{"id":8281,"date":"2024-09-07T00:47:31","date_gmt":"2024-09-06T22:47:31","guid":{"rendered":"https:\/\/atorod.pl\/?p=8281"},"modified":"2025-09-11T22:44:58","modified_gmt":"2025-09-11T20:44:58","slug":"trzy-debiuty-trzy-olsnienia","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/atorod.pl\/?p=8281","title":{"rendered":"Trzy debiuty, trzy ol\u015bnienia"},"content":{"rendered":"

No i mam kolejn\u0105 nauczk\u0119, \u017ceby si\u0119 nie zarzeka\u0107. Na premier\u0119 Pier\u015bcienia Nibelunga <\/em>w re\u017cyserii Valentina Schwarza nie dotar\u0142am, wci\u0105\u017c maj\u0105c do nadrobienia kilka bayreuckich inscenizacji z lat ubieg\u0142ych. W zesz\u0142ym roku te\u017c sobie darowa\u0142am now\u0105 tetralogi\u0119 \u2013 zniech\u0119cona na og\u00f3\u0142 mia\u017cd\u017c\u0105cymi recenzjami wizji re\u017cyserskiej, nier\u00f3wn\u0105, w kilku przypadkach wr\u0119cz nietrafion\u0105 obsad\u0105, oraz powrotem za pulpit m\u0142odego, niew\u0105tpliwie utalentowanego, ale niezbyt do\u015bwiadczonego fi\u0144skiego dyrygenta Pietariego Inkinena, kt\u00f3ry w 2021 roku odebra\u0142 mi resztki przyjemno\u015bci obcowania z ukochan\u0105 Walkiri\u0105<\/em>. W tym sezonie zabrak\u0142o mi argument\u00f3w \u2013 po Corneliusie Meistrze, potem za\u015b Inkinenie, batut\u0119 przej\u0119\u0142a Simone Young, kt\u00f3rej debiutu na Zielonym Wzg\u00f3rzu nie mogli\u015bmy si\u0119 doczeka\u0107 od lat. Drug\u0105 sensacj\u0105 by\u0142a zapowied\u017a wyst\u0119pu Michaela Spyresa w roli Zygmunta, tym wi\u0119ksz\u0105, \u017ce chodzi\u0142o o debiut podw\u00f3jny \u2013 ameryka\u0144ski tenor nigdy przedtem nie \u015bpiewa\u0142 tej partii na scenie. Ciekawo\u015b\u0107 zawodowa przewa\u017cy\u0142a, cho\u0107 wyznaj\u0119 ze skruch\u0105, \u017ce zaakredytowa\u0142am si\u0119 tylko na Z\u0142ocie Renu <\/em>i Walkirii<\/em>. Po tym, co zobaczy\u0142am i us\u0142ysza\u0142am, nie wykluczam, \u017ce w przysz\u0142ym roku skorzystam z ostatniej okazji zapoznania si\u0119 z ca\u0142o\u015bci\u0105 \u2013 cho\u0107by po to, by zweryfikowa\u0107 kilka trop\u00f3w interpretacyjnych, kt\u00f3rych chwyci\u0142am si\u0119 podczas analizy dw\u00f3ch pierwszych cz\u0119\u015bci Ringu<\/em>.<\/p>\n

\"\"<\/a><\/p>\n

Z\u0142oto Renu. <\/em>\u00d3lafur Sigurdarson (Alberyk) i John Daszak (Loge). Fot. Enrico Nawrath<\/p>\n

