{"id":8304,"date":"2024-09-16T11:01:07","date_gmt":"2024-09-16T09:01:07","guid":{"rendered":"https:\/\/atorod.pl\/?p=8304"},"modified":"2024-09-16T16:06:18","modified_gmt":"2024-09-16T14:06:18","slug":"o-pozytkach-z-praktyk-robotniczych","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/atorod.pl\/?p=8304","title":{"rendered":"O po\u017cytkach z praktyk robotniczych"},"content":{"rendered":"

W tym miejscu powinna ju\u017c dzi\u015b znale\u017a\u0107 si\u0119 relacja z kilku ostatnich dni Innsbrucker Festwochen der Alten Musik – ale si\u0119 nie znajdzie, bo podobnie jak wszyscy, g\u0142ow\u0119 mam teraz zaj\u0119t\u0105 dramatycznymi doniesieniami z po\u0142udnia Polski. Przera\u017cona skal\u0105 zniszcze\u0144 w K\u0142odzku, Nysie i innych miastach Dolnego \u015al\u0105ska, trzymam teraz kciuki za Wroc\u0142aw, z kt\u00f3rym wi\u0105\u017ce mnie wiele wspomnie\u0144, dobrych i z\u0142ych, przede wszystkim jednak nieustaj\u0105ca wi\u0119\u017a z tamtejszym \u015brodowiskiem muzycznym. Przegl\u0105daj\u0105c archiwa, natkn\u0119\u0142am si\u0119 na tekst napisany po rozmowie z Hansem-Christophem Rademannem – i nigdy nieopublikowany, mi\u0119dzy innymi dlatego, \u017ce zgodnie z przewidywaniami dyrygenta wroc\u0142awskie wykonanie Pasji Mateuszowej <\/em>w wersji Mendelssohna nie pad\u0142o w\u00f3wczas na podatny grunt. Mo\u017ce warto jeszcze kiedy\u015b spr\u00f3bowa\u0107. Mo\u017ce ju\u017c dojrzeli\u015bmy.<\/p>\n

***<\/p>\n

Pocz\u0105tek studi\u00f3w Hansa-Christopha Rademanna w drezde\u0144skiej Musikhochschule przypad\u0142 na schy\u0142kow\u0105 faz\u0119 Niemieckiej Republiki Demokratycznej. P\u00f3\u017anym latem, przed rozpocz\u0119ciem roku akademickiego, m\u0142odych ludzi kierowano do pracy w pa\u0144stwowych zak\u0142adach przemys\u0142owych i gospodarstwach rolnych \u2013 celem zbratania przysz\u0142ych inteligent\u00f3w z klas\u0105 robotnicz\u0105. Rademann trafi\u0142 wprost na wykopki ziemniak\u00f3w. \u017beby nie zanudzi\u0107 si\u0119 na \u015bmier\u0107, wzi\u0105\u0142 ze sob\u0105 sporo nut. Pr\u00f3by sekcyjne ch\u00f3ru organizowa\u0142 ju\u017c za dnia, w ramach grup obs\u0142uguj\u0105cych kombajn ziemniaczany. Po pracy w polu studenci spotykali si\u0119 w pe\u0142nym sk\u0142adzie i \u0107wiczyli do p\u00f3\u017anej nocy. Takie by\u0142y pocz\u0105tki Dresdner Kammerchor, za\u0142o\u017conego oficjalnie w 1985 roku i prowadzonego przez Rademanna do dzi\u015b.<\/p>\n

Ch\u00f3rmistrz wspomina ten czas z dystansem i nieskrywanym rozbawieniem, cho\u0107 szlaki pionier\u00f3w wykonawstwa historycznego w Niemczech Wschodnich nie by\u0142y us\u0142ane r\u00f3\u017cami. Na szcz\u0119\u015bcie Rademann wychowa\u0142 si\u0119 w rodzinie o g\u0142\u0119boko zakorzenionych tradycjach muzycznych. Jego ojciec by\u0142 kantorem ch\u00f3ru St.-Georgen-Kirche w Schwarzenbergu \u2013 g\u00f3rskim miasteczku w Rudawach, niedaleko \u00f3wczesnej granicy z Czechos\u0142owacj\u0105. Przestronne, rz\u0119si\u015bcie o\u015bwietlone wn\u0119trze XVII-wiecznego ko\u015bcio\u0142a salowego uwra\u017cliwi\u0142o ch\u0142opca zar\u00f3wno na kontekst, jak i parametry d\u017awi\u0119kowe muzyki baroku. W wieku dziesi\u0119ciu lat przeprowadzi\u0142 si\u0119 do Drezna i zamieszka\u0142 w szkole z internatem \u2013 jako dumny cz\u0142onek tamtejszego Kreuzchor, zespo\u0142u dzia\u0142aj\u0105cego nieprzerwanie od lipca 1300 roku, istnej ku\u017ani talent\u00f3w, w kt\u00f3rej pierwsze kroki stawiali mi\u0119dzy innymi \u015bpiewacy Peter Schreier i Ren\u00e9 Pape, dyrygent Hartmut Haenchen i kompozytor Udo Zimmermann. Kiedy pakowa\u0142 si\u0119 na praktyki studenckie po egzaminach wst\u0119pnych na wydzia\u0142 dyrygentury i ch\u00f3ralistyki Musikhochschule, nie wyobra\u017ca\u0142 ju\u017c sobie \u017cycia bez \u015bpiewu i muzyki dawnej.<\/p>\n

