{"id":8484,"date":"2024-12-04T13:02:14","date_gmt":"2024-12-04T12:02:14","guid":{"rendered":"https:\/\/atorod.pl\/?p=8484"},"modified":"2024-12-04T13:02:14","modified_gmt":"2024-12-04T12:02:14","slug":"pod-diamentowym-niebem","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/atorod.pl\/?p=8484","title":{"rendered":"Pod diamentowym niebem"},"content":{"rendered":"

Jeszcze raz przypominam o dzisiejszej transmisji z inauguracji festiwalu Actus Humanus i od razu anonsuj\u0119 jutrzejszy koncert {oh!} Orkiestry z udzia\u0142em dwojga skrzypk\u00f3w, szefowej zespo\u0142u Martyny Pastuszki i Bart\u0142omieja Frasia, oraz sopranistki Rachel Redmond – o godzinie 20.00, we Dworze Artusa i na antenie Dw\u00f3jki. Wcze\u015bniej, o 17.30 w Ratuszu G\u0142\u00f3wnego Miasta, Marta Korbel zagra XII Fantasien f\u00fcr Violine solo<\/em> TWV 40:14\u201325 Georga Philippa Telemanna. Przybywajcie t\u0142umnie!<\/p>\n

***<\/p>\n

Po Henryku Sienkiewiczu, kt\u00f3ry w 1905 roku otrzyma\u0142 Nagrod\u0119 Nobla za ca\u0142okszta\u0142t tw\u00f3rczo\u015bci, ten sam laur w dziedzinie literatury przypad\u0142 w udziale Giosu\u00e8 Carducciemu, wieszczowi zjednoczonych W\u0142och \u2013 za \u201etw\u00f3rcz\u0105 energi\u0119, \u015bwie\u017co\u015b\u0107 stylu i si\u0142\u0119 liryczn\u0105, tak charakterystyczne dla jego poetyckich arcydzie\u0142\u201d. Dok\u0142adnie trzydzie\u015bci lat wcze\u015bniej Carducci stworzy\u0142 niezwyk\u0142y, impresjonistyczny wiersz Nella piazza di San Petronio<\/em>: o wczesnym, zimowym zachodzie s\u0142o\u0144ca nad placem w Bolonii, zdominowanym przez pot\u0119\u017cn\u0105 fasad\u0119 bazyliki pod wezwaniem \u015bwi\u0119tego Petroniusza. Carducci pisa\u0142, \u017ce w tej \u0142agodnej porze dnia niebo l\u015bni blaskiem diamentu, mg\u0142a zasnuwa miasto niczym srebrny welon, a resztki \u015bwiat\u0142a s\u0142onecznego muskaj\u0105 ponure bolo\u0144skie wie\u017ce i ceglany szczyt \u015bwi\u0105tyni \u2013 sz\u00f3stej co do wielko\u015bci w Europie, kt\u00f3ra mog\u0142aby okaza\u0107 si\u0119 najwi\u0119ksz\u0105, gdyby papie\u017c Sykstus VI nie nakaza\u0142 budowniczym przerwania prac w 1479 roku: z obawy, \u017ce ko\u015bci\u00f3\u0142 uro\u015bnie wy\u017cej ni\u017c rzymska bazylika \u015bwi\u0119tego Piotra.<\/p>\n

\"\"<\/a><\/p>\n

Bazylika \u015bw. Petroniusza w Bolonii<\/p>\n

W tej w\u0142a\u015bnie \u015bwi\u0105tyni, w roku 1686, znalaz\u0142 zatrudnienie Giuseppe Torelli, w charakterze altowiolisty kapeli ko\u015bcielnej. Urodzony w Weronie muzyk dwa lata wcze\u015bniej zosta\u0142 cz\u0142onkiem Accademia Filarmonica di Bologna jako suonatore di violino<\/em>. W roku 1698 przeni\u00f3s\u0142 si\u0119 na dw\u00f3r Jerzego Fryderyka II, margrabiego Brandenburg-Ansbach. D\u0142ugo jednak nie zagrza\u0142 tam miejsca. Odszed\u0142 z kapeli rok p\u00f3\u017aniej, by w 1701 powr\u00f3ci\u0107 do Bolonii na dobre. Wcze\u015bniej jednak zd\u0105\u017cy\u0142 po\u0142o\u017cy\u0107 kamie\u0144 milowy pod histori\u0119 koncertu solowego \u2013 w postaci Concerti musicali a quattro<\/em> op. 6, zbioru dwunastu koncert\u00f3w wydanych w 1698 roku w bawarskim Augsburgu i dedykowanych elektorce brandenburskiej Zofii Charlotcie Hanowerskiej (tej samej, kt\u00f3rej wkr\u00f3tce potem Corelli dedykowa\u0142 swoje op. 5). Ju\u017c wtedy przestrzega\u0142 muzyk\u00f3w realizuj\u0105cych concertino<\/em>, \u017ce w koncertach, gdzie znajd\u0105 oznaczenie solo<\/em>, b\u0119d\u0105 musieli powierzy\u0107 t\u0119 parti\u0119 tylko jednemu skrzypkowi. \u201eW pozosta\u0142ych koncertach parti\u0119 concertino <\/em>mo\u017ce wykonywa\u0107 trzech albo czterech muzyk\u00f3w. Mam nadziej\u0119, \u017ce moja intencja jest wystarczaj\u0105co jasna\u201d, napisa\u0142 w komentarzu do swego dzie\u0142a.<\/p>\n

