{"id":8061,"date":"2024-05-10T14:54:50","date_gmt":"2024-05-10T12:54:50","guid":{"rendered":"https:\/\/atorod.pl\/?p=8061"},"modified":"2024-05-10T14:54:50","modified_gmt":"2024-05-10T12:54:50","slug":"kosmos-lad-los","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/atorod.pl\/?p=8061","title":{"rendered":"Kosmos, \u0142ad, los"},"content":{"rendered":"

Z przyjemno\u015bci\u0105 anonsuj\u0119 kolejny festiwal Katowice Kultura Natura, kt\u00f3ry rusza dzi\u015b po raz dziewi\u0105ty, jak zwykle w katowickiej siedzibie NOSPR, tym razem pod has\u0142em „Muzyka sfer”. S\u0105 jeszcze bilety na koncert inauguracyjny z udzia\u0142em orkiestry Gospodarzy i Ch\u00f3ru Filharmonii Narodowej, pod batut\u0105 Andrzeja Boreyki, z Bo\u017cen\u0105 Bujnick\u0105 i Mariuszem Godlewskim w partiach solowych Kopernikowskiej\u00a0<\/em>G\u00f3reckiego. Na zach\u0119t\u0119 s\u0142\u00f3w kilka o dzisiejszym programie.<\/p>\n

***<\/p>\n

\u201eJest gwiazd\u0105 jasn\u0105 o po\u0142ysku czerwonawo-ognistym. Bieg sw\u00f3j ko\u0144czy w dw\u00f3ch latach. Z natury swej jest gor\u0105cy i suchy i wytwarza temperament choleryczny; jest planet\u0105 m\u0119sk\u0105, m\u0119skiej jednak naturze przeciwny; powoduje wojny i spory wszelkiego rodzaju. (\u2026) Panuje w ludzkim ciele nad lewym uchem, \u017c\u00f3\u0142ci\u0105, nerkami, oddechem i ukrytymi si\u0142ami\u201d.<\/p>\n

Taki opis Marsa mo\u017cna znale\u017a\u0107 w Ksi\u0119dze planet<\/em>, wydanej w 1908 roku w cieszy\u0144skiej oficynie Edwarda Feitzingera \u2013 broszurce \u201edla ludu\u201d, kt\u00f3rej styl do z\u0142udzenia przypomina \u015bredniowieczne prognostyki i almanachy, publikowane z pocz\u0105tku po \u0142acinie, p\u00f3\u017aniej za\u015b tak\u017ce w j\u0119zykach rodzimych. Miko\u0142aj z Szadka Prokopowicz, profesor astrologii i teologii, a od 1548 roku rektor Akademii Krakowskiej, by\u0142 jednym z najpoczytniejszych autor\u00f3w tego rodzaju publikacji w Rzeczpospolitej Jagiellon\u00f3w. Jak sam podkre\u015bla\u0142, pisa\u0142 je po to, by \u201epospolity cz\u0142owiek polski m\u00f3g\u0142 czyta\u0107 obietnice niebieskie\u201d.<\/p>\n

Pomys\u0142 skomponowania Planet <\/em>narodzi\u0142 si\u0119 w\u0142a\u015bnie w miesi\u0105cu Marsa, nied\u0142ugo przed wybuchem jednej z najpotworniejszych wojen w dziejach ludzko\u015bci. Marzec 1913 roku Holst sp\u0119dza\u0142 na hiszpa\u0144skich wakacjach z przyjaci\u00f3\u0142mi: Balfourem Gardinerem (stryjecznym dziadkiem Sir Johna Eliota) oraz dwoma bra\u0107mi Bax, kompozytorem Arnoldem i pisarzem Cliffordem. Czas up\u0142ywa\u0142 im na dysputach o muzyce i astrologii \u2013 dziedzinach, w kt\u00f3rych zdaniem towarzyszy Holst odznacza\u0142 si\u0119 \u201eniezwyk\u0142\u0105 bieg\u0142o\u015bci\u0105\u201d. Zanim pomys\u0142 obl\u00f3k\u0142 si\u0119 w cia\u0142o, min\u0119\u0142y cztery lata \u2013 kompozytor nigdy nie ukrywa\u0142, \u017ce du\u017ce formy orkiestrowe przysparzaj\u0105 mu sporo trudno\u015bci, i ostatecznie, zamiast symfonii, stworzy\u0142 cykl \u201enastrojowych obraz\u00f3w\u201d, inspirowany po cz\u0119\u015bci tw\u00f3rczo\u015bci\u0105 Mahlera, Strawi\u0144skiego i Debussy\u2019ego, po cz\u0119\u015bci za\u015b ide\u0105 pe\u0142nej chromatyzacji materia\u0142u d\u017awi\u0119kowego, urzeczywistnion\u0105 przez Sch\u00f6nberga w jego F\u00fcnf Orchesterst\u00fccke <\/em>z 1908 roku.<\/p>\n

