{"id":8098,"date":"2024-06-01T08:41:52","date_gmt":"2024-06-01T06:41:52","guid":{"rendered":"https:\/\/atorod.pl\/?p=8098"},"modified":"2024-06-01T08:41:52","modified_gmt":"2024-06-01T06:41:52","slug":"jadwiga-znaczy-waleczna","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/atorod.pl\/?p=8098","title":{"rendered":"Jadwiga znaczy Waleczna"},"content":{"rendered":"

Jan D\u0142ugosz, kt\u00f3ry zna\u0142 j\u0105 tylko z opowie\u015bci starszych dworzan i dostojnik\u00f3w ko\u015bcielnych, pisa\u0142, \u017ce nie by\u0142o pod\u00f3wczas na \u015bwiecie pi\u0119kniejszej niewiasty. Podanie o rozmowie Jadwigi z Chrystusem ukrzy\u017cowanym zacz\u0119\u0142o kr\u0105\u017cy\u0107 w\u015br\u00f3d ludu tu\u017c po jej \u015bmierci. W czasach rozbior\u00f3w powsta\u0142y dziesi\u0105tki po\u015bwi\u0119conych jej dramat\u00f3w, nowel, powie\u015bci i innych form literackich \u2013 mi\u0119dzy innymi libretto Juliana Ursyna Niemcewicza do opery Karola Kurpi\u0144skiego Jadwiga, kr\u00f3lowa polska<\/em>. Maria z Kossak\u00f3w Pawlikowska wspomnia\u0142a o niej w ostatnim wierszu z debiutanckiego zbioru Niebieskie migda\u0142y<\/em>. Kim by\u0142a Jadwiga, \u201ekr\u00f3lowa pozafijo\u0142kowa\u201d, czyli \u015bwiec\u0105ca w ultrafiolecie, kt\u00f3rej barwnym opisem Pawlikowska-Jasnorzewska zamkn\u0119\u0142a poetycki obraz zachodu s\u0142o\u0144ca nad Wawelem? Jakim sposobem zosta\u0142a pierwsz\u0105 pe\u0142noprawn\u0105 w\u0142adczyni\u0105 Polski, in regem Poloniae coronata<\/em>, czyli dos\u0142ownie koronowan\u0105 \u201ena kr\u00f3la\u201d, cho\u0107 w p\u00f3\u017aniejszych dokumentach okre\u015blano j\u0105 \u017ce\u0144sk\u0105 form\u0105 regina<\/em>?<\/p>\n

Wszystko zacz\u0119\u0142o si\u0119 od Karola \u2013 hrabiego Andegawenii i najm\u0142odszego brata kr\u00f3la Francji Ludwika IX \u015awi\u0119tego \u2013 kt\u00f3remu zamarzy\u0142o si\u0119 zdobycie Konstantynopola i odbudowa upad\u0142ego w 1261 roku Cesarstwa \u0141aci\u0144skiego. Sny o pot\u0119dze sko\u0144czy\u0142y si\u0119 w 1282 roku w Palermo, wraz z wybuchem nieszpor\u00f3w sycylijskich, powszechnego powstania mieszka\u0144c\u00f3w wyspy, kt\u00f3r\u0105 Karol ostatecznie utraci\u0142 na rzecz Arago\u0144czyk\u00f3w. Przed jego nast\u0119pcami otworzy\u0142a si\u0119 jednak inna perspektywa: przej\u0119cia tronu w Budzie po schy\u0142ku w\u0119gierskiej dynastii Arpad\u00f3w. Pierwszym andegawe\u0144skim w\u0142adc\u0105 W\u0119gier zosta\u0142 jego prawnuk Karol Robert, kt\u00f3ry w 1320 roku, wkr\u00f3tce po koronacji W\u0142adys\u0142awa \u0141okietka na kr\u00f3la Polski, o\u017ceni\u0142 si\u0119 z jego c\u00f3rk\u0105 El\u017cbiet\u0105. Jednym z nast\u0119pstw tego maria\u017cu by\u0142a interwencja dyplomatyczna, dzi\u0119ki kt\u00f3rej uda\u0142o si\u0119 wybroni\u0107 ziemie rz\u0105dzone przez \u0141okietka przed zakusami Jana Luksemburskiego, kr\u00f3la Czech i tytularnego w\u0142adcy Polski.<\/p>\n

