{"id":8416,"date":"2024-11-01T21:09:59","date_gmt":"2024-11-01T20:09:59","guid":{"rendered":"https:\/\/atorod.pl\/?p=8416"},"modified":"2024-11-02T14:04:12","modified_gmt":"2024-11-02T13:04:12","slug":"jak-sie-w-nowe-ksztalty-przemienialy-ciala","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/atorod.pl\/?p=8416","title":{"rendered":"Jak si\u0119 w nowe kszta\u0142ty przemienia\u0142y cia\u0142a"},"content":{"rendered":"

Dwie operowe historie przemian \u2013 Akteona \u201ew jelenia postaci\u201d, kt\u00f3ry wola\u0142by widzie\u0107 sw\u0105 zdobycz, nie za\u015b czu\u0107 na w\u0142asnej sk\u00f3rze z\u0119by swych ps\u00f3w; oraz Pigmaliona, kt\u00f3ry \u201epewnego razu wyrze\u017abi\u0142 ze \u015bnie\u017cnego marmuru pos\u0105g wielkiej pi\u0119kno\u015bci\u201d i kamie\u0144 sta\u0142 si\u0119 cia\u0142em \u2013 dziel\u0105 nieomal trzy pokolenia. Marc-Antoine Charpentier skomponowa\u0142 swoj\u0105 oper\u0119 my\u015bliwsk\u0105 Act\u00e9on <\/em>najprawdopodobniej wiosn\u0105 1684 roku: dok\u0142adne okoliczno\u015bci jej pierwszego wykonania nie s\u0105 jednak jasne. Ma\u0142o prawdopodobne, by premiera odby\u0142a si\u0119 w H\u00f4tel de Guise, paryskiej rezydencji ksi\u0119\u017cny Marii Lotary\u0144skiej, patronki kompozytora \u2013 sk\u0142ad zespo\u0142u instrumentalnego sugeruje, \u017ce by\u0142o to zam\u00f3wienie zewn\u0119trzne, by\u0107 mo\u017ce ze strony jezuickiego Coll\u00e8ge Clermont. Trudno te\u017c stwierdzi\u0107, czy w tytu\u0142owego Akteona wcieli\u0142 si\u0119 sam kompozytor, dysponuj\u0105cy pono\u0107 doskonale wyszkolonym haute-contre<\/em>, szczeg\u00f3lnym dla francuskiego baroku tenorem z rozszerzon\u0105 w g\u00f3r\u0119 skali tessytur\u0105. Pigmalion <\/em>Jean-Philippe\u2019a Rameau nale\u017cy ju\u017c do innej epoki i reprezentuje ca\u0142kiem inny styl \u2013 typowego acte de ballet<\/em>, kr\u00f3tkiej formy scenicznej, \u0142\u0105cz\u0105cej \u015bpiew, muzyk\u0119 i taniec w ramach dobrze skonstruowanej dramaturgii, opartej na zwi\u0119z\u0142ej, cz\u0119sto mitologicznej anegdocie. To niew\u0105tpliwie najbardziej udane spo\u015br\u00f3d o\u015bmiu dzie\u0142 tego gatunku w dorobku kompozytora, powsta\u0142ych na prze\u0142omie lat czterdziestych i pi\u0119\u0107dziesi\u0105tych XVIII wieku. Utw\u00f3r, wystawiony po raz pierwszy w Acad\u00e9mie Royale de Musique, w sierpniu 1748 roku, spotka\u0142 si\u0119 z do\u015b\u0107 ch\u0142odnym przyj\u0119ciem. Prawdziwy sukces odni\u00f3s\u0142 trzy lata p\u00f3\u017aniej, przy okazji wznowienia, i od tamtej pory \u2013 mimo niewielkich rozmiar\u00f3w \u2013 ust\u0119powa\u0142 popularno\u015bci\u0105 jedynie tragedii muzycznej Kastor i Polluks<\/em>, nie schodz\u0105c z afisza przez blisko trzy dekady. By\u0142 te\u017c jednym z pierwszych arcydzie\u0142 Rameau, kt\u00f3re wr\u00f3ci\u0142y do \u0142ask w czasach wsp\u00f3\u0142czesnych, do dzi\u015b pozostaj\u0105c jedn\u0105 z najcz\u0119\u015bciej grywanych jego kompozycji. Na ile stylowo i przekonuj\u0105co, to ju\u017c ca\u0142kiem inna sprawa.<\/p>\n

