{"id":8192,"date":"2024-07-18T13:15:40","date_gmt":"2024-07-18T11:15:40","guid":{"rendered":"https:\/\/atorod.pl\/?p=8192"},"modified":"2024-07-18T13:15:40","modified_gmt":"2024-07-18T11:15:40","slug":"uczta-u-krola-slonce","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/atorod.pl\/?p=8192","title":{"rendered":"Uczta u Kr\u00f3la S\u0142o\u0144ce"},"content":{"rendered":"

Lada chwila recenzja z fina\u0142u jubileuszowego sezonu Academy of Ancient Music w wersji angielskiej, a wkr\u00f3tce potem druga cz\u0119\u015b\u0107 relacji z mojej wyprawy do Wielkiej Brytanii, czyli podsumowanie Ringu <\/em>w Longborough. Ale jeszcze musz\u0119 zebra\u0107 my\u015bli, bo cho\u0107 szczerze uto\u017csamiam si\u0119 z Tomem Bombadilem, to jednak Pier\u015bcie\u0144 na mnie dzia\u0142a, zw\u0142aszcza w takim wykonaniu. Tymczasem wr\u00f3\u0107my do wielkanocnego Actus Humanus i recitalu Ewy Mrowcy z Pi\u00e8ces de clavecin<\/em> d’Angleberta w Ratuszu Staromiejskim.<\/p>\n

***<\/p>\n

By\u0107 mo\u017ce nie wiedzieliby\u015bmy dzi\u015b tyle o \u017cyciu i obyczajach na dworze Kr\u00f3la S\u0142o\u0144ce, gdyby Karol I Ludwik, elektor Rzeszy z dynastii Wittelsbach\u00f3w, nie zwr\u00f3ci\u0142 si\u0119 w stron\u0119 Francji i w zwi\u0105zku z tym nie zmieni\u0142 zdania w kwestii zam\u0105\u017cp\u00f3j\u015bcia swej najstarszej c\u00f3rki El\u017cbiety. Liselotte \u2013 bo takie imi\u0119 przylgn\u0119\u0142o do niej od dzieci\u0144stwa \u2013 mia\u0142a zosta\u0107 \u017con\u0105 swego kuzyna Wilhelma Ora\u0144skiego, ale ojciec wyda\u0142 j\u0105 ostatecznie za \u015bwie\u017co owdowia\u0142ego Filipa, ksi\u0119cia Orleanu i m\u0142odszego brata Ludwika XIV. Ksi\u0119\u017cniczka Palatynatu mia\u0142a w\u00f3wczas dziewi\u0119tna\u015bcie lat. \u015alub odby\u0142 si\u0119 per procura<\/em> \u2013 Liselotte pozna\u0142a swojego m\u0119\u017ca cztery dni potem, 20 listopada 1671 roku. Wiele lat p\u00f3\u017aniej, by\u0107 mo\u017ce ju\u017c z perspektywy swoich ma\u0142\u017ce\u0144skich do\u015bwiadcze\u0144, pisa\u0142a o nim do jednej ze swych arystokratycznych przyjaci\u00f3\u0142ek w niezbyt pochlebnym tonie: \u017ce szpetny wprawdzie nie by\u0142, ale bardzo niski, \u017ce nos mia\u0142 ogromny, za to usta zbyt ma\u0142e i z\u0119by popsute; \u017ce w manierach przypomina\u0142 bardziej kobiet\u0119 ni\u017c m\u0119\u017cczyzn\u0119, nie znosi\u0142 koni ani polowa\u0144, i w gruncie rzeczy interesowa\u0142y go tylko ta\u0144ce, zabawy, \u017cycie towarzyskie, jedzenie i wymy\u015blne stroje. Sw\u00f3j opis podsumowa\u0142a smutn\u0105 konkluzj\u0105, \u017ce Filip chyba nigdy w \u017cyciu nikogo nie kocha\u0142.<\/p>\n

