{"id":8489,"date":"2024-12-05T13:12:44","date_gmt":"2024-12-05T12:12:44","guid":{"rendered":"https:\/\/atorod.pl\/?p=8489"},"modified":"2024-12-05T13:12:44","modified_gmt":"2024-12-05T12:12:44","slug":"podlug-najnowszej-mody","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/atorod.pl\/?p=8489","title":{"rendered":"Pod\u0142ug najnowszej mody"},"content":{"rendered":"

Dzi\u015b b\u0119d\u0105 dwie zapowiedzi – obydwu jutrzejszych koncert\u00f3w na festiwalu Actus Humanus. O godzinie 17.30, 6 grudnia, w Ratuszu Staromiejskim wyst\u0105pi\u0105 dwie sopranistki, Anna Zawisza i Joanna Radziszewska-Sojka, z towarzyszeniem Anny Wiktorii Swobody, towarzysz\u0105cej im na lutni i teorbie. Przypominam te\u017c raz jeszcze o dzisiejszej transmisji koncertu {oh!} Orkiestry na antenie Dw\u00f3jki. Przybywajcie!<\/p>\n

***<\/p>\n

Szkolni nauczyciele jeszcze kilkadziesi\u0105t lat temu drwili z J\u00f3zefa Baki i k\u0142adli m\u0142odzie\u017cy do g\u0142owy, \u017ce jego poezja jest modelowym przyk\u0142adem barokowej grafomanii i jak najgorszego smaku. Cytowane na lekcjach fragmenty wiersza M\u0142odym uwaga <\/em>(\u201eCny m\u0142odziku, migdaliku, czerstwy rydzu, \u015blepowidzu\u201d) doprowadza\u0142y pryszczatych licealist\u00f3w do \u0142ez \u2013 tyle \u017ce ze \u015bmiechu, a nie z rozpaczy, jak w\u00f3wczas, kiedy pani od polskiego kaza\u0142a im zakuwa\u0107 na pami\u0119\u0107 sonety Jana Andrzeja Morsztyna. A jednak Baka nie tylko \u015bmieszy\u0142, ale te\u017c fascynowa\u0142, i to tw\u00f3rc\u00f3w tej miary, co Aleksander Wat, Czes\u0142aw Mi\u0142osz i Miron Bia\u0142oszewski. W latach osiemdziesi\u0105tych ubieg\u0142ego wieku doczeka\u0142 si\u0119 pe\u0142nego rozgrzeszenia tak\u017ce przez krytyk\u00f3w i historyk\u00f3w literatury, kt\u00f3rzy dostrzegli w jezuickim kaznodziei polskiego Johna Donne\u2019a i godnego kontynuatora rodzimej tradycji poezji metafizycznej.<\/p>\n

Dlatego nie nale\u017cy przywi\u0105zywa\u0107 zbyt wielkiej wagi do s\u0142\u00f3w angielskiego muzykologa Petera Holmana, autora has\u0142a \u201eKremberg, Jakob\u201d w The New Grove Dictionary of Music and Musicians<\/em>, z kt\u00f3rego mo\u017cna si\u0119 dowiedzie\u0107, \u017ce Kremberg by\u0142 jednym z najbardziej niekompetentnych kompozytor\u00f3w swojej epoki, \u201eco nie przeszkadza\u0142o mu tworzy\u0107 dzie\u0142 zakrojonych na szerok\u0105 skal\u0119\u201d. By\u0107 mo\u017ce Holman da\u0142 wiar\u0119 szyderczym opiniom wsp\u00f3\u0142czesnych Kremberga, by\u0107 mo\u017ce niezbyt wnikliwie zag\u0142\u0119bi\u0142 si\u0119 w jego schludne r\u0119kopisy, nie mo\u017cna te\u017c wykluczy\u0107, \u017ce zapomniany muzyk \u2013 podobnie jak ksi\u0105dz Baka \u2013 musi jeszcze poczeka\u0107, a\u017c jego tw\u00f3rczo\u015b\u0107 wr\u00f3ci do \u0142ask badaczy i meloman\u00f3w.<\/p>\n