Sojusz polsko-w\u0119gierski wszed\u0142 w kolejn\u0105 faz\u0119 za panowania Ludwika W\u0119gierskiego, syna El\u017cbiety \u0141okietk\u00f3wny i Karola Roberta. W 1355 roku Ludwik nada\u0142 polskiej szlachcie tak zwany przywilej budzi\u0144ski, zobowi\u0105zuj\u0105c si\u0119 nie nak\u0142ada\u0107 na ni\u0105 nowych podatk\u00f3w i pokrywa\u0107 wszelkie straty poniesione przez ni\u0105 w zagranicznych kampaniach \u2013 pod warunkiem, \u017ce szlachta wyrazi zgod\u0119, by koronowa\u0142 si\u0119 na kr\u00f3la Polski, je\u015bli jego wuj Kazimierz Wielki nie zostawi po sobie prawowitego potomka p\u0142ci m\u0119skiej. Ostatni z Piast\u00f3w na polskim tronie \u2013 pr\u00f3cz wielu zalet \u2013 mia\u0142 jedn\u0105 pot\u0119\u017cn\u0105 wad\u0119: nie dba\u0142 o swoje nie\u015blubne potomstwo i nie uzna\u0142 \u017cadnego z co najmniej trzech syn\u00f3w z nieprawego \u0142o\u017ca. Kiedy zmar\u0142 w 1370 roku, nie doszed\u0142szy do siebie po wypadku na polowaniu, szlachta dotrzyma\u0142a s\u0142owa: Ludwik czym pr\u0119dzej zjecha\u0142 do Krakowa i odebra\u0142 koron\u0119 Polski z r\u0105k arcybiskupa gnie\u017anie\u0144skiego. Obydwa kr\u00f3lestwa wesz\u0142y tym samym w uni\u0119 personaln\u0105.<\/p>\n

\"\"<\/a><\/p>\n

Relikwiarz \u015awi\u0119tego Symeona z ko\u015bcio\u0142a w Zadarze – z wyobra\u017ceniem patrona, El\u017cbiety Bo\u015bniaczki oraz jej trzech c\u00f3rek, Katarzyny, Marii i Jadwigi<\/p>\n

Los jednak sp\u0142ata\u0142 Ludwikowi figla. Z pierwsz\u0105 \u017con\u0105, zmar\u0142\u0105 na zaraz\u0119 w wieku lat czternastu, potomstwa si\u0119 nie doczeka\u0142, z drug\u0105 \u2013 El\u017cbiet\u0105 Bo\u015bniaczk\u0105 \u2013 dochowa\u0142 si\u0119 samych c\u00f3rek. C\u00f3\u017c by\u0142o robi\u0107: wkr\u00f3tce po narodzinach swej ostatniej latoro\u015bli Jadwigi, w 1374 roku, kr\u00f3l nada\u0142 szlachcie jeszcze korzystniejszy przywilej koszycki \u2013 w zamian za uznanie sprzecznych z polsk\u0105 tradycj\u0105 praw do sukcesji po k\u0105dzieli. Na w\u0142adczyni\u0119 Polski szykowa\u0142 swoj\u0105 najstarsz\u0105 c\u00f3rk\u0119 Katarzyn\u0119, w chwili zawarcia paktu ze szlacht\u0105 licz\u0105c\u0105 zaledwie cztery lata, ale ju\u017c korzystnie zar\u0119czon\u0105 z dwuletnim Ludwikiem, ksi\u0119ciem Orleanu z dynastii Walezjusz\u00f3w. Niestety, dziewczynka wkr\u00f3tce potem zmar\u0142a. W tej sytuacji ojciec postanowi\u0142 osadzi\u0107 na obydwu tronach o rok m\u0142odsz\u0105 Mari\u0119. Ostatecznie zmieni\u0142 zdanie, koron\u0119 polsk\u0105 obiecuj\u0105c Marii, do kr\u00f3lowania na W\u0119grzech za\u015b przygotowuj\u0105c Jadwig\u0119, przyobiecan\u0105 ju\u017c wcze\u015bniej Wilhelmowi Habsburgowi. Tak zwane sponsalia de futuro<\/em>, czyli \u201ezar\u0119czyny na przysz\u0142o\u015b\u0107\u201d, odby\u0142y si\u0119 jeszcze przed \u015bmierci\u0105 Katarzyny. Je\u015bli wierzy\u0107 p\u00f3\u017aniejszym kronikarzom, sko\u0144czy\u0142y si\u0119 straszliwym upokorzeniem o\u015bmioletniego narzeczonego. Przera\u017cony Wilhelm spaskudzi\u0142 si\u0119 w \u0142\u00f3\u017cko Jadwigi.<\/p>\n

