{"id":8143,"date":"2024-06-22T12:38:06","date_gmt":"2024-06-22T10:38:06","guid":{"rendered":"https:\/\/atorod.pl\/?p=8143"},"modified":"2024-06-22T12:38:06","modified_gmt":"2024-06-22T10:38:06","slug":"dlug-splacony-muzyka","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/atorod.pl\/?p=8143","title":{"rendered":"D\u0142ug sp\u0142acony muzyk\u0105"},"content":{"rendered":"

Wkr\u00f3tce angielski przek\u0142ad recenzji Orfeusza <\/em>z Zurychu i m\u00f3j najnowszy felieton z czekaj\u0105cego na uwolnienie do sieci czerwcowego numeru „Teatru”. Tymczasem, \u017ceby si\u0119 Pa\u0144stwu nie nudzi\u0142o, proponuj\u0119 powr\u00f3t do wielkanocnej ods\u0142ony Actus Humanus i cyklu 12 fantaisies \u00e0 traversi\u00e8re sans basse, <\/em>kt\u00f3ry 12 marca zabrzmia\u0142 w Ratuszu G\u0142\u00f3wnego Miasta, w wykonaniu Marty Gawlas.<\/p>\n

***<\/p>\n

Niewielu jest ludzi \u2013 zw\u0142aszcza w\u015br\u00f3d artyst\u00f3w \u2013 kt\u00f3rzy pod wp\u0142ywem k\u0142opot\u00f3w osobistych tym szerzej otwieraj\u0105 si\u0119 na \u015bwiat, tym ch\u0119tniej wspieraj\u0105 potrzebuj\u0105cych i z tym wi\u0119ksz\u0105 wdzi\u0119czno\u015bci\u0105 przyjmuj\u0105 ka\u017cd\u0105 oferowan\u0105 sobie pomoc. Georg Philipp Telemann musia\u0142 si\u0119 tego nauczy\u0107 w m\u0142odo\u015bci, po \u015bmierci swej \u017cony Amalii, kt\u00f3ra zmar\u0142a w po\u0142ogu, zostawiaj\u0105c niespe\u0142na trzydziestoletniego wdowca z nowo narodzon\u0105 c\u00f3reczk\u0105. Zgodnie z dawnym i m\u0105drym zwyczajem Georg Philipp po\u015bwi\u0119ci\u0142 rok na \u017ca\u0142ob\u0119, po czym ruszy\u0142 w \u015bwiat ca\u0142kiem inn\u0105 \u015bcie\u017ck\u0105. Opu\u015bci\u0142 rodzinn\u0105 Saksoni\u0119 w 1721 roku, przeni\u00f3s\u0142 si\u0119 do Hesji i zosta\u0142 dyrektorem muzyki we Frankfurcie oraz kapelmistrzem w dw\u00f3ch tamtejszych ko\u015bcio\u0142ach, Barf\u00fcsserkirche i Katharinenkirche. Zobowi\u0105zany do pisania muzyki na najrozmaitsze sk\u0142ady i z my\u015bl\u0105 o skrajnie odmiennych uroczysto\u015bciach, w kr\u00f3tkim czasie stworzy\u0142 podwaliny w\u0142asnego dojrza\u0142ego stylu, czerpi\u0105c natchnienie mi\u0119dzy innymi z tw\u00f3rczo\u015bci kompozytor\u00f3w w\u0142oskich, z czasem wzbogacone te\u017c fascynacj\u0105 dorobkiem muzyk\u00f3w francuskich. Trzy lata po utracie Amalii poczu\u0142 si\u0119 got\u00f3w do kolejnego ma\u0142\u017ce\u0144stwa. Z Mari\u0105 Catharin\u0105 Textor, c\u00f3rk\u0105 miejscowego rajcy, z pocz\u0105tku uk\u0142ada\u0142o mu si\u0119 wi\u0119cej ni\u017c dobrze. Telemann odzyska\u0142 rado\u015b\u0107 \u017cycia i wen\u0119 tw\u00f3rcz\u0105, a pe\u0142na energii, zdrowa jak rydz i m\u0142odsza o szesna\u015bcie lat \u017cona niemal rok w rok obdarza\u0142a go nowym potomkiem.<\/p>\n