Schwarz wkroczy\u0142 do Bayreuth z opini\u0105 ikonoklasty i buntownika, na kt\u00f3r\u0105 sk\u0105din\u0105d godziwie sobie zapracowa\u0142. Oznajmi\u0142, \u017ce zamierza wyre\u017cyserowa\u0107 Pier\u015bcie\u0144<\/em> niczym czterocz\u0119\u015bciow\u0105 sag\u0119 na platformie Netflix \u2013 opowie\u015b\u0107 o problemach i dylematach wsp\u00f3\u0142czesnej rodziny, dostosowan\u0105 do wra\u017cliwo\u015bci dzisiejszego odbiorcy ze wszystkimi wynikaj\u0105cymi z tej decyzji konsekwencjami dramaturgicznymi. W pe\u0142ni \u015bwiadom, \u017ce Wagner si\u0119gn\u0105\u0142 do dziesi\u0105tk\u00f3w \u017ar\u00f3de\u0142, by stworzy\u0107 w\u0142asn\u0105 mitologi\u0119 na nadchodz\u0105ce czasy, sam poczu\u0142 si\u0119 mitotw\u00f3rc\u0105 i \u2013 jak to okre\u015bli\u0142 \u2013 \u201ez konsekwentnym brakiem poszanowania\u201d dla libretta dokona\u0142 w nim zasadniczych zmian: nie w warstwie tekstowej, lecz interpretacyjnej. Osi\u0105 dramaturgiczn\u0105 ca\u0142o\u015bci uczyni\u0142 konflikt dw\u00f3ch braci-bli\u017aniak\u00f3w, Alberyka i Wotana. Fizycznie obecne w Pier\u015bcieniu <\/em>z\u0142oto Renu zast\u0105pi\u0142 wielorakim symbolem w\u0142adzy. Z Zyglindy \u2013 ci\u0119\u017carnej ju\u017c przed nadej\u015bciem Zygmunta \u2013 uczyni\u0142 ofiar\u0119 gwa\u0142tu Wotana, ca\u0142kowicie stawiaj\u0105c na g\u0142owie relacje mi\u0119dzy postaciami Walkirii<\/em>. Poniewa\u017c Schwarz uciek\u0142 si\u0119 do por\u00f3wnania z filmowymi pr\u00f3bami demitologizacji mit\u00f3w zastanych, pozwol\u0119 sobie zauwa\u017cy\u0107, \u017ce w blisko trzydziestoletniej historii Netflixa nikt nie dokona\u0142 adaptacji tak dalece odbiegaj\u0105cej od pierwowzoru, by widz \u2013 \u017ceby cokolwiek z niej zrozumie\u0107 \u2013 musia\u0142 posi\u0142kowa\u0107 si\u0119 obszernymi wyja\u015bnieniami re\u017cyserskimi. Oby\u0142 si\u0119 bez nich nawet zwariowany norweski serial Ragnarok<\/em>, kt\u00f3rego tw\u00f3rcy rozprawili si\u0119 bezlito\u015bnie nie tylko z mitologi\u0105 nordyck\u0105, ale i Pier\u015bcieniem Nibelunga<\/em> \u2013 a mimo to narracja pozosta\u0142a czytelna, przede wszystkim dla g\u0142\u00f3wnych adresat\u00f3w produkcji, czyli pryszczatych nastolatk\u00f3w, kt\u00f3rzy nie zawsze mieli poj\u0119cie, dlaczego pewien pensjonariusz domu opieki w fikcyjnym miasteczku Edda nosi czarn\u0105 opask\u0119 na oku i nazywa si\u0119 Wotan Wagner.<\/p>\n