Na tym nie sko\u0144czy\u0142y si\u0119 perturbacje. Po \u015bmierci Ludwika W\u0119gierskiego w 1382 roku El\u017cbieta Bo\u015bniaczka wzi\u0119\u0142a sprawy we w\u0142asne r\u0119ce. Postanowi\u0142a, \u017ce korona W\u0119gier przypadnie jednak Marii; tron w Polsce pozosta\u0142 pusty. Jadwiga przyby\u0142a na Wawel dopiero w pa\u017adzierniku 1384 roku \u2013 na wyra\u017ane \u017c\u0105danie strony polskiej \u2013 i zosta\u0142a niezw\u0142ocznie koronowana. Panowie krakowscy stanowczo si\u0119 jednak sprzeciwili jej ma\u0142\u017ce\u0144stwu z Wilhelmem, przede wszystkim dlatego, \u017ce by\u0142 Habsburgiem. Z tym w\u0142a\u015bnie okresem wi\u0105\u017ce si\u0119 romantyczna, do dzi\u015b podtrzymywana legenda o kr\u00f3lowej Jadwidze: podobno m\u0142odzi, mimo niefortunnego incydentu podczas zar\u0119czyn, mieli si\u0119 jednak ku sobie, i gdy Wilhelm, dochodz\u0105c swych praw, kilka miesi\u0119cy p\u00f3\u017aniej zjecha\u0142 do Krakowa, zacz\u0119li si\u0119 potajemnie spotyka\u0107. Jadwiga by\u0142a ju\u017c w s\u0142usznym wieku jedenastu\u00a0 lat: gdyby uda\u0142o im si\u0119 skonsumowa\u0107 zwi\u0105zek, wszelkie protesty na nic by si\u0119 zda\u0142y i narzeczony musia\u0142by zosta\u0107 kr\u00f3lem Polski. D\u0142ugosz pisze, \u017ce gdy stra\u017cnicy pr\u00f3bowali udaremni\u0107 Jadwidze kolejn\u0105 schadzk\u0119, kr\u00f3lowa chwyci\u0142a za top\u00f3r, \u017ceby wyr\u0105ba\u0107 nim dziur\u0119 w drzwiach. W ka\u017cdej anegdocie tkwi ziarno prawdy: zapewne Jadwiga odziedziczy\u0142a temperament po krewkiej matce Bo\u015bniaczce, o kt\u00f3rej z kolei powiadano, \u017ce skrad\u0142a z jednego z ko\u015bcio\u0142\u00f3w w Zadarze palec \u015awi\u0119tego Symeona i zwr\u00f3ci\u0142a relikwi\u0119 dopiero po tym, jak pochorowa\u0142a si\u0119 na \u017co\u0142\u0105dek, co w przyst\u0119pie wyrzut\u00f3w sumienia uzna\u0142a za przejaw Bo\u017cego gniewu.<\/p>\n

Wilhelma pogoni\u0142 z Wawelu Dobies\u0142aw Kurozw\u0119cki, wielkorz\u0105dca Kr\u00f3lestwa Polskiego. Jadwig\u0119 niezw\u0142ocznie wtajemniczono w szczeg\u00f3\u0142y umowy na zamku w Krewie, w kt\u00f3rej ramach wielki ksi\u0105\u017c\u0119 litewski Jagie\u0142\u0142o zobowi\u0105za\u0142 si\u0119 przyj\u0105\u0107 chrze\u015bcija\u0144stwo, do\u0142o\u017cy\u0107 wszelkich stara\u0144, by odzyska\u0107 ziemie utracone przez Polsk\u0119 i Litw\u0119, oraz \u2013 co nie mniej istotne \u2013 zap\u0142aci\u0107 Wilhelmowi 200 tysi\u0119cy floren\u00f3w w z\u0142ocie w ramach odszkodowania za straty moralne. Spok\u00f3j, z jakim Jadwiga zareagowa\u0142a na ten zwrot akcji, \u015bwiadczy albo o jej wyj\u0105tkowej dojrza\u0142o\u015bci, albo o niezbyt jednak mocnym uczuciu do Habsburga. Zdaniem wsp\u00f3\u0142czesnych historyk\u00f3w legend\u0119 o nieszcz\u0119\u015bliwym ma\u0142\u017ce\u0144stwie Jadwigi z litewskim poganinem mo\u017cna ju\u017c w\u0142o\u017cy\u0107 mi\u0119dzy bajki. Nie dzieli\u0142a ich a\u017c tak wielka r\u00f3\u017cnica wieku, jak wcze\u015bniej s\u0105dzono (Jagie\u0142\u0142o mia\u0142 w\u00f3wczas zapewne oko\u0142o 24 lat). Od dziecka wychowywana na w\u0142adczyni\u0119 i doskonale wykszta\u0142cona Jadwiga mog\u0142a by\u0107 szczerze zafascynowana dzikim wojem z P\u00f3\u0142nocy, Jagie\u0142\u0142o za\u015b \u2013 szczerze onie\u015bmielony jej pos\u0105gow\u0105 urod\u0105 i niew\u0105tpliw\u0105 inteligencj\u0105.<\/p>\n

