 postaci\u0105 co najmniej niejednoznaczn\u0105. Pochodzi\u0142 ze starego rodu z siedzib\u0105 w Kozojedach w kraju \u015brodkowoczeskim. Jego ojciec, Ale\u0161 z Kozojed\u00f3w, w 1483 roku wszed\u0142 w posiadanie d\u00f3br Mnet\u011b\u0161 w powiecie litomierzyckim, niedaleko wioski Ploskovice, gdzie trzyna\u015bcie lat p\u00f3\u017aniej dosz\u0142o do jednego z pierwszych bunt\u00f3w ch\u0142opskich na tych ziemiach. Ch\u0142opi … [Read more…]<\/a><\/span><\/p>\n","protected":false},"author":2,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[7],"tags":[],"class_list":{"0":"entry","1":"post","2":"publish","3":"author-mangusta","4":"post-7998","6":"format-standard","7":"category-wedrowki-operowe"},"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/atorod.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/7998","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/atorod.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/atorod.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/atorod.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/2"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/atorod.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=7998"}],"version-history":[{"count":9,"href":"https:\/\/atorod.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/7998\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":8013,"href":"https:\/\/atorod.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/7998\/revisions\/8013"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/atorod.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=7998"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/atorod.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=7998"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/atorod.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=7998"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}![\"\"](\"https:\/\/atorod.pl\/wp-content\/uploads\/2024\/04\/dalibor6.jpg\")
<\/a><\/p>\n<\/a><\/p>\n<\/a><\/p>\n