{"id":8069,"date":"2024-05-15T13:52:14","date_gmt":"2024-05-15T11:52:14","guid":{"rendered":"https:\/\/atorod.pl\/?p=8069"},"modified":"2024-05-15T13:52:14","modified_gmt":"2024-05-15T11:52:14","slug":"buntownik-nie-bez-powodu","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/atorod.pl\/?p=8069","title":{"rendered":"Buntownik nie bez powodu"},"content":{"rendered":"

Za kilka dni recenzja Rivoluzione e Nostalgia <\/em>w wersji angielskiej, powoli szykuje si\u0119 relacja z najwa\u017cniejszych wydarze\u0144 tegorocznego Festiwalu H\u00e4ndlowskiego w Getyndze, wkr\u00f3tce pojawi\u0105 si\u0119 te\u017c linki do dw\u00f3ch tekst\u00f3w z majowego numeru „Teatru”. Tymczasem wr\u00f3\u0107my do zapomnianych esej\u00f3w na marginesie Actus Humanus Nativitas z 2022 roku – a \u015bci\u015blej do koncertu {oh!} Orkiestry pod kierunkiem Martyny Pastuszki z Concerti grossi <\/em>op. 7 Geminianiego.<\/p>\n

***<\/p>\n

Nie od dzi\u015b wiadomo, \u017ce podstaw\u0105 wszelkiej kariery s\u0105 dobrze rozwini\u0119te umiej\u0119tno\u015bci spo\u0142eczne i r\u00f3wnie dobrze rozwini\u0119te koneksje. Zapewne dlatego John Hawkins, jeden z najwybitniejszych XVIII-wiecznych teoretyk\u00f3w i historyk\u00f3w muzyki w Anglii \u2013 cz\u0142owiek wielu talent\u00f3w, niewyr\u00f3\u017cniaj\u0105cy si\u0119 jednak szczeg\u00f3lnie towarzysk\u0105 natur\u0105 \u2013 bywa\u0142 celem drwin \u00f3wczesnej muzycznej socjety. Kr\u00f3tkotrwa\u0142e uznanie dla jego General History of the Science and Practice of Music <\/em>(1776) szybko przy\u0107mi\u0142a popularno\u015b\u0107 publikowanej sukcesywnie General History of Music <\/em>Charlesa Burneya, kt\u00f3ry pozostawa\u0142 w bliskich stosunkach nie tylko z Haydnem, ale te\u017c z Sir Joshu\u0105 Reynoldsem i Edmundem Burke, nie wspominaj\u0105c ju\u017c o wysokiej pozycji, jak\u0105 cieszy\u0142 si\u0119 na Uniwersytecie Oksfordzkim. John Wall Callcott skomponowa\u0142 nawet z\u0142o\u015bliwy glee <\/em>rozpoczynaj\u0105cy si\u0119 s\u0142owami \u201eHave you Sir John Hawkins\u2019 hist\u2019ry? Some folks think it quite a myst\u2019ry\u201d, kt\u00f3ry w 1789 roku zdoby\u0142 presti\u017cow\u0105 nagrod\u0119 d\u017centelme\u0144skich klub\u00f3w \u015bpiewaczych i ostatecznie przypiecz\u0119towa\u0142 sukces brawurowo napisanej, lecz znacznie mniej rzetelnej Historii<\/em> Burneya.<\/p>\n

Erudycja mrukliwego Hawkinsa by\u0142a sol\u0105 w oku niejednego bywalca londy\u0144skich salon\u00f3w. Sir John zna\u0142 si\u0119 nie tylko na muzyce, ale te\u017c na architekturze, projektowaniu dr\u00f3g publicznych i sztuce w\u0119dkarstwa. W 1773 roku opatrzy\u0142 komentarzem krytycznym nowe wydanie dzie\u0142 wszystkich Szekspira. By\u0142 przy \u0142o\u017cu \u015bmierci Samuela Johnsona, z kt\u00f3rym przyja\u017ani\u0142 si\u0119 ponad czterdzie\u015bci lat. Stworzy\u0142 jego pierwsz\u0105 biografi\u0119, kt\u00f3ra kilka lat po wydaniu zn\u00f3w posz\u0142a w k\u0105t \u2013 tym razem za spraw\u0105 przebojowego Szkota Jamesa Boswella, autora The Life of Samuel Johnson<\/em>, ksi\u0119gi uznawanej do dzi\u015b za pomnik literatury brytyjskiej, cho\u0107 Boswell w wielu miejscach \u2013 z braku w\u0142asnych przemy\u015ble\u0144 \u2013 posi\u0142kowa\u0142 si\u0119 tekstem starszego kolegi.<\/p>\n