Od strony koncepcyjnej Ring <\/em>w uj\u0119ciu Schwarza jest zatem kompletn\u0105 katastrof\u0105, zarazem jednak katastrof\u0105 perwersyjnie atrakcyjn\u0105 wizualnie, g\u0142\u00f3wnie za spraw\u0105 \u015bwietnej scenografii Andrei Cozziego, niez\u0142ych kostium\u00f3w Andy\u2019ego Besucha, sprawnej re\u017cyserii \u015bwiate\u0142, przygotowanej w tym roku przez Nicola Hungsberga na podstawie pierwotnej koncepcji Reinharda Trauba, i \u2013 last but not least <\/em>\u2013 niezwyk\u0142ych walor\u00f3w sceny w Festspielhaus, kt\u00f3rej g\u0142\u0119bia uwydatnia ka\u017cdy detal i wyjaskrawia ka\u017cd\u0105 barw\u0119. Schwarz nie umie jednak wykorzysta\u0107 tej \u015bwietnie zaaran\u017cowanej przestrzeni, wywo\u0142uj\u0105cej tylko powierzchowne skojarzenia z planem filmowym. Narracja rozgrywa si\u0119 w zbyt wielu miejscach r\u00f3wnocze\u015bnie, z braku mo\u017cliwo\u015bci stosowania zbli\u017ce\u0144 i d\u0142ugich najazd\u00f3w kamery rozprasza uwag\u0119 i w rezultacie grz\u0119\u017anie na manowcach popl\u0105tanych, roz\u0142a\u017c\u0105cych si\u0119 w\u0105tk\u00f3w pobocznych.<\/p>\n

\"\"<\/a><\/p>\n

Z\u0142oto Renu. <\/em>Tomasz Konieczny (Wotan). Fot. Enrico Nawrath<\/p>\n

A jednak wida\u0107 w tym jak\u0105\u015b rozpaczliw\u0105 pr\u00f3b\u0119 skuszenia widza obietnic\u0105 tajemnicy. Nie ma w tej inscenizacji z\u0142ota, pier\u015bcienia ani Nothunga, s\u0105 jednak niewyja\u015bnione do ko\u0144ca symbole, kt\u00f3rych znaczenie ods\u0142oni si\u0119 by\u0107 mo\u017ce w kolejnych cz\u0119\u015bciach cyklu. Czy\u017cby z\u0142otem by\u0142 koszmarny, okrutny ch\u0142opiec w \u017c\u00f3\u0142tej koszulce, kt\u00f3rego Alberyk porywa spod opieki C\u00f3r Renu? A mo\u017ce to tylko u\u0142uda, mo\u017ce prawdziw\u0105 metafor\u0105 pierwotnego \u0142adu natury jest dwoje obsypanych z\u0142otym brokatem dzieci z Walkirii<\/em> \u2013 uciele\u015bnionych wizji pierwotnego stanu niewinno\u015bci Zyglindy i Zygmunta? Co oznacza ukazywany pod r\u00f3\u017cnymi postaciami ostros\u0142up? Czy\u017cby we wszystkich przejawach \u2013 od wielo\u015bciennej odmiany kostki Rubika, kt\u00f3r\u0105 Wotan podsuwa piekielnemu ch\u0142opczykowi do zabawy, a\u017c po \u015bwietlist\u0105 przestrze\u0144, do kt\u00f3rej d\u0105\u017cy Brunhilda w finale Walkirii <\/em>\u2013 by\u0142 wieloznacznym symbolem w\u0142adzy i przemocy, pier\u015bcieniem, Tarnhelmem i w\u0142\u00f3czni\u0105 Wotana w jednym?<\/p>\n