Stopniowy proces odchodzenia od formu\u0142y concerto grosso<\/em> w stron\u0119 koncertu skrzypcowego osi\u0105gn\u0105\u0142 kulminacj\u0119 w jego dwunastu Concerti grossi con una Pastorale per il Santissimo Natale <\/em>op. 8, gdzie pierwsze sze\u015b\u0107 koncert\u00f3w jest przeznaczone na dwoje skrzypiec, druga po\u0142owa za\u015b to utwory \u201econ un violino, che concerta solo\u201d \u2013 czyli pe\u0142nokrwiste koncerty solowe, wymagaj\u0105ce od skrzypka zaawansowanej techniki gry na strunach skr\u00f3conych w bardzo wysokiej pozycji, z uwzgl\u0119dnieniem dwud\u017awi\u0119k\u00f3w i roz\u0142o\u017conych akord\u00f3w. Muzykowi realizuj\u0105cemu parti\u0119 skrzypiec solo Torelli zostawi\u0142 du\u017c\u0105 swobod\u0119 w zakresie improwizacji i ornamentacji; wyodr\u0119bni\u0142 zarazem jego rol\u0119 na tle roli orkiestry, dope\u0142niaj\u0105cej ca\u0142o\u015b\u0107 struktury muzycznej. Solista powinien zar\u00f3wno pokaza\u0107 wirtuozeri\u0119 w przebiegach figuracyjnych, jak te\u017c uwydatni\u0107 ekspresj\u0119 gry w wolnych cz\u0119\u015bciach utwor\u00f3w. Niewykluczone, \u017ce Torelli tworzy\u0142 Concerti grossi con una Pastorale <\/em>z my\u015bl\u0105 o skrzypku Francesco Manfredinim, najzdolniejszym spo\u015br\u00f3d jego uczni\u00f3w w przyko\u015bcielnej szkole muzycznej.<\/p>\n

\"\"<\/a><\/p>\n

Kopia kantaty H\u00e4ndla Gloria<\/em>, odkryta w bibliotece Royal Academy of Music<\/p>\n

Opus \u00f3sme Torellego, wydane w bolo\u0144skiej oficynie Marina Silvaniego i podobnie jak wi\u0119kszo\u015b\u0107 spu\u015bcizny kompozytora zachowane w archiwach bazyliki \u015bw. Petroniusza, doczeka\u0142o si\u0119 pierwszej edycji w 1709 roku, ju\u017c po \u015bmierci kompozytora. Trzy lata wcze\u015bniej m\u0142odziutki Georg Friedrich H\u00e4ndel wyruszy\u0142 w sw\u0105 pierwsz\u0105 podr\u00f3\u017c do W\u0142och \u2013 albo na zaproszenie Ferdynanda Medyceusza, dziedzica Wielkiego Ksi\u0119stwa Toskanii, albo jego brata Jana Gastona, kt\u00f3rego pozna\u0142 jeszcze w Hamburgu. Jednym z najciekawszych dzie\u0142 H\u00e4ndla z tego okresu jest antyfona Salve Regina <\/em>na sopran, dwoje skrzypiec, wiolonczel\u0119 obbligato, organy concertante <\/em>i basso continuo, skomponowana w 1707 roku na Uroczysto\u015b\u0107 Naj\u015bwi\u0119tszej Tr\u00f3jcy. Do niedawna s\u0105dzono, \u017ce pierwsze jej wykonanie odby\u0142o si\u0119 w ko\u015bciele Santa Maria di Montesanto \u2013 jednej z dw\u00f3ch \u201ebli\u017aniaczych\u201d \u015bwi\u0105ty\u0144 przy Piazza del Popolo w Rzymie. Ostatnio przewa\u017ca jednak hipoteza, \u017ce premiera utworu mia\u0142a miejsce w niewielkiej miejscowo\u015bci Vallerano w prowincji Viterbo, w tamtejszym Santuario di Maria Santissima del Ruscello, kt\u00f3re dysponowa\u0142o wspania\u0142ymi XVII-wiecznymi organami z parme\u0144skiego warsztatu Giulia Cesare Burziego. Istotnie, H\u00e4ndel przebywa\u0142 w tym czasie w pobliskim Vignanello, na zaproszenie swojego patrona, hrabiego Francesca Ruspoli, i niewykluczone, \u017ce chcia\u0142 si\u0119 przed nim popisa\u0107 organow\u0105 wirtuozeri\u0105 w nowym, w\u0142asnym utworze. W Salve Regina <\/em>zwraca wszak\u017ce uwag\u0119 nie tylko rozbudowana partia organ\u00f3w solo, ale i mistrzostwo wykorzystania potencja\u0142u retorycznego pozosta\u0142ych instrument\u00f3w, w najrozmaitszych interakcjach i zestawieniach, tak\u017ce z typowo w\u0142osk\u0105 w stylu, i\u015bcie operow\u0105 parti\u0105 sopranu \u2013 cz\u0119\u015b\u0107 materia\u0142u muzycznego antyfony zosta\u0142a zreszt\u0105 odkurzona przez H\u00e4ndla i u\u017cyta w p\u00f3\u017aniejszej o prawie czterdzie\u015bci lat operze-oratorium Semele. <\/em><\/p>\n