\"\"<\/a><\/p>\n

Gustav Holst. Fot. Holst Foundation<\/p>\n

Utw\u00f3r, por\u00f3wnywany przez samego Holsta do serii p\u0142ynnie przechodz\u0105cych jedno w drugie przezroczy, sk\u0142ada si\u0119 z siedmiu portret\u00f3w planet, odmalowanych muzyk\u0105 r\u00f3wnie dobitnie, jak opisywali je w swych almanachach \u015bredniowieczni astrolodzy. Zdaniem p\u00f3\u017aniejszych interpretator\u00f3w kompozytor zawar\u0142 w Planetach <\/em>pot\u0119\u017cn\u0105 metafor\u0119 ludzkiego \u017cycia: od symbolizuj\u0105cego trud narodzin Marsa, poprzez \u0142agodn\u0105, matczyn\u0105 mi\u0142o\u015b\u0107 Wenus, intelektualne igraszki Merkurego i dojrza\u0142\u0105 rado\u015b\u0107 Jowisza, a\u017c po pierwsze oznaki staro\u015bci spod kontemplacyjnego znaku Saturna, misterium powrotu do pocz\u0105tk\u00f3w, nad kt\u00f3rym czuwa mag Uran, i wreszcie przekroczenie ziemskiej egzystencji w mistycznym obrz\u0119dzie Neptuna.<\/p>\n

W 1919 roku, po pierwszym publicznym wykonaniu suity z Royal Philharmonic Society pod batut\u0105 Adriana Boulta (kt\u00f3ry zdecydowa\u0142 si\u0119 pomin\u0105\u0107 Venus, the Bringer of Peace, <\/em>oraz ostatni\u0105 cz\u0119\u015b\u0107 Neptune, the Mystic<\/em> z udzia\u0142em trzyg\u0142osowego ch\u00f3ru \u017ce\u0144skiego), krytycy nie kryli zaskoczenia. W\u015br\u00f3d opinii pozytywnych trafia\u0142y si\u0119 g\u0142osy pe\u0142ne oburzenia, \u017ce d\u0142ugo wyczekiwany utw\u00f3r okaza\u0142 si\u0119 \u201ebombastyczny, ha\u0142a\u015bliwy i ca\u0142kiem pozbawiony wdzi\u0119ku\u201d. Sprawy przybra\u0142y ca\u0142kiem inny obr\u00f3t po kolejnych, pe\u0142nych ju\u017c wykonaniach \u2013 z London Symphony Orchestra i Albertem Coatesem (1920) oraz ponownie z RPS, ale pod kierunkiem Holsta (1923). Planety, <\/em>od tamtej pory ciesz\u0105ce si\u0119 niezmienn\u0105 popularno\u015bci\u0105 i uznawane za najwybitniejsze dzie\u0142o w dorobku angielskiego tw\u00f3rcy, sta\u0142o si\u0119 przedmiotem licznych aran\u017cacji, tworzywem ilustracji muzycznych do dziesi\u0105tk\u00f3w film\u00f3w i \u017ar\u00f3d\u0142em natchnienia dla wielu kompozytor\u00f3w.<\/p>\n

Inny los przypad\u0142 w udziale II Symfonii \u201eKopernikowskiej\u201d <\/em>G\u00f3reckiego, napisanej w 1972 roku na zam\u00f3wienie Fundacji Ko\u015bciuszkowskiej, z okazji 500. rocznicy urodzin wielkiego astronoma. Tym razem \u201eakuszerem\u201d pomys\u0142u na ten pot\u0119\u017cny utw\u00f3r, przeznaczony na sopran, baryton, ch\u00f3r mieszany i orkiestr\u0119, by\u0142 re\u017cyser Krzysztof Zanussi. Jak wspomina\u0142 p\u00f3\u017aniej G\u00f3recki, \u201eZanussi powiedzia\u0142, \u017ce w\u0142a\u015bciwie \u00f3w Kopernik (\u2026) jest to jedna z najwi\u0119kszych tragedii, jakie w og\u00f3le zdarzy\u0142y si\u0119 w dziejach ducha ludzkiego (\u2026). Przestali\u015bmy by\u0107 p\u0119pkiem \u015bwiata, w obliczu bezkresu stali\u015bmy si\u0119 niczym. Wtedy ca\u0142y temat wyda\u0142 mi si\u0119 jasny, oczywisty dla opracowania muzycznego. St\u0105d dwoisto\u015b\u0107 dwucz\u0119\u015bciowej Symfonii<\/em>: najpierw ca\u0142y \u2013 powiedzmy mechanizm \u015bwiata, nast\u0119pnie kontemplacja\u201d.<\/p>\n