Pod tym wzgl\u0119dem chyba nie mia\u0142a racji: wygl\u0105da na to, \u017ce najwi\u0119ksz\u0105 mi\u0142o\u015bci\u0105 Filipa Orlea\u0144skiego by\u0142 jego imiennik, \u201epi\u0119kny jak anio\u0142\u201d Kawaler Lotary\u0144ski, z kt\u00f3rym zwi\u0105za\u0142 si\u0119 jeszcze za \u017cycia swej pierwszej \u017cony Henrietty. Ta by\u0142a o niego tak zazdrosna, \u017ce gdy zmar\u0142a w tajemniczych okoliczno\u015bciach w wieku niespe\u0142na dwudziestu sze\u015bciu lat \u2013 pono\u0107 po przedawkowaniu opium \u2013 obu pan\u00f3w podejrzewano o wsp\u00f3\u0142udzia\u0142 w zamordowaniu niech\u0119tnej ich romansowi ksi\u0119\u017cny. Liselotte nie przywi\u0105zywa\u0142a a\u017c tak wielkiej wagi do homoseksualnych sk\u0142onno\u015bci swego m\u0119\u017ca, trudno jednak nazwa\u0107 ich po\u017cycie szcz\u0119\u015bliwym. Mimo to oboje spe\u0142nili sw\u00f3j prokreacyjny obowi\u0105zek, i to a\u017c trzykrotnie. Po wydaniu na \u015bwiat dw\u00f3ch syn\u00f3w i jedynej c\u00f3rki, Liselotte odm\u00f3wi\u0142a dalszego dzielenia \u0142o\u017ca z Filipem. Przez reszt\u0119 \u017cycia, wype\u0142nionego mn\u00f3stwem dworskich intryg i osobistych k\u0142opot\u00f3w, szuka\u0142a pociechy w lekturze najrozmaitszych ksi\u0105\u017cek \u2013 od greckich klasyk\u00f3w po traktaty matematyczne \u2013 i prowadzeniu niezwykle bogatej korespondencji.<\/p>\n

\"\"<\/a><\/p>\n

Liselotte w kostiumie Diany. Autor nieznany, ok. 1670. Z kolekcji Schloss Fasanerie w Eichenzell<\/p>\n

W 1682 roku, zanim jeszcze wypad\u0142a z \u0142ask Ludwika XIV, pisa\u0142a w li\u015bcie do swej bratowej, jak przebiega\u0142y s\u0142ynne jours d\u2019appartement<\/em>, kt\u00f3re w\u0142adca urz\u0105dza\u0142 w Wersalu w ka\u017cdy poniedzia\u0142ek, \u015brod\u0119 i pi\u0105tek. Dworzanie zbierali si\u0119 punktualnie o sz\u00f3stej po po\u0142udniu w przedpokojach kr\u00f3lewskich, dw\u00f3rki \u2013 w komnacie kr\u00f3lowej. Go\u015bcie przez cztery godziny ta\u0144czyli, grali w karty, jedli, pili i s\u0142uchali muzyk\u00f3w de la chambre du Roy<\/em>. Zesp\u00f3\u0142 by\u0142 poka\u017any: w jego sk\u0142ad wchodzi\u0142o kilkana\u015bcioro \u015bpiewak\u00f3w, teorbista, dw\u00f3ch lutnist\u00f3w, trzech gambist\u00f3w, czterech flecist\u00f3w, czterech skrzypk\u00f3w oraz klawesynista \u2013 doskonale znany ksi\u0119\u017cnie Jean-Henri d\u2019Anglebert. Kto zm\u0119czy\u0142 si\u0119 ta\u0144cem w najwi\u0119kszej z sal przylegaj\u0105cych do komnaty Kr\u00f3la S\u0142o\u0144ce, ten przechodzi\u0142 na s\u0105siednie pokoje. A w ka\u017cdym z nich \u2013 opr\u00f3cz sto\u0142\u00f3w do gier i stolik\u00f3w uginaj\u0105cych si\u0119 pod ci\u0119\u017carem owoc\u00f3w i wykwintnych konfitur \u2013 zastawa\u0142 inne muzyczne cuda: w kr\u00f3lewskich apartamentach rozbrzmiewa\u0142y utwory solowe, tria, suity, arie, kantaty i fragmenty oper. \u201eAch, gdybym mia\u0142a teraz opowiedzie\u0107 Wa\u0107pani, jak wspaniale umeblowane s\u0105 te pokoje i jak wielka jest liczba zgromadzonych w nich sreber, nigdy bym nie sko\u0144czy\u0142a\u201d.<\/p>\n