\"\"<\/a><\/p>\n

Martyna Pastuszka. Fot. Magdalena Ha\u0142as<\/p>\n

Ale nawet kunszt Salve Regina <\/em>blednie w zestawieniu z \u017cywio\u0142owo\u015bci\u0105 i wyrafinowaniem kantaty solowej Gloria<\/em>, odkrytej przypadkiem w 2001 roku, przez niemieckiego muzykologa Hansa Joachima Marxa, w londy\u0144skiej bibliotece Royal Academy of Music. Wszystko wskazuje, \u017ce i ta kompozycja powsta\u0142a na zam\u00f3wienie Ruspoliego i doczeka\u0142a si\u0119 pierwszego wykonania w 1707 roku, w jednym z ko\u015bcio\u0142\u00f3w w Vignanello. Profesor Marx, oszo\u0142omiony bogactwem i skal\u0105 trudno\u015bci koloraturowej partii sopranu, mia\u0142 z pocz\u0105tku w\u0105tpliwo\u015bci, czy zdo\u0142a j\u0105 ud\u017awign\u0105\u0107 jakakolwiek wsp\u00f3\u0142czesna \u015bpiewaczka. Wkr\u00f3tce si\u0119 przekona\u0142, \u017ce jego obawy by\u0142y bezpodstawne. Z utworem jeszcze w tym samym roku zmierzy\u0142y si\u0119 dwie angielskie sopranistki: Emma Kirkby, kt\u00f3ra dokona\u0142a pierwszego nagrania z Royal Academy of Music Baroque Orchestra pod kierunkiem Laurence\u2019a Cummingsa, oraz Patrizia Kwella, solistka pierwszego wykonania na \u017cywo z zespo\u0142em Fiori Musicali, w Hinchingbrooke Performing Arts Centre w Huntington. Od tamtej pory dzie\u0142o powoli si\u0119 zadomawia w repertuarach najambitniejszych ansambli muzyki barokowej.<\/p>\n

Pi\u0119knie si\u0119 zacz\u0105\u0142 muzyczny wiek XVIII we W\u0142oszech. Nie tylko w Bolonii, gdzie niebo l\u015bni blaskiem diamentu, ale i w ma\u0142ych miasteczkach Lacjum, gdzie promienie s\u0142o\u0144ca sp\u0142ywaj\u0105 na ziemi\u0119 wprost spod lazurowego sklepienia \u2013 \u017ceby zn\u00f3w si\u0119 odwo\u0142a\u0107 do impresjonistycznych poezji wieszcza Carducciego.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

Jeszcze raz przypominam o dzisiejszej transmisji z inauguracji festiwalu Actus Humanus i od razu anonsuj\u0119 jutrzejszy koncert {oh!} Orkiestry z udzia\u0142em dwojga skrzypk\u00f3w, szefowej zespo\u0142u Martyny Pastuszki i Bart\u0142omieja Frasia, oraz sopranistki Rachel Redmond – o godzinie 20.00, we Dworze Artusa i na antenie Dw\u00f3jki. Wcze\u015bniej, o 17.30 w Ratuszu G\u0142\u00f3wnego Miasta, Marta Korbel zagra … [Read more…]<\/a><\/span><\/p>\n","protected":false},"author":2,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[8],"tags":[],"class_list":{"0":"entry","1":"post","2":"publish","3":"author-mangusta","4":"post-8484","6":"format-standard","7":"category-miscellanea"},"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/atorod.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/8484","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/atorod.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/atorod.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/atorod.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/2"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/atorod.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=8484"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/atorod.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/8484\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":8488,"href":"https:\/\/atorod.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/8484\/revisions\/8488"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/atorod.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=8484"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/atorod.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=8484"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/atorod.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=8484"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}