Tak si\u0119 dziwnie z\u0142o\u017cy\u0142o, \u017ce Pigmalion <\/em>otworzy\u0142 przede mn\u0105 wrota opery barokowej, kiedy by\u0142am jeszcze nastolatk\u0105 \u2013 i to w spos\u00f3b nieoczywisty, za po\u015brednictwem wieloznacznego filmu Carlosa Saury Elizo, \u017cycie moje<\/em>. Dopiero niedawno zrozumia\u0142am, \u017ce hiszpa\u0144ski re\u017cyser odwo\u0142a\u0142 si\u0119 w nim do szczeg\u00f3lnej odmiany samospe\u0142niaj\u0105cej si\u0119 przepowiedni, zwanej efektem Pigmaliona. Na zawsze jednak zosta\u0142a mi w pami\u0119ci wykorzystana przez niego aria \u201eFatal Amour, cruel vainqueur\u201d, w wykonaniu zapomnianego dzi\u015b francuskiego tenora Erica Mariona, kt\u00f3rego osobliwy, androgyniczny, wci\u0105\u017c jednak modalny g\u0142os u\u015bwiadomi\u0142 mi istnienie fach\u00f3w wokalnych, kt\u00f3rych specyfik\u0119 mia\u0142am pozna\u0107 wiele lat p\u00f3\u017aniej.<\/p>\n

\"\"<\/a><\/p>\n

Laurence Cummings. Fot. AAM \/ Mark Allan<\/p>\n

By\u0107 mo\u017ce dlatego nie waha\u0142am si\u0119 ani chwili, \u017ceby wybra\u0107 si\u0119 do West Road Concert Hall w Cambridge, na pierwszy z dw\u00f3ch koncert\u00f3w Academy of Ancient Music pod dyrekcj\u0105 Laurence\u2019a Cummingsa, z obydwiema \u201eowidia\u0144skimi\u201d jednoakt\u00f3wkami, w kt\u00f3rych partie tytu\u0142owe wykona\u0142 Thomas Walker: haute-contre <\/em>prawdziwy, o bardzo rozleg\u0142ej skali, ciemny, mi\u0119sisty i wyr\u00f3wnany, niewpadaj\u0105cy w falset nawet w najwy\u017cszych d\u017awi\u0119kach skali. Podobnie musia\u0142 brzmie\u0107 g\u0142os Pierre\u2019a J\u00e9lyotte\u2019a, Pigmaliona na paryskiej premierze dzie\u0142a i ulubionego \u015bpiewaka Rameau, \u015bwi\u0119c\u0105cego tryumfy nie tylko w rolach bohaterskich amant\u00f3w, ale te\u017c en travesti<\/em>, na czele z Plat\u00e9e, szpetn\u0105 nimf\u0105 z bagien, kt\u00f3rej kompozytor powierzy\u0142 chyba najbardziej karko\u0142omn\u0105 parti\u0119 na t\u0119 specyficznie francusk\u0105 odmian\u0119 tenoru. Do\u015b\u0107 powiedzie\u0107, \u017ce Walker ma w repertuarze zar\u00f3wno Plat\u00e9e, Zoroastra i Pigmaliona z oper Rameau, jak i przeznaczon\u0105 na wysoki baryton parti\u0119 Peleasa w dramacie muzycznym Debussy\u2019ego.<\/p>\n