\"\"<\/a><\/p>\n

Hans-Christoph Rademann. Fot. Martin F\u00f6rster<\/p>\n

Na uczelni znalaz\u0142 pot\u0119\u017cnych mentor\u00f3w, mi\u0119dzy innymi Wolframa Steudego, ch\u00f3rmistrza i muzykologa, wybitnego znawc\u0119 tw\u00f3rczo\u015bci Heinricha Sch\u00fctza. Steude by\u0142 tak\u017ce wsp\u00f3\u0142za\u0142o\u017cycielem i realizatorem organowego continuo w zespole Cappella Sagittariana \u2013 pierwszej drezde\u0144skiej orkiestry barokowej, dzia\u0142aj\u0105cej od lat 70. ubieg\u0142ego wieku pod auspicjami Staatskapelle Dresden. Dzi\u0119ki po\u0142\u0105czonym wysi\u0142kom m\u0142odego Rademanna, Dresdner Kammerchor i muzyk\u00f3w Cappelli stolica Saksonii sta\u0142a si\u0119 wkr\u00f3tce matecznikiem ruchu wykonawstwa historycznego we wschodniej cz\u0119\u015bci Niemiec. Drezde\u0144scy melomani do dzi\u015b wspominaj\u0105 koncerty z Mesjaszem <\/em>H\u00e4ndla i Weihnachtsoratorium<\/em> Bacha \u2013 ten ostatni z udzia\u0142em nieznanego jeszcze kontratenora Andreasa Scholla. Rademann wypomina mu wprawdzie s\u0142abo\u015b\u0107 do wy\u015bcig\u00f3w Formu\u0142y 1, a co za tym idzie, niech\u0119\u0107 do uczestniczenia w pr\u00f3bach przypadaj\u0105cych na czas transmisji, nie kryje jednak dumy, \u017ce odkry\u0142 talent m\u0142odego \u015bpiewaka przed jego osza\u0142amiaj\u0105c\u0105 karier\u0105 w Belgii i Francji.<\/p>\n

Szef Kammerchor nie poprzesta\u0142 na studiach w Dre\u017anie. Kontynuowa\u0142 edukacj\u0119 pod kierunkiem najwi\u0119kszych luminarzy wykonawstwa historycznego, przede wszystkim Helmutha Rillinga, za\u0142o\u017cyciela Bach-Collegium oraz Internationale Bachakademie Stuttgart, a tak\u017ce Philippe\u2019a Herreweghe\u2019a, organizatora gandawskiego zespo\u0142u Collegium Vocale, kt\u00f3rego interpretacje Rademann od dawna traktowa\u0142 jako g\u0142\u00f3wny punkt odniesienia przy rekonstrukcji praktyk wykonawczych w muzyce Bacha. Zapewne dlatego w rozmowie o Pasji Mateuszowej<\/em> w \u201eromantycznej\u201d wersji Mendelssohna \u2013 kt\u00f3ra 26 lutego 2017 roku zabrzmia\u0142a pod jego kierunkiem w NFM \u2013 zastrzega\u0142 si\u0119 nieustannie, niepewny, jak przyjmie j\u0105 wroc\u0142awska publiczno\u015b\u0107, nawyk\u0142a ju\u017c do purystycznych uj\u0119\u0107 z udzia\u0142em niewielkich ch\u00f3r\u00f3w i zespo\u0142\u00f3w instrument\u00f3w dawnych.<\/p>\n