\"\"<\/a><\/p>\n

Appartement du roi <\/em>w pa\u0142acu wersalskim. Fot. Jean-Marie Hullot<\/p>\n

Niewiele wiadomo o muzycznej edukacji i pierwszych trzech dekadach \u017cycia d\u2019Angleberta, poza tym, \u017ce by\u0142 synem zamo\u017cnego szewca z Bar-le-Duc. Nie wiadomo te\u017c, kiedy opu\u015bci\u0142 rodzinne miasto i trafi\u0142 do stolicy. Zanim si\u0119 o\u017ceni\u0142 w 1659 roku, mia\u0142 ju\u017c status bourgeois de Paris <\/em>i z pewno\u015bci\u0105 by\u0142 od d\u0142u\u017cszego czasu organist\u0105 w ko\u015bciele jakobin\u00f3w przy Rue St. Honor\u00e9. Prawdziwa kariera zacz\u0119\u0142a si\u0119 dla\u0144 rok p\u00f3\u017aniej, kiedy zosta\u0142 klawesynist\u0105 na dworze Filipa Orlea\u0144skiego. Historia milczy, jak znosi\u0142 jego ekscesy z m\u0119skimi faworytami i k\u0142\u00f3tnie z Henriett\u0105, wytrwa\u0142 jednak w s\u0142u\u017cbie u ksi\u0119cia przez osiem lat. Ale ju\u017c w roku 1662 zaj\u0105\u0142 analogiczn\u0105 pozycj\u0119 na dworze Ludwika XIV, i to w do\u015b\u0107 osobliwych okoliczno\u015bciach. Odkupi\u0142 mianowicie posad\u0119 od Jacquesa Championa de Chambonni\u00e8res, praojca szko\u0142y klawesynist\u00f3w francuskich i by\u0107 mo\u017ce swego mistrza, kt\u00f3ry s\u0142yn\u0105\u0142 z trudnego charakteru i pono\u0107 nie do\u015b\u0107 umiej\u0119tnie realizowa\u0142 basso continuo w kr\u00f3lewskim zespole. Pozosta\u0142 na stanowisku a\u017c do \u015bmierci w 1691 roku, przez ostatnie dwana\u015bcie lat \u0142\u0105cz\u0105c je ze s\u0142u\u017cb\u0105 na dworze synowej kr\u00f3la i delfiny Francji, Marii Anny Wiktorii Bawarskiej.<\/p>\n

By\u0142 te\u017c cenionym nauczycielem, pod kt\u00f3rego skrzyd\u0142a dosta\u0142a si\u0119 kolejna osoba zwi\u0105zana z Kr\u00f3lem S\u0142o\u0144ce \u2013 jego ukochana nie\u015blubna c\u00f3rka Maria Anna de Bourbon. S\u0142ynna z pi\u0119kno\u015bci \u201eMademoiselle de Blois\u201d okaza\u0142a si\u0119 r\u00f3wnie\u017c wybitnie uzdolnion\u0105 klawesynistk\u0105. To jej w\u0142a\u015bnie d\u2019Anglebert zadedykowa\u0142 przepi\u0119knie wydany w 1689 roku zbi\u00f3r Pi\u00e8ces de clavecin<\/em>, obejmuj\u0105cy pi\u0119\u0107dziesi\u0105t siedem utwor\u00f3w zgrupowanych w cztery rozbudowane suity i opatrzonych siedmiostronicowym wst\u0119pem \u201eze sposobem ich grania\u201d. Trzy z czterech suit otwieraj\u0105 preludia niemenzurowane \u2013 nawi\u0105zuj\u0105ce do lutniowej tradycji kr\u00f3tkiej improwizacji, kt\u00f3rej g\u0142\u00f3wnym celem by\u0142o wypr\u00f3bowanie instrumentu. Preludia \u2013 w kt\u00f3rych d\u2019Anglebert wyra\u017anie czerpa\u0142 inspiracj\u0119 z toccat Frescobaldiego i Frobergera \u2013 s\u0105 te\u017c swoistym wprowadzeniem w tonacj\u0119 poszczeg\u00f3lnych suit. W ka\u017cdej z nich nast\u0119puje p\u00f3\u017aniej g\u0142\u00f3wna sekwencja utwor\u00f3w tanecznych \u2013 czyli allemande, courante, sarabande<\/em> i gigue <\/em>\u2013 cz\u0119sto powt\u00f3rzonych kilkakrotnie (w Pi\u00e8ces en sol mineur<\/em> s\u0105 na przyk\u0142ad trzy courantes<\/em>: dwa w\u0142asne i jedna transkrypcja z Lully\u2019ego z wariacj\u0105 d\u2019Angleberta). W dalszych cz\u0119\u015bciach suit znalaz\u0142y si\u0119 inne modne na \u00f3wczesnym dworze ta\u0144ce oraz transkrypcje fragment\u00f3w instrumentalnych z dzie\u0142 Lully\u2019ego \u2013 z niezwyk\u0142\u0105 wyobra\u017ani\u0105 i wyczuciem faktury \u201eprze\u0142o\u017conych\u201d na idiom klawesynowy.<\/p>\n