Na te pytania nie dostajemy odpowiedzi i w\u0105tpi\u0119 \u2013 by\u0107 mo\u017ce nies\u0142usznie \u2013 \u017ce zyskamy j\u0105 pod koniec Pier\u015bcienia. <\/em>Schwarz ma ca\u0142kiem niez\u0142y warsztat re\u017cyserski i t\u0119 niesp\u00f3jn\u0105 opowie\u015b\u0107 o toksycznej rodzinie o\u017cywia od czasu \u015bwietnie rozegranymi epizodami i wdzi\u0119cznymi etiudami aktorskimi, kt\u00f3re zamiast rozwin\u0105\u0107 si\u0119 w sp\u00f3jn\u0105 narracj\u0119, p\u0119kaj\u0105 niczym ba\u0144ki mydlane. Jak brawurowa, cho\u0107 odrobin\u0119 przeszar\u017cowana scena, w kt\u00f3rej Erda przed s\u0142owami \u201eWeiche, Wotan, weiche\u201d z impetem ciska o pod\u0142og\u0119 tac\u0105 pe\u0142n\u0105 kieliszk\u00f3w do szampana. Jak pocz\u0105tek I aktu Walkirii, w kt\u00f3rym Hunding w\u015br\u00f3d rozb\u0142ysk\u00f3w burzy walczy z panelem przepalonych bezpiecznik\u00f3w elektrycznych. Jak celnie uj\u0119ta esencja rozczarowania Zygmunta, kt\u00f3ry na wie\u015b\u0107, \u017ce w Walhalli nie po\u0142\u0105czy si\u0119 z Zyglind\u0105, porzuca walizk\u0119 spakowan\u0105 w podr\u00f3\u017c do pa\u0142acu poleg\u0142ych. Wi\u0119kszo\u015b\u0107 pomys\u0142\u00f3w Schwarza bierze si\u0119 jednak znik\u0105d i donik\u0105d nie prowadzi, co dotyczy mi\u0119dzy innymi spektakularnego Niecwa\u0142owania Walkirii: spowitych w banda\u017ce i odbywaj\u0105cych rekonwalescencj\u0119 w klinice chirurgii plastycznej.<\/p>\n

\"\"<\/a><\/p>\n

Walkiria. <\/em>Michael Spyres (Zygmunt), Georg Zeppenfeld (Hunding) i Vida Miknevi\u010di\u016bt\u0117 (Zyglinda). Fot. Enrico Nawrath<\/p>\n

Zastanawiam si\u0119, na ile to pandemonium teatru postdramatycznego zawa\u017cy\u0142o na doborze obsady i stylu realizacji poszczeg\u00f3lnych partii wokalnych. W Z\u0142ocie Renu <\/em>zgodnie z koncepcj\u0105 Schwarza dostali\u015bmy bli\u017aniak\u00f3w Alberyka i Wotana w postaciach dw\u00f3ch odra\u017caj\u0105cych typ\u00f3w spod ciemnej gwiazdy, kt\u00f3rych \u015bpiew \u2013 daleki od wszelkich kanon\u00f3w pi\u0119kna i subtelno\u015bci \u2013 ni\u00f3s\u0142 z sob\u0105 tylko pot\u0119\u017cny \u0142adunek pogardy, frustracji i nienawi\u015bci (odpowiednio \u00d3lafur Sigurdarson i Tomasz Konieczny). Wyzuta z uczu\u0107, przedwcze\u015bnie postarza\u0142a Fryka znalaz\u0142a przekonuj\u0105c\u0105 odtw\u00f3rczyni\u0119 w osobie dysponuj\u0105cej zm\u0119czonym ju\u017c i nadmiernie rozwibrowanym mezzosopranem Christy Mayer. Przera\u017cona, trwaj\u0105ca niemal w katatonii Freja odzywa\u0142a si\u0119 prze\u015blicznym, ale chwilami jakby zmro\u017conym g\u0142osem Christiny Nilsson. \u015awietnie prowadzony tenor Ya-Chung Huang musia\u0142 tym razem sprosta\u0107 skrajnie jednowymiarowej, wr\u0119cz karykaturalnej wizji postaci Mimego. To samo dotyczy Johna Daszaka, kt\u00f3rego interpretacja Logego by\u0142a jak \u017cywcem wyj\u0119ta z angielskiego wodewilu \u2013 co nie dziwi, skoro Schwarz wymy\u015bli\u0142 go sobie w roli prawnika rodziny Wotana. Erda w osobie Okki von der Damerau skutecznie nadrabia\u0142a braki techniczne wyrazist\u0105 ekspresj\u0105. Z dw\u00f3ch braci olbrzym\u00f3w bardziej zapad\u0142 mi w pami\u0119\u0107 Fafner, realizowany niedu\u017cym i chwilami niestabilnym, ale bardzo urodziwym basem Tobiasa Kehrera. Mirko Roschkowski (Froh) wypad\u0142 blado w por\u00f3wnaniu ze znakomitym Nicholasem Brownlee w roli Donnera (zajrza\u0142am w obsad\u0119 Z\u0142ota Renu<\/em> szykowanego jesieni\u0105 w Bayerische Staatsoper i odkry\u0142am z satysfakcj\u0105, \u017ce nie tylko ja s\u0142ysz\u0119 go raczej w partii Wotana). Mi\u0119kko\u015bci i liryzmu doczeka\u0142am si\u0119 tylko w \u015bpiewie C\u00f3r Renu \u2013 z tym wi\u0119ksz\u0105 rado\u015bci\u0105 odnotowuj\u0119 udany wyst\u0119p polskiej mezzosopranistki Natalii Skryckiej w roli Wellgundy. W kolejnej cz\u0119\u015bci Pier\u015bcienia <\/em>do postaci znanych z prologu do\u0142\u0105czy\u0142y tradycyjnie ju\u017c rozwrzeszczane c\u00f3ry Wotana, na kt\u00f3rych tle zaskakuj\u0105co korzystnie wypad\u0142a Catherine Foster w partii Brunhildy, zrealizowanej muzykalnie, z du\u017cym zaanga\u017cowaniem i chwilami nieodzownym poczuciem humoru, aczkolwiek dysponuj\u0105ca niew\u0105tpliwie urodziwym sopranem Angielka jak zwykle nie ustrzeg\u0142a si\u0119 k\u0142opot\u00f3w z intonacj\u0105 i nadmiernym wibratem.<\/p>\n

