{"id":8241,"date":"2024-08-12T12:39:46","date_gmt":"2024-08-12T10:39:46","guid":{"rendered":"https:\/\/atorod.pl\/?p=8241"},"modified":"2024-08-17T21:25:12","modified_gmt":"2024-08-17T19:25:12","slug":"pamietnik-z-samotnej-podrozy","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/atorod.pl\/?p=8241","title":{"rendered":"Pami\u0119tnik z samotnej podr\u00f3\u017cy"},"content":{"rendered":"

Upi\u00f3r w rozjazdach i czasem ma k\u0142opot z internetem, w zwi\u0105zku z czym recenzja z Grange Park Opera op\u00f3\u017ani si\u0119 jeszcze o kilka dni. Przepraszamy, a tymczasem – w ramach rekompensaty – proponujemy powr\u00f3t do Gda\u0144ska na wiosenny Actus Humanus, gdzie 30 marca, w Ratuszu G\u0142\u00f3wnego Miasta, wyst\u0105pi\u0142a carillonistka Monika Ka\u017amierczak: w programie z\u0142o\u017conym z utwor\u00f3w Johanna Jakoba Frobegera.<\/p>\n

***<\/p>\n

W mie\u015bcie Muiden w Holandii P\u00f3\u0142nocnej, nieopodal uj\u015bcia rzeki Vecht, stoi twierdza Muiderslot, kt\u00f3rej pocz\u0105tki si\u0119gaj\u0105 XIII wieku. Zamek zosta\u0142 wzniesiony na polecenie Florisa V, hrabiego Holandii i Zelandii z dynastii Gerolfing\u00f3w, jednego z najs\u0142ynniejszych \u015bredniowiecznych w\u0142adc\u00f3w Niderland\u00f3w, tyle\u017c uwielbianego przez ch\u0142op\u00f3w, kt\u00f3rym nada\u0142 liczne przywileje, jak znienawidzonego przez swych szlacheckich wasali. Floris zgin\u0105\u0142 w kwiecie wieku, wskutek spisku zawi\u0105zanego przez Gijsbrechta z Amstel, Gerarda z Velzen i Hermana z Woerden, kt\u00f3rzy porwali go podczas polowania z soko\u0142ami i wywie\u017ali skr\u0119powanego do Muiderslot. Wie\u015b\u0107 o porwaniu rozesz\u0142a si\u0119 lotem b\u0142yskawicy i sk\u0142oni\u0142a rozw\u015bcieczonych ch\u0142op\u00f3w do pr\u00f3by odbicia swego pana \u2013 zako\u0144czonej gwa\u0142townym starciem, w kt\u00f3rym wszystko posz\u0142o nie tak i jeden ze spiskowc\u00f3w dos\u0142ownie zaszlachtowa\u0142 hrabiego. Po \u015bmierci Florisa twierdza przesz\u0142a w r\u0119ce biskupa Utrechtu, kt\u00f3ry nakaza\u0142 j\u0105 zburzy\u0107. Odbudowana sto lat p\u00f3\u017aniej przez ksi\u0119cia Albrechta I Bawarskiego, doczeka\u0142a si\u0119 \u015bwietno\u015bci dopiero w XVII wieku, kiedy zamieszka\u0142 w niej Pieter Corneliszoon Hooft, obj\u0105wszy urz\u0105d szeryfa Muiden. Hooft, poeta, dramaturg i historyk, jedna z najja\u015bniejszych postaci Z\u0142otego Wieku Niderland\u00f3w, co lato \u015bci\u0105ga\u0142 do zamku doborowe grono artyst\u00f3w i uczonych, do kt\u00f3rego z czasem przylgn\u0119\u0142a nazwa Muiderkring. Niderlandzcy humani\u015bci prowadzili dysputy ca\u0142ymi dniami, a gdy do\u015b\u0107 ju\u017c mieli uczt duchowych, szli do zamkowych ogrod\u00f3w napawa\u0107 si\u0119 woni\u0105 leczniczych zi\u00f3\u0142 i zajada\u0107 \u015bliwkami z ulubionego sadu gospodarza.<\/p>\n