Rademann podkre\u015bli\u0142, \u017ce w legendzie o Mendelssohnie jako ponownym \u201eodkrywcy\u201d spu\u015bcizny Lipskiego Kantora jest wiele przesady. Utwory Bacha nie popad\u0142y w zapomnienie, zw\u0142aszcza w Niemczech, gdzie wci\u0105\u017c s\u0142u\u017cy\u0142y adeptom kompozycji i kontrapunktu jako \u017ar\u00f3d\u0142o inspiracji i materia\u0142 do \u0107wicze\u0144. Zwr\u00f3ci\u0142 jednak uwag\u0119 na b\u0142yskawicznie zachodz\u0105ce zmiany w estetyce i wra\u017cliwo\u015bci doby romantyzmu, a co za tym idzie, ewolucj\u0119 recepcji tw\u00f3rczo\u015bci minionego czasu. Mendelssohn musia\u0142 dokona\u0107 skr\u00f3t\u00f3w w Bachowskim arcydziele, przystosowa\u0107 je do mo\u017cliwo\u015bci wsp\u00f3\u0142czesnych odbiorc\u00f3w, oczy\u015bci\u0107 je z \u201eniemodnych\u201d w\u0142oskich nalecia\u0142o\u015bci. Jak twierdzi Rademann, przysz\u0142o mu to z tym wi\u0119ksz\u0105 \u0142atwo\u015bci\u0105, \u017ce opracowywa\u0142 kompozycj\u0119 w\u0142a\u015bciwie nieznan\u0105, spoczywaj\u0105c\u0105 w zaciszu bibliotek od ko\u0144ca XVIII wieku, kiedy zabrzmia\u0142a po raz ostatni we wn\u0119trzu lipskiego ko\u015bcio\u0142a \u015bw. Tomasza.<\/p>\n

\"\"<\/a><\/p>\n

G\u0142osy ch\u00f3ralne Pasji Mateuszowej <\/em>w wersji Mendelssohna. Ze zbior\u00f3w Bachhaus Eisenach<\/p>\n

W pierwszej wersji z 1829 Mendelssohn usun\u0105\u0142 z Pasji<\/em> dziesi\u0119\u0107 arii i siedem ch\u00f3r\u00f3w. W p\u00f3\u017aniejszej z 1841 roku przywr\u00f3ci\u0142 wprawdzie cztery arie i zrezygnowa\u0142 z u\u017cycia fortepianu, kt\u00f3ry zast\u0105pi\u0142 nietypowym continuo z\u0142o\u017conym z dw\u00f3ch wiolonczel i kontrabasu, wci\u0105\u017c jednak d\u0105\u017cy\u0142 do tego, by przyda\u0107 dzie\u0142u zwarto\u015bci i dramatyzmu \u2013 w romantycznym tego s\u0142owa znaczeniu. Zdaniem Rademanna wielu zabieg\u00f3w Bachowskich po prostu ju\u017c nie rozumia\u0142. Mendelssohn dokona\u0142 skr\u00f3t\u00f3w, lekcewa\u017c\u0105c zakodowan\u0105 w dziele symbolik\u0119 biblijn\u0105, zrezygnowa\u0142 z arii da capo, odzwierciedlaj\u0105cych konstrukcj\u0119 skrzyd\u0142owego o\u0142tarza. Bach wyra\u017ca\u0142 emocje \u015brodkami czysto muzycznymi, zgodnie z barokow\u0105 teori\u0105 afekt\u00f3w. Mendelssohn uciek\u0142 si\u0119 do odmalowywania uczu\u0107 za po\u015brednictwem dynamiki, skontrastowanej zw\u0142aszcza w partiach \u201eturbae\u201d, czyli ch\u00f3ru wcielaj\u0105cego si\u0119 w role t\u0142umu, oraz w recytatywach, kt\u00f3re w przeciwie\u0144stwie do orygina\u0142u nios\u0105 w jego uj\u0119ciu znacznie pot\u0119\u017cniejszy \u0142adunek dramatyczny ni\u017c arie. Zr\u00f3\u017cnicowa\u0142 te\u017c tempa, w wielu przypadkach wymuszone struktur\u0105 dodanych przeze\u0144 akord\u00f3w. Pasja Mateuszowa<\/em> w wersji Mendelssohna jest fragmentami bardziej rozlewna i solenna, gdzie indziej za\u015b \u2013 burzliwsza w przebiegu ni\u017c w partyturze Bacha. Wzbudza zaskakuj\u0105ce nieraz skojarzenia z oper\u0105 romantyczn\u0105.<\/p>\n