I tylko pierwszy akt Walkirii <\/em>spe\u0142ni\u0142 moje marzenie o prawdzie najbardziej ludzkiego z dramat\u00f3w muzycznych Wagnera \u2013 za spraw\u0105 dwojga fenomenalnych debiutant\u00f3w: Vidy Miknevi\u010di\u016bt\u0117, kt\u00f3ra odda\u0142a ca\u0142y niepok\u00f3j, ekstaz\u0119 i udr\u0119k\u0119 Zyglindy sopranem do\u015b\u0107 ostrym, ale zarazem gi\u0119tkim, spontanicznym, roziskrzonym barwami, nieskazitelnym zar\u00f3wno pod wzgl\u0119dem intonacyjnym, jak i artykulacyjnym; oraz Michaela Spyresa, kt\u00f3ry wzi\u0105\u0142 Bayreuth szturmem i z miejsca zaprezentowa\u0142 si\u0119 jako jeden z najlepszych Zygmunt\u00f3w w powojennej historii festiwalu. Podziwiam niezwyk\u0142\u0105 inteligencj\u0119 tego \u015bpiewaka, kt\u00f3ry doskonale wyczuwa moment, w kt\u00f3rym nale\u017cy dokona\u0107 zmiany repertuaru bez szkody dla g\u0142osu, a zarazem w pe\u0142nej harmonii z estetyk\u0105 i tradycj\u0105 wykonawcz\u0105 nowo opanowanych partii. Jego niemczyzna pozostawia jeszcze to i owo do \u017cyczenia (dotyczy to tak\u017ce emisji niekt\u00f3rych samog\u0142osek, wci\u0105\u017c przywodz\u0105cej na my\u015bl skojarzenia z wielk\u0105 oper\u0105 francusk\u0105), je\u015bli jednak chodzi o nasycenie g\u0142osu, jego specyficznie barytonowe brzmienie, pi\u0119knie otwarte g\u00f3ry i zaokr\u0105glone d\u017awi\u0119ki w dole skali, nade wszystko za\u015b wra\u017cliwe, prawdziwie pie\u015bniowe kszta\u0142towanie frazy \u2013 my\u015bl\u0119, \u017ce Spyres zachwyci\u0142by samego Wagnera. \u015apiew tej Zyglindy i tego Zygmunta m\u00f3g\u0142by wzruszy\u0107 ska\u0142\u0119: z pewno\u015bci\u0105 wzruszy\u0142 niezawodnego Georga Zeppenfelda, kt\u00f3ry dope\u0142ni\u0142 kunszt obojga zdumiewaj\u0105co wra\u017cliwym uj\u0119ciem postaci niekochanego, sfrustrowanego Hundinga.<\/p>\n