\"\"<\/a><\/p>\n

Henryk Miko\u0142aj G\u00f3recki. Fot. Carlos Vergara<\/p>\n

Krytycy ju\u017c wcze\u015bniej zarzucali G\u00f3reckiemu \u201ezdrad\u0119\u201d awangardy i dzia\u0142anie na przek\u00f3r \u201enajg\u0142\u0119bszym tradycjom\u201d sztuki europejskiej. Tymczasem kompozytor zawsze robi\u0142 swoje, po swojemu i dla siebie, na co pierwszy zwr\u00f3ci\u0142 uwag\u0119 brytyjski muzykolog Adrian Thomas, wybitny znawca wsp\u00f3\u0142czesnej muzyki polskiej, autor ksi\u0105\u017cki G\u00f3recki<\/em>, wydanej w 1997 roku przez Oxford University Press. Thomas dog\u0142\u0119bnie przeanalizowa\u0142 w niej prze\u0142omowy Refren<\/em> z 1965 roku, w kt\u00f3rym kompozytor po raz pierwszy \u201ezatrzyma\u0142 czas\u201d \u2013 podobnie jak w p\u00f3\u017aniejszej Kopernikowskiej \u2013 <\/em>oraz typowe dla \u201efazy religijnej\u201d jego tw\u00f3rczo\u015bci wi\u0119zi z tradycj\u0105, dostrzegalne nie tylko w s\u0142ynnej III Symfonii<\/em>, ale te\u017c w niesprawiedliwie przez ni\u0105 za\u0107mionej Drugiej<\/em>.<\/p>\n

Prawykonanie odby\u0142o si\u0119 w roku 1973, na Warszawskiej Jesieni, z udzia\u0142em Stefanii Woytowicz, Andrzeja Hiolskiego i Sinfonieorchester des Hessischen Rundfunks pod batut\u0105 Andrzeja Markowskiego. Odt\u0105d dzie\u0142o sporadycznie wraca na estrady, doczeka\u0142o si\u0119 kilku zaledwie nagra\u0144 i wci\u0105\u017c czeka na sprawiedliw\u0105 ocen\u0119. Je\u015bli wierzy\u0107 Ksi\u0119dze planet<\/em>, kiedy\u015b si\u0119 jej doczeka. Przysz\u0142o bowiem na \u015bwiat w roku S\u0142o\u0144ca, pod kt\u00f3rego znakiem rodz\u0105 si\u0119 ludzie pi\u0119kni i \u017cywi, \u015bmia\u0142o drugim w oczy patrz\u0105cy, i pod kt\u00f3rego wp\u0142ywem pozostaj\u0105 zar\u00f3wno m\u00f3zg, jak i serce.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

Z przyjemno\u015bci\u0105 anonsuj\u0119 kolejny festiwal Katowice Kultura Natura, kt\u00f3ry rusza dzi\u015b po raz dziewi\u0105ty, jak zwykle w katowickiej siedzibie NOSPR, tym razem pod has\u0142em „Muzyka sfer”. S\u0105 jeszcze bilety na koncert inauguracyjny z udzia\u0142em orkiestry Gospodarzy i Ch\u00f3ru Filharmonii Narodowej, pod batut\u0105 Andrzeja Boreyki, z Bo\u017cen\u0105 Bujnick\u0105 i Mariuszem Godlewskim w partiach solowych Kopernikowskiej\u00a0G\u00f3reckiego. Na … [Read more…]<\/a><\/span><\/p>\n","protected":false},"author":2,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[8],"tags":[],"class_list":{"0":"entry","1":"post","2":"publish","3":"author-mangusta","4":"post-8061","6":"format-standard","7":"category-miscellanea"},"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/atorod.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/8061","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/atorod.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/atorod.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/atorod.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/2"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/atorod.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=8061"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/atorod.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/8061\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":8064,"href":"https:\/\/atorod.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/8061\/revisions\/8064"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/atorod.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=8061"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/atorod.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=8061"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/atorod.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=8061"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}