\"\"<\/a><\/p>\n

James Roberts, portret Sir Johna Hawkinsa, 1786. The Bate Collection przy wydziale muzyki Uniwersytetu Oksfordzkiego<\/p>\n

Sprawiedliwo\u015b\u0107 nadesz\u0142a po latach. Wsp\u00f3\u0142cze\u015bni muzykolodzy, w pe\u0142ni doceniaj\u0105c rzemios\u0142o pisarskie Burneya, cz\u0119\u015b\u0107 jego s\u0105d\u00f3w i analiz kwalifikuj\u0105 jako wybitnie nietrafione. Dotyczy to zw\u0142aszcza spu\u015bcizny Bacha i H\u00e4ndla, ale tak\u017ce ich r\u00f3wie\u015bnika Francesca Geminianego, kt\u00f3rego utwory Burney gani\u0142 mi\u0119dzy innymi za niedopracowanie struktur melodycznych i dziwaczne harmonie. Tymczasem Hawkins podkre\u015bli\u0142 w swoim dziele, \u017ce wyzwolenie od sztywnych, arbitralnie narzuconych regu\u0142 kompozycji zawdzi\u0119czamy przede wszystkim Geminianiemu. Nikt przed nim nie odwa\u017cy\u0142 si\u0119 wzbogaci\u0107 swej muzyki tak wielk\u0105 liczb\u0105 nieoczekiwanych kombinacji harmonicznych, nikt w takim stopniu \u2013 i z takim efektem \u2013 nie r\u00f3\u017cnicowa\u0142 zawartych w niej melodii. Zdaniem Hawkinsa, Geminiani nie tylko lekcewa\u017cy\u0142 konwencjonalne zasady, ale wr\u0119cz rozmy\u015blnie im si\u0119 przeciwstawia\u0142, otwieraj\u0105c pole swobodnej, niczym nie skr\u0119powanej inwencji tw\u00f3rczej.<\/p>\n

Co nie oznacza, \u017ce nie mia\u0142 tych regu\u0142 w ma\u0142ym palcu. Urodzony w Lukce w 1687 roku, pierwsze lekcje muzyki odebra\u0142 od ojca, skrzypka tamtejszej Cappella Palatina. Wkr\u00f3tce przer\u00f3s\u0142 jego umiej\u0119tno\u015bci i wyjecha\u0142 po dalsze nauki \u2013 by\u0107 mo\u017ce do Carla Ambrogia Lonatiego w Mediolanie, niewykluczone, \u017ce do Alessandra Scarlattiego w Rzymie, z pewno\u015bci\u0105 do Arcangela Corellego w Neapolu. Nie mia\u0142 jeszcze dwudziestu lat, kiedy wr\u00f3ci\u0142 do rodzinnego miasta i obj\u0105\u0142 po ojcu posad\u0119 w Kapeli Palaty\u0144skiej. Wkr\u00f3tce potem zosta\u0142 koncertmistrzem i kapelmistrzem orkiestry operowej w neapolita\u0144skim Teatro San Bartolomeo. Nied\u0142ugo zagrza\u0142 tam miejsca. W roku 1714 postawi\u0142 wszystko na jedn\u0105 kart\u0119 i wyruszy\u0142 do Anglii wraz z m\u0142odszym o trzy lata flecist\u0105 i oboist\u0105 Franceskiem Barsanti, krajanem z Lukki. Ci\u0105gn\u0105ca si\u0119 za Geminianim s\u0142awa niezwykle uzdolnionego skrzypka dotar\u0142a mi\u0119dzy do Williama Capella, syna drugiego Earla Essex i Lady Mary Bentinck, kt\u00f3ry z czasem mia\u0142 zosta\u0107 jednym z jego najhojniejszych angielskich mecenas\u00f3w.<\/p>\n