\"\"<\/a><\/p>\n

Walkiria. <\/em>Tomasz Konieczny i Catherine Foster (Brunhilda). Fot. Enrico Nawrath<\/p>\n

Warto by\u0142o przyjecha\u0107 do Bayreuth cho\u0107by na ten jeden akt, na t\u0119 godzin\u0119 wspania\u0142ego muzykowania pod czu\u0142\u0105 batut\u0105 Simone Young. Australijska dyrygentka pr\u00f3bowa\u0142a rozja\u015bni\u0107 partytur\u0119 ca\u0142ego Pier\u015bcienia<\/em>, wyodr\u0119bni\u0107 z faktury lekcewa\u017cone dot\u0105d detale, podkre\u015bli\u0107 tragedi\u0119 bog\u00f3w, ludzi i istot po\u015brednich niemal impresjonistyczn\u0105 gr\u0105 \u015bwiate\u0142 i cieni. W warstwie orkiestrowej uda\u0142o jej si\u0119 osi\u0105gn\u0105\u0107 ten cel w pe\u0142ni. W warstwie wokalnej cz\u0119sto musia\u0142a walczy\u0107 z oporn\u0105 materi\u0105, zw\u0142aszcza w Z\u0142ocie Renu<\/em>, kiedy solistom udawa\u0142o si\u0119 czasem zag\u0142uszy\u0107, zakrzycze\u0107 i zatupa\u0107 subtelnie i m\u0105drze graj\u0105c\u0105 orkiestr\u0119. Ile w tym winy Schwarza, na ile przyczyni\u0142a si\u0119 do tego ho\u0142ubiona na Zielonym Wzg\u00f3rzu maniera tubalnego \u015bpiewu, jaki mia\u0142a w tym udzia\u0142 sama dyrygentka, broni\u0105ca swej wizji wbrew wszelkim przeciwno\u015bciom \u2013 przekonam si\u0119 mo\u017ce za rok. Ju\u017c teraz wiem, \u017ce festiwal nie powinien wypu\u015bci\u0107 z r\u0105k ani Miknevi\u010di\u016bt\u0117, ani Young, ani Spyresa. Arcydzie\u0142a Wagnera zas\u0142uguj\u0105 na powr\u00f3t wra\u017cliwych interpretator\u00f3w.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

No i mam kolejn\u0105 nauczk\u0119, \u017ceby si\u0119 nie zarzeka\u0107. Na premier\u0119 Pier\u015bcienia Nibelunga w re\u017cyserii Valentina Schwarza nie dotar\u0142am, wci\u0105\u017c maj\u0105c do nadrobienia kilka bayreuckich inscenizacji z lat ubieg\u0142ych. W zesz\u0142ym roku te\u017c sobie darowa\u0142am now\u0105 tetralogi\u0119 \u2013 zniech\u0119cona na og\u00f3\u0142 mia\u017cd\u017c\u0105cymi recenzjami wizji re\u017cyserskiej, nier\u00f3wn\u0105, w kilku przypadkach wr\u0119cz nietrafion\u0105 obsad\u0105, oraz powrotem za … [Read more…]<\/a><\/span><\/p>\n","protected":false},"author":2,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[7],"tags":[],"class_list":["entry","post","publish","author-mangusta","post-8281","format-standard","category-wedrowki-operowe"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/atorod.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/8281","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/atorod.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/atorod.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/atorod.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/2"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/atorod.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=8281"}],"version-history":[{"count":5,"href":"https:\/\/atorod.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/8281\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":9060,"href":"https:\/\/atorod.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/8281\/revisions\/9060"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/atorod.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=8281"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/atorod.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=8281"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/atorod.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=8281"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}