\"\"<\/a><\/p>\n

Georg Philipp Telemann na rycinie Georga Lichtenstegera, ok. 1745<\/p>\n

Wkr\u00f3tce jednak nadszed\u0142 kryzys. Marii Catharinie, nawyk\u0142ej do luksus\u00f3w pannie z bogatego domu, zbrzyd\u0142o \u017cycie w pieluchach, u boku wiecznie zapracowanego muzyka, kt\u00f3ry okaza\u0142 si\u0119 r\u00f3wnie p\u0142odnym kompozytorem, jak ojcem rodziny (para dochowa\u0142a si\u0119 ostatecznie dziewi\u0119ciorga dzieci). Przez pewien czas Maria pr\u00f3bowa\u0142a utrudnia\u0107 m\u0119\u017cowi dalsz\u0105 karier\u0119, wol\u0105c pozosta\u0107 we Frankfurcie i szuka\u0107 pociechy u krewnych. W ko\u0144cu Telemann straci\u0142 cierpliwo\u015b\u0107 i w 1721 roku obj\u0105\u0142 posad\u0119 kantora w Johanneum, najstarszym i najbardziej presti\u017cowym gimnazjum w Hamburgu. Ma\u0142\u017ce\u0144stwo ca\u0142kiem si\u0119 posypa\u0142o. \u017bona zacz\u0119\u0142a zdradza\u0107 Georga Philippa, p\u00f3\u017aniej za\u015b skutecznie wp\u0119dzi\u0142a go w d\u0142ugi, przegrywaj\u0105c olbrzymie sumy na grach hazardowych. W pewnym momencie sprowadzi\u0142a m\u0119\u017ca na kraw\u0119d\u017a bankructwa, trwoni\u0105c w karty wi\u0119cej, ni\u017c by\u0142 w stanie zarobi\u0107. Wtedy w\u0142a\u015bnie po\u015bpieszyli z pomoc\u0105 przyjaciele. Pomogli mu sp\u0142aci\u0107 cz\u0119\u015b\u0107 wierzytelno\u015bci i podsycili w nim wszystkie najpi\u0119kniejsze cechy: niewiarygodn\u0105 wr\u0119cz pracowito\u015b\u0107, dzieci\u0119c\u0105 ciekawo\u015b\u0107 \u015bwiata i sk\u0142onno\u015b\u0107 do oddawania si\u0119 rozlicznym pasjom, dzi\u0119ki kt\u00f3rym uwielbiany przez muzyk\u00f3w mistrz zachowa\u0142 hart ducha i sam nie popad\u0142 w na\u0142ogi.<\/p>\n

W latach 30. XVIII wieku, \u017ceby ostatecznie wyj\u015b\u0107 z d\u0142ug\u00f3w, Telemann tworzy\u0142 w takim tempie, a zarazem na tak wysokim poziomie muzycznego rzemios\u0142a, \u017ce nawet Mozart sp\u0142oni\u0142by si\u0119 ze wstydu. Przez ca\u0142y ten czas intensywnie korespondowa\u0142 z H\u00e4ndlem, kt\u00f3ry kiedy\u015b napomkn\u0105\u0142 p\u00f3\u0142\u017cartem, \u017ce jego starszy kolega potrafi skomponowa\u0107 czterog\u0142osowy motet w kr\u00f3tszym czasie, ni\u017c wi\u0119kszo\u015bci ludzi zaj\u0119\u0142oby napisanie listu. Obydwaj dzielili zami\u0142owanie do ogrodnictwa: H\u00e4ndel nieustannie podsy\u0142a\u0142 przyjacielowi nasiona, cebulki i sadzonki egzotycznych ro\u015blin, Telemann skrz\u0119tnie notowa\u0142 ich \u0142aci\u0144skie nazwy w Blumenliste <\/em>swej hamburskiej Arkadii.<\/p>\n