\"\"<\/a><\/p>\n

Portret Geminianiego, autor nieznany, ok. 1735. Ze zbior\u00f3w Royal College of Music w Londynie<\/p>\n

Rok po przybyciu na Wyspy Geminiani przedstawi\u0142 swoje sonaty skrzypcowe przed obliczem kr\u00f3la Jerzego I Hanowerskiego: wraz z H\u00e4ndlem, kt\u00f3ry realizowa\u0142 parti\u0119 basso continuo. Dziesi\u0119\u0107 lat p\u00f3\u017aniej zaanga\u017cowa\u0142 si\u0119 w dzia\u0142alno\u015b\u0107 Philo-musicae Et Architecturae Societas Apollini \u2013 maso\u0144skiego klubu muzycznego w Queen\u2019s Head Tavern przy londy\u0144skiej Fleet Street. W 1728 roku James King, Baron Kingston, wielki mistrz Wielkiej Lo\u017cy Londynu, powierzy\u0142 mu misj\u0119 utworzenia pierwszej lo\u017cy wolnomularskiej we W\u0142oszech, \u015bci\u015ble powi\u0105zanej z angielsk\u0105 masoneri\u0105.<\/p>\n

Geminiani utrzymywa\u0142 si\u0119 w Anglii g\u0142\u00f3wnie z wykonawstwa i nauczania muzyki. Zarobione pieni\u0105dze przeznacza\u0142 w wi\u0119kszo\u015bci na powi\u0119kszanie prywatnej kolekcji dzie\u0142 sztuki, pr\u00f3bowa\u0142 te\u017c sam dzia\u0142a\u0107 jako marszand. Jego pasja nie zawsze sz\u0142a w parze z rozeznaniem na \u00f3wczesnym rynku. Kiedy Geminiani po kolejnej nieudanej transakcji popad\u0142 w pot\u0119\u017cne d\u0142ugi, wspomniany ju\u017c William Capell wyratowa\u0142 go przed wi\u0119zieniem, p\u00f3\u017aniej za\u015b pom\u00f3g\u0142 mu odzyska\u0107 presti\u017c i reputacj\u0119, nak\u0142oniwszy go, \u017ceby na pewien czas opu\u015bci\u0142 Londyn i zamieszka\u0142 w Dublinie. Od tamtej pory Geminiani \u0142\u0105czy\u0142 intensywn\u0105 dzia\u0142alno\u015b\u0107 wykonawcz\u0105 i kompozytorsk\u0105 z prac\u0105 pedagogiczn\u0105 i organizowaniem koncert\u00f3w. Po kilkuletnim pobycie w Irlandii osiad\u0142 na pewien czas w Pary\u017cu, by ostatecznie \u2013 w roku 1755 \u2013 wr\u00f3ci\u0107 na dobre do swej przybranej wyspiarskiej ojczyzny. Swoje do\u015bwiadczenia zawar\u0142 tak\u017ce w kilku prze\u0142omowych dzie\u0142ach teoretycznych, zw\u0142aszcza wydanej w 1751 roku ksi\u0119dze The <\/em>Art of Playing on the Violin<\/em>, w kt\u00f3rej nie wyk\u0142ada\u0142 rudyment\u00f3w adeptom gry skrzypcowej, tylko wskazywa\u0142 drog\u0119 wirtuozom, jak wznie\u015b\u0107 si\u0119 na wy\u017cyny profesji. Zmar\u0142 w 1762 roku w Dublinie, z\u0142amany nieszcz\u0119\u015bciem sprzed kilku miesi\u0119cy, kiedy kto\u015b ze s\u0142u\u017cby wykrad\u0142 mu partytur\u0119, kt\u00f3rej po\u015bwi\u0119ci\u0142 wyj\u0105tkowo du\u017co czasu i uwagi. Szcz\u0105tki Geminianiego \u2013 pochowane na dziedzi\u0144cu parlamentu irlandzkiego \u2013 przeniesiono p\u00f3\u017aniej do ko\u015bcio\u0142a San Francesco w jego rodzinnej Lukce.<\/p>\n