\"\"<\/a><\/p>\n

Jean-Henri d’Anglebert. Rycina Cornelisa Vermeulena wed\u0142ug portretu Pierre’a Mignarda<\/p>\n

Kolekcja \u2013 cho\u0107 sam d\u2019Anglebert nie zd\u0105\u017cy\u0142 si\u0119 d\u0142ugo ni\u0105 nacieszy\u0107 \u2013 na pocz\u0105tku XVIII stulecia sta\u0142a si\u0119 istn\u0105 bibli\u0105 wirtuoz\u00f3w i kompozytor\u00f3w muzyki klawiszowej. Sztuki ornamentowania uczy\u0142 si\u0119 na niej Jan Sebastian Bach. Bez Anglebertowych suit nie by\u0142oby Pi\u00e8ces de clavecin <\/em>Rameau. Egzemplarze wydania z 1689 roku przetrwa\u0142y w zaskakuj\u0105co du\u017cej liczbie bibliotek i zbior\u00f3w prywatnych. Co dzi\u015b dla nas najwa\u017cniejsze, klawesynowe arcydzie\u0142a d\u2019Angleberta budz\u0105 coraz wi\u0119ksze zainteresowanie w\u015br\u00f3d \u015bwiadomych ich kontekstu wykonawc\u00f3w. To dzi\u0119ki nim w wyobra\u017ani s\u0142uchaczy o\u017cywa wizja wersalskich jours d\u2019appartement \u00ad<\/em>\u2013 z t\u0142umem dworzan, ze sto\u0142ami do gry w szachy, tryktraka i pikiet\u0119, pokrytych zielonym, obszytym z\u0142otymi fr\u0119dzlami aksamitem. Kr\u00f3l si\u0119 bawi i ta\u0144czy. Czego nie opisa\u0142a w swych listach ksi\u0119\u017cna Liselotte, rozbrzmiewa w przepysznej muzyce d\u2019Angleberta.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

Lada chwila recenzja z fina\u0142u jubileuszowego sezonu Academy of Ancient Music w wersji angielskiej, a wkr\u00f3tce potem druga cz\u0119\u015b\u0107 relacji z mojej wyprawy do Wielkiej Brytanii, czyli podsumowanie Ringu w Longborough. Ale jeszcze musz\u0119 zebra\u0107 my\u015bli, bo cho\u0107 szczerze uto\u017csamiam si\u0119 z Tomem Bombadilem, to jednak Pier\u015bcie\u0144 na mnie dzia\u0142a, zw\u0142aszcza w takim wykonaniu. Tymczasem … [Read more…]<\/a><\/span><\/p>\n","protected":false},"author":2,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[8],"tags":[],"class_list":["entry","post","publish","author-mangusta","post-8192","format-standard","category-miscellanea"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/atorod.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/8192","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/atorod.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/atorod.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/atorod.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/2"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/atorod.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=8192"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/atorod.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/8192\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":8196,"href":"https:\/\/atorod.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/8192\/revisions\/8196"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/atorod.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=8192"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/atorod.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=8192"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/atorod.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=8192"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}