{"id":8466,"date":"2024-12-02T15:10:29","date_gmt":"2024-12-02T14:10:29","guid":{"rendered":"https:\/\/atorod.pl\/?p=8466"},"modified":"2024-12-02T15:10:29","modified_gmt":"2024-12-02T14:10:29","slug":"teatro-alla-moda","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/atorod.pl\/?p=8466","title":{"rendered":"Teatro alla moda"},"content":{"rendered":"

Drodzy moi – pojutrze, 4 grudnia, rusza kolejna bo\u017conarodzeniowa ods\u0142ona Actus Humanus. Podobnie jak w latach ubieg\u0142ych, cz\u0119\u015b\u0107 koncert\u00f3w zapowiem na bie\u017c\u0105co, zach\u0119caj\u0105c Pa\u0144stwa do osobistego udzia\u0142u i \u015bledzenia post\u0119p\u00f3w imprezy na antenie Dw\u00f3jki. Na pocz\u0105tek s\u0142\u00f3w kilka na marginesie popo\u0142udniowego wyst\u0119pu mezzosopranistki Ad\u00e8le Charvet i Le Consort – w najbli\u017csz\u0105 \u015brod\u0119, o 17.30, we Dworze Artusa. Eseje towarzysz\u0105ce wszystkim wydarzeniom AH b\u0119d\u0105 dost\u0119pne w internetowej ksi\u0105\u017cce programowej festiwalu – i stopniowo b\u0119d\u0105 si\u0119 te\u017c pokazywa\u0107 na upiornej stronie. Przybywajcie t\u0142umnie!<\/p>\n

***<\/p>\n

Tego teatru dzi\u015b nie ma. Chyli\u0142 si\u0119 ku upadkowi ju\u017c na pocz\u0105tku lat osiemdziesi\u0105tych XVIII wieku, gdy jego dyrekcj\u0119 obj\u0105\u0142 sam Casanova, bezskutecznie pr\u00f3buj\u0105c zreformowa\u0107 repertuar i spos\u00f3b funkcjonowania zespo\u0142u, a przy okazji zaczerpn\u0105\u0107 z tego jakie\u015b zyski. Nie uda\u0142o mu si\u0119, podobnie jak spe\u0142z\u0142y na niczym jego wcze\u015bniejsze nadzieje na zarobek po powrocie do rodzinnej Wenecji. \u017ba\u0142owa\u0142, bo mia\u0142 sentyment do tego miejsca, z kt\u00f3rym wi\u0105za\u0142y go nie tylko wspomnienia z ogl\u0105danych w m\u0142odo\u015bci przedstawie\u0144, ale te\u017c z pijackich brewerii w towarzystwie zaprzyja\u017anionych muzyk\u00f3w. Ulubion\u0105 rozrywk\u0105 \u0142obuz\u00f3w by\u0142o odwi\u0105zywanie gondol zacumowanych przy brzegu Canal Grande i natrz\u0105sanie si\u0119 z przewo\u017anik\u00f3w, kt\u00f3rzy nazajutrz rano przychodzili z awantur\u0105, dobrze wiedz\u0105c, kto zn\u00f3w im wyrz\u0105dzi\u0142 psikusa. Teatr zamkn\u0105\u0142 si\u0119 ostatecznie pi\u0119\u0107 lat po \u015bmierci s\u0142ynnego awanturnika, przerobiony na magazyn w roku 1803, za panowania Austriak\u00f3w. Rozebrano go dopiero w 1890, stawiaj\u0105c na jego miejscu kolejne weneckie palazzo. Obecnie mie\u015bci si\u0119 w nim stylowy hotel pod nazw\u0105 Palazzo Barocci, kusz\u0105cy turyst\u00f3w malowniczym po\u0142o\u017ceniem nad Canal Grande, widokiem na pobliski Most Rialto i zmy\u015blon\u0105 historyjk\u0105 o miejskiej rezydencji wybudowanej w XV wieku, w 1676 roku przekszta\u0142conej w teatr i w XIX wieku przywr\u00f3conej do dawnej funkcji.<\/p>\n

\"\"<\/a><\/p>\n

Jacques Nicolas, plan Wenecji. Pary\u017c, 1764. Ze zbior\u00f3w Biblioteki Kongresu w Waszyngtonie<\/p>\n