W obydwu jednoakt\u00f3wkach Walker uwypukli\u0142 walory swego g\u0142osu pi\u0119knym frazowaniem, stylow\u0105 ornamentyk\u0105 i wra\u017cliw\u0105 interpretacj\u0105 postaci \u2013 woln\u0105 od histerii i patosu, tak cz\u0119stych u wykonawc\u00f3w zmagaj\u0105cych si\u0119 w tych partiach z nieub\u0142aganym oporem materii wokalnej. Znakomit\u0105 partnerk\u0119 znalaz\u0142 w Annie Dennis, jak zwykle wyrazistej, zniewalaj\u0105cej swobod\u0105 \u015bpiewu i wyj\u0105tkowej urody sopranem: zw\u0142aszcza w roli Diany w Act\u00e9onie<\/em>, cho\u0107 niewielkie rozmiary partii \u201estatue anim\u00e9e\u201d w Pigmalionie <\/em>wynagrodzi\u0142a z nawi\u0105zk\u0105 pe\u0142nym wdzi\u0119ku aktorstwem. Z dw\u00f3ch pozosta\u0142ych solistek bardziej przypad\u0142a mi do gustu sopranistka Rachel Redmond (odpowiednio Aretuza i Amor), dysponuj\u0105ca g\u0142osem \u015bwietlistym jak promie\u0144 s\u0142o\u0144ca, niespo\u017cyt\u0105 energi\u0105 i du\u017cym poczuciem humoru. Katie Bray (Junona i Hyale w Act\u00e9onie<\/em>, C\u00e9phise w Pigmalionie<\/em>) s\u0142ysza\u0142am ostatnio na \u017cywo siedem lat temu \u2013 od tego czasu jej mezzosopran odrobin\u0119 straci\u0142 na blasku i precyzji intonacyjnej, cho\u0107 cz\u0119\u015b\u0107 niedoci\u0105gni\u0119\u0107 z pewno\u015bci\u0105 da si\u0119 wyt\u0142umaczy\u0107 zbyt wysok\u0105 tessytur\u0105 powierzonych jej partii. Wspaniale wypad\u0142 \u201ech\u00f3r\u201d z\u0142o\u017cony z czworga m\u0142odych \u015bpiewak\u00f3w (Ana Beard Fern\u00e1ndez, Ciara Hendrick, Rory Carver i Jon Stainsby), kt\u00f3rym ambicje solistyczne wyra\u017anie nie stoj\u0105 na przeszkodzie do b\u0142yskotliwego muzykowania w zespole.<\/p>\n

\"\"<\/a><\/p>\n

Anna Dennis. Fot. Jet<\/p>\n

Nad ca\u0142o\u015bci\u0105 czuwa\u0142 od klawesynu Laurence Cummings, prowadz\u0105c instrumentalist\u00f3w i \u015bpiewak\u00f3w z w\u0142a\u015bciwym sobie rozmachem, wnikliwo\u015bci\u0105 i wyczuciem idiomu \u2013 zar\u00f3wno w skromnym Act\u00e9onie<\/em>, operze, kt\u00f3r\u0105 mo\u017cna uzna\u0107 za swoist\u0105 wprawk\u0119 do p\u00f3\u017aniejszych utwor\u00f3w scenicznych Charpentiera, nie mo\u017cna jednak odm\u00f3wi\u0107 jej wdzi\u0119ku i nerwu dramatycznego; jak i w Pigmalionie<\/em>, prawdziwym arcydziele gatunku, pe\u0142nym kontrast\u00f3w i nag\u0142ych zwrot\u00f3w akcji, poziomem skondensowania materia\u0142u zaiste dor\u00f3wnuj\u0105cym Przemianom <\/em>Owidiusza. W niewielkim zespole instrumentalnym, w Pigmalionie <\/em>licz\u0105cym dwadzie\u015bcia os\u00f3b, w Act\u00e9onie <\/em>mniej wi\u0119cej o po\u0142ow\u0119 mniejszym, wyr\u00f3\u017cnili si\u0119 koncertmistrz AAM Bojan \u010ci\u010di\u0107 (zw\u0142aszcza we wspania\u0142ym duecie z Simone Gibbs, koncertmistrzyni\u0105 drugich skrzypiec, w jednoakt\u00f3wce Charpentiera, gdzie \u010ci\u010di\u0107 gra\u0142 na instrumencie opartym o pier\u015b poni\u017cej obojczyka, zgodnie z \u00f3wczesn\u0105 praktyk\u0105); znakomity perkusista Jordan Murray; oraz niezawodna grupa continuo, w kt\u00f3rej sk\u0142ad weszli Reiko Ichise (viola da gamba), William Carter (teorba) oraz Cummings przy klawesynie. Warto te\u017c nadmieni\u0107, \u017ce do sukcesu obydwu wykona\u0144 przyczyni\u0142y si\u0119 nie tylko dyskretne dzia\u0142ania sceniczne, lecz tak\u017ce \u015bwietne \u201edidaskalia\u201d, przygotowane przez Alistaira Baumanna, z\u0142o\u017cone pochy\u0142\u0105 antykw\u0105 z epoki i wy\u015bwietlane czytelnie w tle, bez \u017cadnych dodatkowych upi\u0119ksze\u0144.<\/p>\n