\"\"<\/a><\/p>\n

Strona tytu\u0142owa Musicalische Gem\u00fcths-Erg\u00f6tzung<\/em>, <\/em>Drezno, 1689<\/p>\n

Jakob Kremberg, kt\u00f3ry w rozmaitych \u017ar\u00f3d\u0142ach pojawia si\u0119 tak\u017ce jako Cremberg albo Krembergh, nazywa\u0142 si\u0119 naprawd\u0119 Kremberger i przyszed\u0142 na \u015bwiat w Warszawie, w rodzinie Michaela, nadwornego cie\u015bli W\u0142adys\u0142awa IV i Jana II Kazimierza. Nie znamy dok\u0142adnej daty jego narodzin: wiadomo tylko, \u017ce zosta\u0142 ochrzczony 12 maja 1652 roku. Niewykluczone, \u017ce w dzieci\u0144stwie i wczesnej m\u0142odo\u015bci by\u0142 ch\u00f3rzyst\u0105 warszawskiej kapeli kr\u00f3lewskiej. Pierwsza pewna wzmianka biograficzna pochodzi z roku 1672, kiedy m\u0142ody Jakob rozpocz\u0105\u0142 studia na Uniwersytecie w Lipsku. Oko\u0142o 1677 zosta\u0142 muzykiem w kapeli zarz\u0105dcy kapitu\u0142y magdeburskiej, rok p\u00f3\u017aniej otrzyma\u0142 posad\u0119 w kapeli kr\u00f3la Szwecji Karola XII. Wr\u00f3ci\u0142 do Niemiec w roku 1682 i przez dziewi\u0119\u0107 lat by\u0142 altyst\u0105 na dworze elektor\u00f3w saskich w Dre\u017anie. W 1692 roku w jego \u017cyciu zawodowym dokona\u0142 si\u0119 istotny prze\u0142om, kt\u00f3ry by\u0107 mo\u017ce zawa\u017cy\u0142 na jego p\u00f3\u017aniejszych ambicjach: Kremberg przeni\u00f3s\u0142 si\u0119 do Hamburga, gdzie przez prawie trzy sezony prowadzi\u0142 Oper am G\u00e4nsemarkt wraz z Johannem Sigismundem Kusserem, uczniem Jeana Baptiste\u2019a Lully\u2019ego i w swoim czasie wysoko cenionym kompozytorem operowym. Zapewne w Hamburgu Kremberg po raz pierwszy spr\u00f3bowa\u0142 swych si\u0142 jako librecista: wiele wskazuje, \u017ce wsp\u00f3\u0142pracowa\u0142 z Georgiem Bronnerem przy jego operze Venus, oder Die siegende Liebe<\/em>, cho\u0107 niekt\u00f3rzy przypisuj\u0105 autorstwo libretta Heinrichowi Hinschowi, najp\u0142odniejszemu spo\u015br\u00f3d poet\u00f3w zwi\u0105zanych z hamburskim teatrem. W roku 1695 z niewiadomych przyczyn Kremberg por\u00f3\u017cni\u0142 si\u0119 z Kusserem i potajemnie opu\u015bci\u0142 Hamburg, zostawiaj\u0105c po sobie niesp\u0142acone d\u0142ugi. W kt\u00f3rym\u015b momencie zaw\u0119drowa\u0142 do Lejdy, gdzie skomponowa\u0142 szereg pie\u015bni do tekst\u00f3w holenderskiego lekarza i humanisty Hermana Boerhaavego; tam te\u017c zosta\u0142 nauczycielem Sir Johna Clerka z Pennycuik, prawnika, polityka i muzyka-amatora, jednego z najwybitniejszych przedstawicieli szkockiego O\u015bwiecenia.<\/p>\n