\"\"<\/a><\/p>\n

Jan Matejko, Dymitr z Goraja<\/em> (1882). Opiekun Jadwigi pr\u00f3buje j\u0105 powstrzyma\u0107 przed wy\u0142amaniem drzwi na zamku kr\u00f3lewskim. Obraz ze zbior\u00f3w Muzeum Narodowego w Warszawie<\/p>\n

Poza tym wiele ich \u0142\u0105czy\u0142o. Do\u015b\u0107 powiedzie\u0107, \u017ce rok po \u015blubie Jadwiga stan\u0119\u0142a na czele ma\u0142opolskiego rycerstwa i poprowadzi\u0142a konno wypraw\u0119 wojskow\u0105 na Ru\u015b Halick\u0105. Jagie\u0142\u0142o liczy\u0142 si\u0119 z jej zdaniem w sprawach politycznych: kr\u00f3lowa godzi\u0142a zwa\u015bnione rody Litwin\u00f3w, prowadzi\u0142a udane negocjacje z zakonem krzy\u017cackim, po przedwczesnej \u015bmierci swej siostry Marii zadba\u0142a o dobre relacje z Kr\u00f3lestwem W\u0119gier. Cho\u0107 biegle w\u0142ada\u0142a w\u0119gierskim, niemieckim i \u0142acin\u0105, polski z pocz\u0105tku by\u0142 dla niej j\u0119zykiem obcym, podobnie zreszt\u0105 jak dla Jagie\u0142\u0142y \u2013 a mimo to obydwoje opanowali mow\u0119 swej nowej ojczyzny, by\u0107 mo\u017ce te\u017c po to, \u017ceby skuteczniej porozumiewa\u0107 si\u0119 mi\u0119dzy sob\u0105.<\/p>\n

Kr\u00f3lowa by\u0142a z pewno\u015bci\u0105 pobo\u017cna, w jej religijnym zaanga\u017cowaniu nie by\u0142o jednak nic z fanatyzmu. Fundowa\u0142a ko\u015bcio\u0142y, dba\u0142a o wyposa\u017cenie klasztor\u00f3w, roztacza\u0142a opiek\u0119 nad szpitalami i przytu\u0142kami. \u017beby utrwali\u0107 dzie\u0142o chrystianizacji Litwy, przekazywa\u0142a tamtejszym duchownym ksi\u0119gi i sprz\u0119t liturgiczny, zorganizowa\u0142a te\u017c burs\u0119 dla litewskich student\u00f3w przy Uniwersytecie Karola w Pradze. Zainicjowa\u0142a prace nad tr\u00f3jj\u0119zycznym, \u0142aci\u0144sko-polsko-niemieckim psa\u0142terzem na potrzeby swego dworu \u2013 zwanym dzi\u015b psa\u0142terzem floria\u0144skim, od austriackiego opactwa St. Florian, dok\u0105d manuskrypt trafi\u0142 w XVII wieku. Utrzymywa\u0142a bliskie kontakty mi\u0119dzy innymi z biskupem Piotrem Wyszem, p\u00f3\u017aniejszym wykonawc\u0105 jej testamentu, w kt\u00f3rym zobowi\u0105za\u0142a go do odnowienia Uniwersytetu Krakowskiego, zamkni\u0119tego po \u015bmierci Kazimierza Wielkiego; z prawnikiem Stanis\u0142awem ze Skarbimierza, p\u00f3\u017aniejszym rektorem krakowskiej uczelni; oraz z Mateuszem z Krakowa, jednym z najwybitniejszych polskich scholastyk\u00f3w, autorem s\u0142ynnego Rationale operum divinorum<\/em>, czyli rozumowego wyt\u0142umaczenia dzia\u0142a\u0144 Bo\u017cych, uj\u0119tego w form\u0119 dialogu mi\u0119dzy ojcem a synem.<\/p>\n