W rzeczywisto\u015bci Teatro Sant\u2019Angelo powsta\u0142 na fali wielkiego boomu operowego w XVII-wiecznej Wenecji, na miejscu nie jednej, lecz dw\u00f3ch rozebranych rezydencji \u2013 Palazzo Marcello i Palazzo Capello \u2013 i by\u0142 ostatnim z pi\u0119ciu du\u017cych weneckich teatr\u00f3w operowych, wzniesionych na przestrzeni dwudziestu kilku lat. A zarazem najosobliwszym z nich wszystkich. Stwierdzenie, \u017ce kiedykolwiek prze\u017cy\u0142 okres prawdziwej \u015bwietno\u015bci, by\u0142oby sporym nadu\u017cyciem. Od momentu otwarcia w 1677 roku boryka\u0142 si\u0119 z nieustannymi k\u0142opotami finansowymi. Po mie\u015bcie kr\u0105\u017cy\u0142y plotki o nieudolnych zarz\u0105dcach, \u015bpiewakach konfiskuj\u0105cych kostiumy w poczet zaleg\u0142ych honorari\u00f3w i odwo\u0142uj\u0105cych swoje wyst\u0119py w ostatniej chwili. Dyrektor\u00f3w nie by\u0142o sta\u0107 na zatrudnianie s\u0142ynnych kastrat\u00f3w: w rolach operowych heros\u00f3w obsadzali wi\u0119c nastoletnich m\u0142okos\u00f3w przed mutacj\u0105, kt\u00f3rym towarzyszy\u0142y r\u00f3wnie nieopierzone podlotki w partiach \u017ce\u0144skich. Publiczno\u015b\u0107 wali\u0142a jednak do Teatro Sant\u2019Angelo drzwiami i oknami, bo nigdzie nie by\u0142o tak tanio. Na spektakle operowe i przedstawienia sztuk Goldoniego ucz\u0119szczali nie tylko przedstawiciele zubo\u017ca\u0142ej szlachty weneckiej, lecz tak\u017ce kupcy z Niemiec i inni przyjezdni. Brak pieni\u0119dzy zmusza\u0142 impresari\u00f3w do budowania scenerii z wykorzystanych ju\u017c wcze\u015bniej element\u00f3w dekoracji i przedzielania akt\u00f3w oper komicznymi wstawkami, improwizowanymi na u\u017cytek mniej wyrobionych widz\u00f3w. Z czasem Sant\u2019Angelo \u2013 teatr ludzi m\u0142odych i niedo\u015bwiadczonych \u2013 okaza\u0142 si\u0119 istn\u0105 ku\u017ani\u0105 talent\u00f3w, scen\u0105, na kt\u00f3rej pierwsze kroki stawia\u0142y p\u00f3\u017aniejsze gwiazdy oper w Mediolanie, Pary\u017cu i Londynie. Mniej zdolni i przebojowi zasilali szeregi trup w\u0119drownych, wyst\u0119puj\u0105cych po ca\u0142ej Europie, w\u0142\u0105cznie z Czechami, Polsk\u0105 i Rosj\u0105.<\/p>\n

Mimo pustej kiesy, ci\u0105g\u0142ych brak\u00f3w kadrowych i wybuchaj\u0105cych za kulisami awantur, Teatro Sant\u2019Angelo stara\u0142 si\u0119 wystawia\u0107 nowe dzie\u0142a w ka\u017cdym karnawale, w ka\u017cdym sezonie mi\u0119dzy Wielkanoc\u0105 a Wniebowst\u0105pieniem, w ka\u017cdym sezonie jesiennym. W pierwszych latach dzia\u0142alno\u015bci sceny impresariowie zamawiali wi\u0119kszo\u015b\u0107 utwor\u00f3w u Domenica Freschiego, zapomnianego dzi\u015b kompozytora z Vicenzy (jego dramma per musica Helena rapita da Paride<\/em> posz\u0142a na inauguracj\u0119 teatru, kolejne dziewi\u0119\u0107 oper Freschiego wystawiono mi\u0119dzy 1678 a 1685 rokiem), Francesca Gaspariniego i Tomasa Albinoniego (zwi\u0105zanych przede wszystkim z weneckim Teatro San Cassiano, najstarszym publicznym teatrem operowym na \u015bwiecie) oraz Antonia Gianettiniego, uchodz\u0105cego w\u00f3wczas za jednego z najwybitniejszych tw\u00f3rc\u00f3w operowych w Europie.<\/p>\n