Odnalaz\u0142szy po latach \u201eswojego\u201d Pigmaliona<\/em>, wraca\u0142am do Polski w poczuciu ca\u0142kowitego spe\u0142nienia. Dopiero kilka dni p\u00f3\u017aniej po\u017ca\u0142owa\u0142am, \u017ce omin\u0119\u0142a mnie sensacja na koncercie nazajutrz, w Milton Court Concert Hall w Londynie, kiedy Walkersa, kt\u00f3ry straci\u0142 g\u0142os tu\u017c przed ostatni\u0105, wirtuozowsk\u0105 ari\u0105 \u201eR\u00e8gne, Amour, fais briller tes flammes\u201d, ku os\u0142upieniu publiczno\u015bci zast\u0105pi\u0142 sam Cummings. Po czym, zblazowana, u\u015bwiadomi\u0142am sobie, \u017ce mnie by nie zaskoczy\u0142: podczas ostatniego pod swoim kierunkiem Festiwalu H\u00e4ndlowskiego w Getyndze, w szczycie pandemii, Cummings wyst\u0105pi\u0142 z transmitowanym w sieci koncertem, na kt\u00f3rym odegra\u0142 na klawesynie i od\u015bpiewa\u0142 skr\u00f3con\u0105 wersj\u0119 pasticcia Muzio Scevola<\/em>. A i owszem, brawurowo. Wszystkim solistom przysz\u0142ych przedsi\u0119wzi\u0119\u0107 AAM pozostaje mi \u017cyczy\u0107 zdrowia, a zarazem ich zapewni\u0107, \u017ce w razie potrzeby Cummings zast\u0105pi ka\u017cdego, od sopranu po bas. Chyba ju\u017c nikt nie ma w\u0105tpliwo\u015bci, \u017ce jeden z najlepszych na \u015bwiecie zespo\u0142\u00f3w muzyki dawnej, po latach marazmu, dosta\u0142 si\u0119 wreszcie w dobre r\u0119ce.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

Dwie operowe historie przemian \u2013 Akteona \u201ew jelenia postaci\u201d, kt\u00f3ry wola\u0142by widzie\u0107 sw\u0105 zdobycz, nie za\u015b czu\u0107 na w\u0142asnej sk\u00f3rze z\u0119by swych ps\u00f3w; oraz Pigmaliona, kt\u00f3ry \u201epewnego razu wyrze\u017abi\u0142 ze \u015bnie\u017cnego marmuru pos\u0105g wielkiej pi\u0119kno\u015bci\u201d i kamie\u0144 sta\u0142 si\u0119 cia\u0142em \u2013 dziel\u0105 nieomal trzy pokolenia. Marc-Antoine Charpentier skomponowa\u0142 swoj\u0105 oper\u0119 my\u015bliwsk\u0105 Act\u00e9on najprawdopodobniej wiosn\u0105 1684 … [Read more…]<\/a><\/span><\/p>\n","protected":false},"author":2,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[7],"tags":[],"class_list":{"0":"entry","1":"post","2":"publish","3":"author-mangusta","4":"post-8416","6":"format-standard","7":"category-wedrowki-operowe"},"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/atorod.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/8416","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/atorod.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/atorod.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/atorod.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/2"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/atorod.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=8416"}],"version-history":[{"count":2,"href":"https:\/\/atorod.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/8416\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":8420,"href":"https:\/\/atorod.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/8416\/revisions\/8420"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/atorod.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=8416"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/atorod.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=8416"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/atorod.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=8416"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}