\"\"<\/a><\/p>\n

Twierdza Muiderslot na rycinie z 1649 roku<\/p>\n

Jednym z cz\u0142onk\u00f3w kr\u0119gu by\u0142 Constantijn Huygens, przyjaciel i patron sztuk wszelkich, w\u015br\u00f3d kt\u00f3rych niebagateln\u0105 pozycj\u0119 zajmowa\u0142a muzyka. \u015apiewu uczy\u0142 si\u0119 pono\u0107 od drugiego roku \u017cycia, gr\u0119 na lutni i violi da gamba opanowa\u0142 biegle, zanim sko\u0144czy\u0142 lat dziesi\u0119\u0107, p\u00f3\u017aniej, gdy zaj\u0105\u0142 si\u0119 te\u017c kompozycj\u0105, do jego ulubionych instrument\u00f3w do\u0142\u0105czy\u0142 klawesyn. O wybitnym talencie Johanna Jakoba Frobergera dowiedzia\u0142 si\u0119 od angielskiego dyplomaty Williama Swanna, przed kt\u00f3rym wirtuoz wyst\u0105pi\u0142 w 1649 roku w Wiedniu, tu\u017c przed wyruszeniem w kolejn\u0105 kilkuletni\u0105 podr\u00f3\u017c artystyczn\u0105 po Europie. Froberger mia\u0142 w\u00f3wczas trzydzie\u015bci trzy lata i ni\u00f3s\u0142 ju\u017c ze sob\u0105 ogromny baga\u017c do\u015bwiadcze\u0144. Urodzi\u0142 si\u0119 w Stuttgarcie, w rodzinie Basiliusa, tenora na dworze ksi\u0119cia wirtemberskiego, i Anny z domu Schmid. By\u0142 najm\u0142odszym z jedena\u015bciorga rodze\u0144stwa i podobnie jak wszyscy jego bracia otrzyma\u0142 solidne muzyczne wykszta\u0142cenie \u2013 z pewno\u015bci\u0105 pod okiem ojca, a zapewne te\u017c innych mistrz\u00f3w zwi\u0105zanych z W\u00fcrttemberg Hofkapelle: wiele wskazuje, \u017ce pierwszych lekcji gry na organach udziela\u0142 mu sam Johann Ulrich Steigleder, organista w ko\u015bciele kolegiackim i na ksi\u0105\u017c\u0119cym dworze.<\/p>\n

\"\"<\/a><\/p>\n

Portret Constantijna Huygensa p\u0119dzla Michiela Janszoona van Mierevelta, 1641. Ze zbior\u00f3w Hofwijck niedaleko Voorburga<\/p>\n

Kapel\u0119 rozwi\u0105zano w 1634 roku, po kl\u0119sce protestant\u00f3w w pierwszej bitwie pod N\u00f6rdlingen, jednym z najwa\u017cniejszych star\u0107 podczas wojny trzydziestoletniej. M\u0142odziutki Froberger przebywa\u0142 w\u00f3wczas w Wiedniu, dok\u0105d wyjecha\u0142 po dalsze nauki w roku 1631, dzi\u0119ki rekomendacji i wsparciu pewnego szwedzkiego dyplomaty. O szczeg\u00f3\u0142owych losach Johanna Jakoba wiadomo niewiele a\u017c do 1637 roku, kiedy straci\u0142 oboje rodzic\u00f3w i jedn\u0105 z si\u00f3str w epidemii czarnej \u015bmierci, zosta\u0142 nadwornym organist\u0105 cesarza Ferdynanda III i zapewne w zwi\u0105zku z obj\u0119ciem tej funkcji przeszed\u0142 na katolicyzm, jesieni\u0105 za\u015b ruszy\u0142 w pierwsz\u0105 podr\u00f3\u017c do W\u0142och i podj\u0105\u0142 studia u Girolama Frescobaldiego w Rzymie. Do Wiednia Froberger wr\u00f3ci\u0142 po trzech latach, po czym w 1645 roku zn\u00f3w wyjecha\u0142 do Italii, tym razem po nauki do s\u0142ynnego jezuickiego teologa, wynalazcy i erudyty Athanasiusa Kirchera. W roku 1649 wpad\u0142 do Austrii jak po ogie\u0144, \u017ceby wkr\u00f3tce objecha\u0107 p\u00f3\u0142 Europy i osi\u0105\u015b\u0107 w Wiedniu na d\u0142u\u017cej dopiero cztery lata p\u00f3\u017aniej. Ostatnie lata \u017cycia sp\u0119dzi\u0142 zapewne w Montb\u00e9liard przy dzisiejszej granicy ze Szwajcari\u0105, u owdowia\u0142ej ksi\u0119\u017cny wirtemberskiej Sybilli, kt\u00f3r\u0105 pozna\u0142 jeszcze w czasach stuttgarckich. Wi\u0119kszo\u015b\u0107 informacji z tego okresu pochodzi z obfitej korespondencji Sybilli z Constantijnem Huygensem, kt\u00f3ry w 1665 roku wreszcie pozna\u0142 Frobergera osobi\u015bcie i op\u0142aci\u0142 jego podr\u00f3\u017c do Moguncji, gdzie wirtuoz wyst\u0105pi\u0142 na dworze elektora-arcybiskupa.<\/p>\n