\"\"<\/a><\/p>\n

Strona tytu\u0142owa pamfletu Il teatro alla moda<\/em>, ok. 1720<\/p>\n

Nowa epoka nasta\u0142a w roku 1714, kiedy dyrekcj\u0119 Teatro Sant\u2019Angelo obj\u0105\u0142 Antonio Vivaldi. Trzydziestosze\u015bcioletni kompozytor traktowa\u0142 przedtem oper\u0119 jako ga\u0142\u0105\u017a poboczn\u0105 swojej tw\u00f3rczo\u015bci, s\u0142usznie jednak przewidzia\u0142, \u017ce teatr przy Mo\u015bcie Rialto oka\u017ce si\u0119 znakomitym poligonem do\u015bwiadczalnym dla jego dalszych poczyna\u0144 w tej dziedzinie, z czasem za\u015b \u2013\u017ar\u00f3d\u0142em mo\u017ce nie zawrotnych, ale z pewno\u015bci\u0105 regularnych dochod\u00f3w. Na scenie Sant\u2019Angelo odby\u0142y si\u0119 premiery a\u017c dwudziestu oper i pasticci\u00f3w Vivaldiego \u2013 pocz\u0105wszy od ch\u0142odno powitanego Orlando finto pazzo<\/em>, kt\u00f3ry zszed\u0142 z afisza po kilku przedstawieniach w listopadzie 1714; przez blokowan\u0105 z pocz\u0105tku przez cenzur\u0119 dramma per musica Arsilda, regina di Ponto<\/em> (1716) oraz przyj\u0119t\u0105 tak \u017cywio\u0142owo w tym samym roku La costanza trionfante degl’amori e degl’odii<\/em>, \u017ce Vivaldi odrobin\u0119 j\u0105 przerobi\u0142 i wystawi\u0142 w nast\u0119pnym sezonie pod tytu\u0142em Artabano, re dei Parti<\/em>; a\u017c po zako\u0144czone triumfalnym sukcesem wystawienia oper L\u2019incoronazione di Dario <\/em>(1717), Farnace <\/em>(1927) oraz L\u2019Olimpiade <\/em>(1734) do libretta Pietra Metastasia, kt\u00f3re p\u00f3\u017aniej pos\u0142u\u017cy\u0142o za kanw\u0119 dzie\u0142 scenicznych co najmniej pi\u0119\u0107dziesi\u0119ciu innych kompozytor\u00f3w.<\/p>\n

Nowoczesny styl Vivaldiego \u2013 w po\u0142\u0105czeniu z nieomylnym wyczuciem oczekiwa\u0144 weneckiej publiczno\u015bci \u2013 wzbudzi\u0142 gwa\u0142towne protesty t\u0119skni\u0105cych za dawn\u0105 oper\u0105 stra\u017cnik\u00f3w \u201edobrego smaku\u201d. W\u015br\u00f3d nich znalaz\u0142 si\u0119 tak\u017ce miejscowy szlachcic Benedetto Marcello, potomek fundator\u00f3w Teatro Sant\u2019Angelo, prawnik i doskonale wykszta\u0142cony muzyk amator. W swoim pamflecie Il teatro alla moda <\/em>przypu\u015bci\u0142 zjadliwy atak na kompozytora, niewymienionego z nazwiska wprost, ukrytego jednak za do\u015b\u0107 oczywistym anagramem ALDIVIVA. Broszura mia\u0142a by\u0107 dodatkowym argumentem w d\u0142ugotrwa\u0142ej batalii o zwrot utraconego przez rodzin\u0119 teatru \u2013 ostatecznie przegranej z kretesem, podobnie jak walka o wzgl\u0119dy \u201ezbisurmanionych\u201d przez Vivaldiego s\u0142uchaczy.<\/p>\n