Jak twierdzi Rademann, wi\u0105\u017ce si\u0119 to r\u00f3wnie\u017c z jej charakterem brzmieniowym. Nieu\u017cywane ju\u017c oboje my\u015bliwskie Mendelssohn zast\u0105pi\u0142 klarnetem i bassethornem. Zrezygnowa\u0142 z ch\u00f3ru ch\u0142opi\u0119cego, plasuj\u0105c w jego miejscu cztery doros\u0142e solistki, podaj\u0105ce tekst z du\u017co wi\u0119ksz\u0105 ekspresj\u0105. Przetransponowa\u0142 s\u0142ynn\u0105 ari\u0119 altow\u0105 \u201eErbarme dich\u201d na sopran, czyni\u0105c z niej jeden z kulminacyjnych punkt\u00f3w drugiej cz\u0119\u015bci utworu. Przewidzia\u0142 w wykonaniu udzia\u0142 pot\u0119\u017cnego zespo\u0142u ch\u00f3rzyst\u00f3w, z\u0142o\u017conego nawet ze stu pi\u0119\u0107dziesi\u0119ciu os\u00f3b.<\/p>\n

Rademann chce jednak unikn\u0105\u0107 nieporozumie\u0144. Podkre\u015bla, \u017ce Mendelssohn podszed\u0142 do dzie\u0142a Bacha z niekwestionowanym pietyzmem \u2013 tyle \u017ce w\u0142a\u015bciwym dla tamtej epoki. By\u0107 mo\u017ce inaczej rozumia\u0142 zawart\u0105 w nim prawd\u0119: jako prawd\u0119 uczu\u0107 i emocji, nie za\u015b autentyzm \u015brodk\u00f3w wykonawczych, do jakiego przyzwyczaili nas muzycy zwi\u0105zani z nurtem historyzuj\u0105cym. Spytany, czy Pasja Mateuszowa<\/em> w wersji Mendelssohna ma szans\u0119 wej\u015b\u0107 na sta\u0142e do repertuaru koncertowego, zaistnie\u0107 w obiegu amatorskim, Rademann kr\u0119ci g\u0142ow\u0105 z pow\u0105tpiewaniem. Trzeba by j\u0105 lepiej oswoi\u0107. To nadal jest Bach, ale jakby otulony p\u0142aszczem romantyzmu. Wygl\u0105da w nim troch\u0119 obco. Paradoksalnie, bardziej obco ni\u017c ten naznaczony pi\u0119tnem p\u00f3\u017anoromantycznej, brahmsowskiej estetyki \u2013 jak cho\u0107by w nagraniach Otto Klemperera.<\/p>\n

Warto zatem odkurza\u0107 t\u0119 osobliwo\u015b\u0107? Pewnie, \u017ce warto. Zw\u0142aszcza pod kierunkiem cz\u0142owieka, kt\u00f3ry oswoi\u0142 kiedy\u015b pracownik\u00f3w pa\u0144stwowego gospodarstwa rolnego z ch\u00f3ralnym \u015bpiewem student\u00f3w. \u015apiewem, kt\u00f3ry na polu ziemniak\u00f3w musia\u0142 brzmie\u0107 r\u00f3wnie obco, jak zapoznana wersja Mendelssohna w XXI-wiecznej sali koncertowej.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

W tym miejscu powinna ju\u017c dzi\u015b znale\u017a\u0107 si\u0119 relacja z kilku ostatnich dni Innsbrucker Festwochen der Alten Musik – ale si\u0119 nie znajdzie, bo podobnie jak wszyscy, g\u0142ow\u0119 mam teraz zaj\u0119t\u0105 dramatycznymi doniesieniami z po\u0142udnia Polski. Przera\u017cona skal\u0105 zniszcze\u0144 w K\u0142odzku, Nysie i innych miastach Dolnego \u015al\u0105ska, trzymam teraz kciuki za Wroc\u0142aw, z kt\u00f3rym wi\u0105\u017ce … [Read more…]<\/a><\/span><\/p>\n","protected":false},"author":2,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[8],"tags":[],"class_list":["entry","post","publish","author-mangusta","post-8304","format-standard","category-miscellanea"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/atorod.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/8304","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/atorod.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/atorod.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/atorod.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/2"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/atorod.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=8304"}],"version-history":[{"count":2,"href":"https:\/\/atorod.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/8304\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":8308,"href":"https:\/\/atorod.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/8304\/revisions\/8308"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/atorod.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=8304"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/atorod.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=8304"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/atorod.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=8304"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}