\"\"<\/a><\/p>\n

Hamburskie Johanneum na kolorowanym sztychu z lat 40. XIX wieku<\/p>\n

Zdaniem dzisiejszych muzykolog\u00f3w wra\u017cliwo\u015b\u0107 Telemanna na kszta\u0142t, barw\u0119 i zapach kwiat\u00f3w zdobi\u0105cych barokowe ogrody pokrywa\u0142a si\u0119 w pe\u0142ni z jego wyczuleniem na koloryt brzmienia i specyfik\u0119 gry na poszczeg\u00f3lnych instrumentach. W swojej autobiografii z 1740 roku tw\u00f3rca si\u0119 \u017cali\u0142, \u017ce opanowa\u0142 \u201ejedynie\u201d gr\u0119 na flecie, skrzypcach oraz instrumentach klawiszowych, a pozna\u0142 przecie\u017c tylu znakomitych muzyk\u00f3w i ka\u017cd\u0105 woln\u0105 chwil\u0119 po\u015bwi\u0119ci\u0142by z rado\u015bci\u0105 na nauk\u0119 gry na oboju, na chalumeau i violi da gamba, na violone i puzonie basowym. Gdzie indziej wspomina\u0142 swoje m\u0142odzie\u0144cze podr\u00f3\u017ce po Polsce i Morawach, podczas kt\u00f3rych zetkn\u0105\u0142 si\u0119 z \u201ebarbarzy\u0144skim pi\u0119knem\u201d muzyki gminu \u2013 tak zr\u00f3\u017cnicowanej, \u017ce uwa\u017cnemu muzykowi dostarczy\u0142aby inspiracji na reszt\u0119 \u017cycia.<\/p>\n

W najpracowitszym okresie kariery, kiedy nad g\u0142ow\u0105 zawis\u0142a mu gro\u017aba bankructwa, Telemann skomponowa\u0142 dziesi\u0105tki fantazji na instrumenty solowe, w manierze r\u00e9union des go\u00fbts<\/em>, czyli brawurowego po\u0142\u0105czenia ulubionych przeze\u0144 styl\u00f3w: niemieckiego, w\u0142oskiego, francuskiego i polskiego. Znalaz\u0142y si\u0119 w\u015br\u00f3d nich cykle dwunastu fantazji na skrzypce i \u00a0gamb\u0119, trzydzie\u015bci sze\u015b\u0107 fantazji na instrument klawiszowy oraz \u2013 by\u0107 mo\u017ce najwcze\u015bniejszy ze wszystkich \u2013 cykl 12 fantaisies \u00e0 traversi\u00e8re sans basse<\/em>.<\/p>\n

\"\"<\/a><\/p>\n

Omy\u0142kowy dopisek na egzemplarzu Fantazji <\/em>z Biblioth\u00e8que Royale w Brukseli<\/p>\n