\"\"<\/a><\/p>\n

Strona tytu\u0142owa The <\/em>Art of Playing on the Violin<\/em><\/p>\n

Jako kompozytor Geminiani przeszed\u0142 do historii przede wszystkim dzi\u0119ki trzem zbiorom concerti grossi<\/em>, zawieraj\u0105cym og\u00f3\u0142em czterdzie\u015bci dwa utwory i opublikowanym w latach 1732 (op. 2), 1733 (op. 3) oraz 1746 (op. 7). Sze\u015b\u0107 koncert\u00f3w op. 7 to bodaj najniezwyklejsze dzie\u0142a w jego dorobku. Geminiani odszed\u0142 w nich od konwencjonalnego schematu cz\u0119\u015bci, z rozmys\u0142em zderzy\u0142 styl francuski ze stylem w\u0142oskim, wbrew \u00f3wczesnej praktyce uwzgl\u0119dni\u0142 alt\u00f3wk\u0119 nie tylko w partii ripieno<\/em>, ale te\u017c concertino.<\/em> Bogactwo faktury i barw dope\u0142niaj\u0105 dwa flety traverso (uwzgl\u0119dnione w koncertach d-moll, c-moll i B-dur) oraz fagot, kt\u00f3remu Geminiani powierzy\u0142 niewielkie, ale znamienne solo w koncercie B-dur.<\/p>\n

Giuseppe Tartini, odnosz\u0105c si\u0119 do ekspresyjnego stylu gry Geminianiego, nazwa\u0142 go kiedy\u015b Szale\u0144cem, Il Furibondo<\/em>. Charles Burney skwitowa\u0142 ten przydomek komentarzem, \u017ce Geminiani w swych rozbuchanych improwizacjach lekcewa\u017cy\u0142 nakazy tempa i miary rytmicznej. John Hawkins nie kry\u0142 zachwytu wirtuozeri\u0105 szalonego W\u0142ocha, jego zmys\u0142ow\u0105, szerok\u0105 wibracj\u0105 i umiej\u0119tno\u015bci\u0105 snucia pysznie ornamentowanej kantyleny. Wiele z tych szale\u0144stw znalaz\u0142o odbicie w utworach z ostatniego zbioru concerti grossi. <\/em>Czas zwr\u00f3ci\u0107 honor staremu Hawkinsowi, kt\u00f3ry najwyra\u017aniej by\u0142 specjalist\u0105 nie tylko od ryb i Szekspira.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

Za kilka dni recenzja Rivoluzione e Nostalgia w wersji angielskiej, powoli szykuje si\u0119 relacja z najwa\u017cniejszych wydarze\u0144 tegorocznego Festiwalu H\u00e4ndlowskiego w Getyndze, wkr\u00f3tce pojawi\u0105 si\u0119 te\u017c linki do dw\u00f3ch tekst\u00f3w z majowego numeru „Teatru”. Tymczasem wr\u00f3\u0107my do zapomnianych esej\u00f3w na marginesie Actus Humanus Nativitas z 2022 roku – a \u015bci\u015blej do koncertu {oh!} Orkiestry pod … [Read more…]<\/a><\/span><\/p>\n","protected":false},"author":2,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[8],"tags":[],"class_list":{"0":"entry","1":"post","2":"publish","3":"author-mangusta","4":"post-8069","6":"format-standard","7":"category-miscellanea"},"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/atorod.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/8069","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/atorod.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/atorod.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/atorod.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/2"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/atorod.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=8069"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/atorod.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/8069\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":8073,"href":"https:\/\/atorod.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/8069\/revisions\/8073"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/atorod.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=8069"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/atorod.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=8069"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/atorod.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=8069"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}