M\u0142odziutka kr\u00f3lowa nie stroni\u0142a przy tym od \u015bwieckich uciech. Prowadzi\u0142a o\u017cywione \u017cycie dworskie, uczy\u0142a swe damy sztuki wykwintnej konwersacji. Podejmowa\u0142a zagranicznych dyplomat\u00f3w, dbaj\u0105c zar\u00f3wno o suto zastawione sto\u0142y, jak i w\u0142a\u015bciw\u0105 opraw\u0119 muzyczn\u0105 spotka\u0144. \u015awietnie je\u017adzi\u0142a konno, nami\u0119tnie oddawa\u0142a si\u0119 polowaniom, mia\u0142a w\u0142asnych strzelc\u00f3w, utrzymywa\u0142a w\u0142asne psiarnie. Wygl\u0105da na to, \u017ce przez wi\u0119kszo\u015b\u0107 kr\u00f3tkiego \u017cycia cieszy\u0142a si\u0119 znakomitym zdrowiem. Kilkakrotnie ponawiane ogl\u0119dziny jej szcz\u0105tk\u00f3w, z\u0142o\u017conych w katedrze wawelskiej, potwierdzi\u0142y, \u017ce by\u0142a kobiet\u0105 jak na owe czasy nie tylko wyj\u0105tkowo wysok\u0105 (mierzy\u0142a oko\u0142o 175 cm wzrostu, czyli przerasta\u0142a Jagie\u0142\u0142\u0119 co najmniej o g\u0142ow\u0119), ale te\u017c bardzo mocno zbudowan\u0105. Trudno si\u0119 dziwi\u0107, \u017ce wsp\u00f3\u0142cze\u015bni zachwycali si\u0119 jej u\u015bmiechem: antropolog Izydor Kopernicki, kt\u00f3ry uczestniczy\u0142 w otwarciu grobowca Jadwigi w 1887 roku, nie m\u00f3g\u0142 wyj\u015b\u0107 z podziwu, \u017ce w doskonale zachowanej czaszce brakowa\u0142o zaledwie jednego z\u0119ba, a pozosta\u0142e by\u0142y \u201er\u00f3wno, g\u0119sto i mocno osadzone, zdrowe zupe\u0142nie i bardzo ma\u0142o zu\u017cyte\u201d. W jego opisie jest tyle czu\u0142o\u015bci i zachwytu, jakby nie patrzy\u0142 na szcz\u0105tki sprzed pi\u0119ciuset lat, lecz na pi\u0119kn\u0105, \u017cyw\u0105 istot\u0119. \u201eNigdzie najmniejszego spaczenia przez asymetri\u0119, nigdzie k\u0105towato\u015bci \u017cadnej, (\u2026) br\u00f3dka pi\u0119knie zaokr\u0105glona\u201d.<\/p>\n

\"\"<\/a><\/p>\n

Portret Jadwigi p\u0119dzla Marcella Bacciarellego (1768-71). Zamek Kr\u00f3lewski w Warszawie, Sala Marmurowa<\/p>\n