\"\"<\/a><\/p>\n

Ad\u00e8le Charvet. Fot. Marco Borggreve<\/p>\n

Marcello mia\u0142 troch\u0119 racji \u2013 biedny jak mysz ko\u015bcielna Teatro Sant\u2019Angelo ima\u0142 si\u0119 wszelkich sposob\u00f3w, by dostarczy\u0107 odbiorcom spektakularnej rozrywki mo\u017cliwie najmniejszym kosztem. Mia\u0142o to jednak swoje dobre strony: jednym ze sposob\u00f3w na \u0142atanie dziurawego bud\u017cetu by\u0142a wsp\u00f3\u0142praca z goszcz\u0105cymi w mie\u015bcie m\u0142odymi kompozytorami i w\u0119drownymi zespo\u0142ami operowymi, kt\u00f3rym nieraz wystarczy\u0142 marny grosz w kieszeni. Takie by\u0142y pocz\u0105tki weneckiej kariery Giovanniego Alberta Ristoriego, kt\u00f3rego ojciec Tommaso sprowadzi\u0142 sw\u0105 drezde\u0144sk\u0105 trup\u0119 do Sant\u2019Angelo w 1713 roku. Ristori, z pocz\u0105tku zr\u0119czny na\u015bladowca stylu Vivaldiego, z czasem okaza\u0142 si\u0119 jednym z najbardziej wp\u0142ywowych w\u0142oskich kompozytor\u00f3w na dworze saskim i skutecznym promotorem gatunku opera buffa<\/em> poza granicami Italii. Podobn\u0105 drog\u0119 tw\u00f3rcz\u0105 przeby\u0142 Fortunato Chelleri, urodzony w Parmie syn niemieckich imigrant\u00f3w, \u015bci\u0105gni\u0119ty przez Vivaldiego do Sant\u2019Angelo w wieku dwudziestu pi\u0119ciu lat, \u017ceby po kilku wzlotach i upadkach na weneckiej scenie z powodzeniem kontynuowa\u0107 karier\u0119 w Szwecji i Niemczech.<\/p>\n

Do naszych czas\u00f3w dotrwa\u0142y zaledwie strz\u0119py dzie\u0142 wystawianych niegdy\u015b na deskach Teatro Sant\u2019Angelo. Trudno si\u0119 zreszt\u0105 dziwi\u0107: s\u0105dz\u0105c z opinii pewnego ambasadora, kt\u00f3ry doradza\u0142 zaprzyja\u017anionym dyplomatom jak najcz\u0119stsze wizyty w operze i pods\u0142uchiwanie widz\u00f3w w trakcie spektakli, muzyka nie odgrywa\u0142a w nich najistotniejszej roli. Tym wi\u0119ksza rado\u015b\u0107 z tego, co pozosta\u0142o. Reszta przepad\u0142a na zawsze \u2013 jak weneckie gondole, puszczone z pr\u0105dem Canal Grande przez beztroskich kompan\u00f3w Giacoma Casanovy.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

Drodzy moi – pojutrze, 4 grudnia, rusza kolejna bo\u017conarodzeniowa ods\u0142ona Actus Humanus. Podobnie jak w latach ubieg\u0142ych, cz\u0119\u015b\u0107 koncert\u00f3w zapowiem na bie\u017c\u0105co, zach\u0119caj\u0105c Pa\u0144stwa do osobistego udzia\u0142u i \u015bledzenia post\u0119p\u00f3w imprezy na antenie Dw\u00f3jki. Na pocz\u0105tek s\u0142\u00f3w kilka na marginesie popo\u0142udniowego wyst\u0119pu mezzosopranistki Ad\u00e8le Charvet i Le Consort – w najbli\u017csz\u0105 \u015brod\u0119, o 17.30, we … [Read more…]<\/a><\/span><\/p>\n","protected":false},"author":2,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[8],"tags":[],"class_list":{"0":"entry","1":"post","2":"publish","3":"author-mangusta","4":"post-8466","6":"format-standard","7":"category-miscellanea"},"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/atorod.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/8466","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/atorod.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/atorod.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/atorod.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/2"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/atorod.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=8466"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/atorod.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/8466\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":8470,"href":"https:\/\/atorod.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/8466\/revisions\/8470"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/atorod.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=8466"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/atorod.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=8466"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/atorod.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=8466"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}