Tyle\u017c w nim cudowno\u015bci, ile zagadek. Po pierwsze, nie wiemy dok\u0142adnie, kiedy powsta\u0142: zdaniem jednych oko\u0142o roku 1727, o czym \u015bwiadczy\u0142yby pewne niedoskona\u0142o\u015bci grawiury, by\u0107 mo\u017ce sporz\u0105dzonej r\u0119k\u0105 samego kompozytora; zdaniem innych, co najmniej pi\u0119\u0107 lat p\u00f3\u017aniej, czego dowodem by\u0142oby niezwyk\u0142e wyrafinowanie utworu, uznawanego cz\u0119sto za fletowy odpowiednik Das Wohltemperierte Klavier <\/em>Bacha. Przez pewien czas badacze dali si\u0119 zwie\u015b\u0107 dopiskowi na jedynym zachowanym egzemplarzu z Biblioth\u00e8que Royale w Brukseli, kt\u00f3ry g\u0142osi, \u017ce mamy do czynienia z Fantasie per il Violino, senza Basso<\/em>. O tym, \u017ce jest to pomy\u0142ka, pisa\u0142a mi\u0119dzy innymi brytyjska flecistka Rachel Brown, przeprowadziwszy wpierw drobiazgow\u0105 analiz\u0119 por\u00f3wnawcz\u0105 cyklu z \u201eprawdziwymi\u201d fantazjami na skrzypce z 1735 roku. Jej zdaniem dwana\u015bcie fantazji na flet jest dzie\u0142em w pe\u0142ni idiomatycznym, a rzekoma \u201eniewykonalno\u015b\u0107\u201d kilku ust\u0119p\u00f3w wynika ze specyfiki zapisu nutowego. Cykl zosta\u0142 u\u0142o\u017cony wed\u0142ug nast\u0119pstwa tonacji, od dw\u00f3ch pierwszych fantazji w A-dur i a-moll po dwie ostatnie w G-dur i g-moll. Ka\u017cda z nich odzwierciedla inny afekt, poparty tak\u017ce schematem rytmicznym i wyborem tempa poszczeg\u00f3lnych cz\u0119\u015bci. Niemiecki muzykolog Wolfgang Hirschmann dostrzeg\u0142 jeszcze inny wzorzec podzia\u0142u cyklu: na cztery grupy z\u0142o\u017cone z trzech fantazji, za ka\u017cdym razem zestawionych wed\u0142ug innego schematu (Dur-moll-moll; Dur-Dur-moll; Dur-moll-Dur; moll-Dur-moll).<\/p>\n

Niezwyk\u0142e to dzie\u0142o. Pod wieloma wzgl\u0119dami sposobne zar\u00f3wno dla szlifuj\u0105cych rzemios\u0142o flecist\u00f3w, jak i wytrawnych wirtuoz\u00f3w, szukaj\u0105cych w nim g\u0142\u0119bszych znacze\u0144. Nic dziwnego, \u017ce po napisaniu tego i innych cykl\u00f3w fantazji Telemann powoli uznawa\u0142 d\u0142ug za sp\u0142acony. Odt\u0105d ju\u017c tylko si\u0119 powtarza\u0142 \u2013 jak w swoim ogrodzie, gdzie kwiaty wymaga\u0142y rok w rok tych samych zabieg\u00f3w piel\u0119gnacyjnych. W 1755 op\u0142aka\u0142 \u015bmier\u0107 swojego pierworodnego syna. Potem zaopiekowa\u0142 si\u0119 wnukiem i zn\u00f3w wr\u00f3ci\u0142 do komponowania, mimo \u017ce traci\u0142 ju\u017c wzrok. Zmar\u0142 w roku 1767, na \u201ejakie\u015b k\u0142ucie w piersi\u201d. Ciekawe, czy osiem lat wcze\u015bniej, po \u015bmierci H\u00e4ndla, wys\u0142a\u0142 na jego pogrzeb w Opactwie Westminsterskim p\u0119k tulipan\u00f3w z w\u0142asnego ogrodu.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

Wkr\u00f3tce angielski przek\u0142ad recenzji Orfeusza z Zurychu i m\u00f3j najnowszy felieton z czekaj\u0105cego na uwolnienie do sieci czerwcowego numeru „Teatru”. Tymczasem, \u017ceby si\u0119 Pa\u0144stwu nie nudzi\u0142o, proponuj\u0119 powr\u00f3t do wielkanocnej ods\u0142ony Actus Humanus i cyklu 12 fantaisies \u00e0 traversi\u00e8re sans basse, kt\u00f3ry 12 marca zabrzmia\u0142 w Ratuszu G\u0142\u00f3wnego Miasta, w wykonaniu Marty Gawlas. *** Niewielu … [Read more…]<\/a><\/span><\/p>\n","protected":false},"author":2,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[8],"tags":[],"class_list":{"0":"entry","1":"post","2":"publish","3":"author-mangusta","4":"post-8143","6":"format-standard","7":"category-miscellanea"},"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/atorod.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/8143","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/atorod.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/atorod.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/atorod.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/2"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/atorod.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=8143"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/atorod.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/8143\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":8147,"href":"https:\/\/atorod.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/8143\/revisions\/8147"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/atorod.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=8143"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/atorod.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=8143"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/atorod.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=8143"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}