Dopiero w 1949 roku, kiedy szkielet zbadali specjali\u015bci medycyny s\u0105dowej, zwr\u00f3cili uwag\u0119 na nieprawid\u0142ow\u0105 budow\u0119 miednicy, wyj\u0105tkowo d\u0142ugiej i w\u0105skiej. Nigdy si\u0119 nie dowiemy, dlaczego Jadwiga zasz\u0142a w ci\u0105\u017c\u0119 dopiero po 12 latach ma\u0142\u017ce\u0144stwa. By\u0107 mo\u017ce odziedziczy\u0142a jakie\u015b zaburzenia po matce El\u017cbiecie Bo\u015bniaczce, kt\u00f3ra na pierwsze dziecko czeka\u0142a a\u017c 17 lat, a c\u00f3reczka i tak zmar\u0142a kilka miesi\u0119cy p\u00f3\u017aniej. Mo\u017cemy si\u0119 jednak domy\u015bla\u0107, co by\u0142o przyczyn\u0105 \u015bmierci dwudziestopi\u0119cioletniej kr\u00f3lowej Jadwigi, kt\u00f3rej por\u00f3d trwa\u0142 pono\u0107 kilka dni. El\u017cbieta Bonifacja \u2013 ochrzczona po babce i na cze\u015b\u0107 papie\u017ca Bonifacego IX, kt\u00f3ry zgodzi\u0142 si\u0119 zosta\u0107 ojcem chrzestnym kr\u00f3lewny \u2013 prze\u017cy\u0142a zaledwie trzy tygodnie. Jej matka odesz\u0142a cztery dni p\u00f3\u017aniej, 17 lipca 1399 roku. Podw\u00f3jnie osierocony Jagie\u0142\u0142o zosta\u0142 sam z pust\u0105 srebrn\u0105 ko\u0142ysk\u0105, przes\u0142an\u0105 w prezencie od jego brata stryjecznego Witolda.<\/p>\n

Jadwig\u0119 pochowano wraz z noworodkiem pod posadzk\u0105 katedry. Profesor Mieczys\u0142aw Tobiasz, sprawozdawca otwarcia grobu w 1949, zwr\u00f3ci\u0142 uwag\u0119 na \u201echarakterystyczne u\u0142o\u017cenie postaci Jadwigi, zbli\u017cone do jednego z bok\u00f3w trumny, co \u0142atwo mo\u017cna by\u0142o wyt\u0142umaczy\u0107 tym, \u017ce obok niegdy\u015b le\u017ca\u0142a jej zmar\u0142a c\u00f3reczka, El\u017cbieta Bonifacja. Naturalnie nie znaleziono \u017cadnych jej szcz\u0105tk\u00f3w, gdy\u017c po 550 latach z dziecka maj\u0105cego mi\u0119kkie chrz\u0105stki nic pozosta\u0107 nie mog\u0142o\u201d.<\/p>\n

Podobno kr\u00f3lowa w ostatnich dniach \u017cycia poradzi\u0142a Jagielle, by o\u017ceni\u0142 si\u0119 z Ann\u0105 Cylejsk\u0105, wnuczk\u0105 Kazimierza Wielkiego, a co za tym idzie, kontynuatork\u0105 linii Piast\u00f3w. Nawet w agonii nie straci\u0142a instynktu politycznego, podsuwaj\u0105c m\u0119\u017cowi najskuteczniejsz\u0105 metod\u0119 utrzymania tronu polskiego. Jagie\u0142\u0142o pos\u0142ucha\u0142. Z Ann\u0105 doczeka\u0142 si\u0119 jedynej c\u00f3rki. Urodzi\u0142a si\u0119 prawie dziewi\u0119\u0107 lat po \u015bmierci jego pierwszej \u017cony. Da\u0142 jej na imi\u0119 Jadwiga.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

Jan D\u0142ugosz, kt\u00f3ry zna\u0142 j\u0105 tylko z opowie\u015bci starszych dworzan i dostojnik\u00f3w ko\u015bcielnych, pisa\u0142, \u017ce nie by\u0142o pod\u00f3wczas na \u015bwiecie pi\u0119kniejszej niewiasty. Podanie o rozmowie Jadwigi z Chrystusem ukrzy\u017cowanym zacz\u0119\u0142o kr\u0105\u017cy\u0107 w\u015br\u00f3d ludu tu\u017c po jej \u015bmierci. W czasach rozbior\u00f3w powsta\u0142y dziesi\u0105tki po\u015bwi\u0119conych jej dramat\u00f3w, nowel, powie\u015bci i innych form literackich \u2013 mi\u0119dzy innymi libretto … [Read more…]<\/a><\/span><\/p>\n","protected":false},"author":2,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[8],"tags":[],"class_list":{"0":"entry","1":"post","2":"publish","3":"author-mangusta","4":"post-8098","6":"format-standard","7":"category-miscellanea"},"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/atorod.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/8098","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/atorod.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/atorod.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/atorod.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/2"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/atorod.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=8098"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/atorod.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/8098\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":8102,"href":"https:\/\/atorod.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/8098\/revisions\/8102"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/atorod.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=8098"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/atorod.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=8098"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/atorod.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=8098"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}