Rok p\u00f3\u017aniej Froberger ju\u017c nie \u017cy\u0142. Zrozpaczona Sybilla pisa\u0142a w li\u015bcie do Huygensa: \u201eWiem, jak gorzko wraz ze mn\u0105 op\u0142akuje pan strat\u0119 mego ukochanego, czcigodnego mistrza i nauczyciela. (\u2026) Bogu niech b\u0119d\u0105 dzi\u0119ki za nasz\u0105 przyja\u017a\u0144, bo nikt w moich kr\u0119gach nie rozumie jego szlachetnej sztuki tak dobrze jak pan\u201d. Ksi\u0119\u017cna odziedziczy\u0142a du\u017c\u0105 cz\u0119\u015b\u0107 spu\u015bcizny Frobergera i tylko raz z\u0142ama\u0142a dan\u0105 mu obietnic\u0119, \u017ce nie udost\u0119pni jej nikomu, wys\u0142awszy kilka r\u0119kopis\u00f3w Huygensowi. Utwory mimo to kr\u0105\u017cy\u0142y w odpisach, przez stulecia cenione wy\u017cej ni\u017c dorobek popularnych dzi\u015b mistrz\u00f3w baroku. W 2006 roku wyszed\u0142 na \u015bwiat\u0142o dzienne kolejny manuskrypt Frobergera, pochodz\u0105cy najprawdopodobniej w\u0142a\u015bnie z kolekcji ksi\u0119\u017cny Sybilli.<\/p>\n

\"\"<\/a><\/p>\n

R\u0119kopis Allemande faite en passant le Rhin dans une barque en grand p\u00e9ril\u00a0<\/i>wraz z obja\u015bnieniami Frobergera<\/p>\n

Tym, co odr\u00f3\u017cnia tw\u00f3rczo\u015b\u0107 Frobergera na tle innych kompozycji klawiszowych tego czasu, jest jej niezwyk\u0142y \u0142adunek emocjonalny. Ka\u017cda figura i ka\u017cdy ornament s\u0105 w niej no\u015bnikiem jakiego\u015b afektu: od gaudium <\/em>w utworach okoliczno\u015bciowych, dedykowanych mi\u0119dzy innymi Sybilli, a\u017c po rozdzieraj\u0105cy serce dolor<\/em> w lamentach i medytacjach. Pod wzgl\u0119dem formalno-estetycznym Froberger zdaje si\u0119 nie tylko czerpa\u0107 ze wszystkich styl\u00f3w, z jakimi zetkn\u0105\u0142 si\u0119 podczas rozlicznych podr\u00f3\u017cy, ale te\u017c nadawa\u0107 im ca\u0142kiem now\u0105 posta\u0107, tak integralnie zro\u015bni\u0119t\u0105 z faktur\u0105 klawiszow\u0105, \u017ce czasem nie spos\u00f3b dos\u0142ucha\u0107 si\u0119 \u017ar\u00f3d\u0142a inspiracji. Froberger na klawiaturze \u015bpiewa, kszta\u0142tuje ka\u017cdy temat jak mistrz w\u0142oskiego bel canto<\/em>, opowiada z przej\u0119ciem historie \u2013 czasem tak sugestywne, jak muzyczny obraz upadku ze schod\u00f3w w Tombeau fait \u00e0 Paris sur la mort de Monsieur Blancheroche<\/em> (chodzi o francuskiego lutnist\u0119 Charlesa Fleury; Froberger by\u0142 \u015bwiadkiem jego tragicznej \u015bmierci).<\/p>\n

Jego muzyka jest jak pami\u0119tnik z samotnej podr\u00f3\u017cy \u2013 pe\u0142nej niebezpiecze\u0144stw i gwa\u0142townych uniesie\u0144, refleksji nad prawami rz\u0105dz\u0105cymi \u015bwiatem i ludzk\u0105 natur\u0105, kr\u00f3tkich chwil pewno\u015bci i d\u0142ugich okres\u00f3w zw\u0105tpienia. Ksi\u0119\u017cna Sybilla zapewne mia\u0142a racj\u0119: w jej kr\u0119gach wszyscy podziwiali tw\u00f3rczo\u015b\u0107 Frobergera, lecz ma\u0142o kto j\u0105 rozumia\u0142.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

Upi\u00f3r w rozjazdach i czasem ma k\u0142opot z internetem, w zwi\u0105zku z czym recenzja z Grange Park Opera op\u00f3\u017ani si\u0119 jeszcze o kilka dni. Przepraszamy, a tymczasem – w ramach rekompensaty – proponujemy powr\u00f3t do Gda\u0144ska na wiosenny Actus Humanus, gdzie 30 marca, w Ratuszu G\u0142\u00f3wnego Miasta, wyst\u0105pi\u0142a carillonistka Monika Ka\u017amierczak: w programie z\u0142o\u017conym z … [Read more…]<\/a><\/span><\/p>\n","protected":false},"author":2,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[8],"tags":[],"class_list":{"0":"entry","1":"post","2":"publish","3":"author-mangusta","4":"post-8241","6":"format-standard","7":"category-miscellanea"},"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/atorod.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/8241","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/atorod.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/atorod.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/atorod.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/2"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/atorod.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=8241"}],"version-history":[{"count":7,"href":"https:\/\/atorod.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/8241\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":8254,"href":"https:\/\/atorod.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/8241\/revisions\/8254"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/atorod.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=8241"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/atorod.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=8241"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/atorod.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=8241"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}