\"\"<\/a><\/p>\n

Robert Bonnart, portret muzyka graj\u0105cego na ang\u00e9lique, ok. 1680<\/p>\n

By\u0107 mo\u017ce to on nam\u00f3wi\u0142 Kremberga do przyjazdu na Wyspy. Kolejna wzmianka o naszym bohaterze pojawi\u0142a si\u0119 w listopadzie 1697 roku: by\u0142a to zapowied\u017a cyklu jego koncert\u00f3w w londy\u0144skiej Hickford\u2019s Dancing School \u201epo \u015bwie\u017cym powrocie z Italii\u201d. W gazecie \u201ePost-Boy\u201d anonsowano, \u017ce Kremberg wyst\u0105pi z zespo\u0142em z\u0142o\u017conym z \u201ewielkich mistrz\u00f3w graj\u0105cych na wszelkiego rodzaju instrumentach\u201d, prezentuj\u0105c \u201eprze\u015bliczne \u015bpiewy po w\u0142osku, francusku, angielsku, hiszpa\u0144sku, niemiecku, holendersku i \u0142acinie, u\u0142o\u017cone \u00a0pod\u0142ug najnowszej mody w\u0142oskiej i francuskiej\u201d. O jego poczynaniach pisa\u0142 Boerhaave w li\u015bcie do Clerka, donosz\u0105c, \u017ce Kremberg koncertowa\u0142 mi\u0119dzy innymi w ramach obchod\u00f3w urodzin kr\u00f3la Wilhelma Ora\u0144skiego i uroczysto\u015bci powitania Nowego Roku, \u015bpiewa\u0142 te\u017c i gra\u0142 na lutni w kr\u00f3lewskiej sypialni, ale nie dosta\u0142 za swoje wyst\u0119py ani pensa i po kilku miesi\u0105cach pobytu w Londynie zad\u0142u\u017cy\u0142 si\u0119 po uszy. Wyp\u0142yn\u0105\u0142 dopiero w 1702 roku w Szkocji, jako nauczyciel dzieci Lady Grisell Baillie w Mellerstain House w hrabstwie Berwickshire. Trzy lata p\u00f3\u017aniej nareszcie dosta\u0142 wymarzon\u0105 posad\u0119 na dworze, pono\u0107 jako jedyny obcokrajowiec w kapeli kr\u00f3lewskiej: w 1706 roku skomponowa\u0142 nawet mask\u0119 England\u2019s Glory<\/em> \u2013 na urodziny kr\u00f3lowej Anny. W roku 1715, \u015bci\u015blej 23 wrze\u015bnia, w dworskich archiwach pojawi\u0142a si\u0119 wzmianka, \u017ce na dotychczasowym stanowisku zast\u0105pi go niejaki James Moore. Mo\u017cna z niej po\u015brednio wnioskowa\u0107, \u017ce tajemniczy \u201eJames Cranbrook\u201d, kt\u00f3rego 20 wrze\u015bnia pochowano na cmentarzu przy ko\u015bciele \u015bw. Anny w Soho, to nie kto inny, jak w\u0142a\u015bnie Jakob Kremberg. Zmar\u0142y zostawi\u0142 po sobie nieutulon\u0105 w smutku \u017con\u0119 Dorothe\u0119 Sophi\u0119 oraz najwa\u017cniejsze dzie\u0142o \u017cycia: Musicalische Gem\u00fcths-Erg\u00f6tzung oder Arie <\/em>na g\u0142os i basso continuo albo lutni\u0119, ang\u00e9lique, viol\u0119 da gamba i gitar\u0119, wydany nak\u0142adem w\u0142asnym w Dre\u017anie w 1689 roku i wznowiony dwadzie\u015bcia lat p\u00f3\u017aniej w Moguncji.<\/p>\n

\"\"<\/a><\/p>\n

Anna Wiktoria Swoboda. Fot. Pawe\u0142 Pa\u0142ka<\/p>\n

Zdaniem przychylnych Krembergowi muzykolog\u00f3w zawarte w zbiorze utwory \u2013 pisane w Magdeburgu, Szwecji i Dre\u017anie, cz\u0119\u015bciowo do tekst\u00f3w w\u0142asnych \u2013 stanowi\u0105 prze\u0142om w rozwoju XVII-wiecznej niemieckiej pie\u015bni akompaniowanej. Zdaniem muzykolog\u00f3w mniej przychylnych o warto\u015bci Musicalische Gem\u00fcths-Erg\u00f6tzung <\/em>decyduje przede wszystkim fakt, \u017ce do naszych czas\u00f3w dotrwa\u0142o zaledwie kilka zabytk\u00f3w z wyszczeg\u00f3lnion\u0105 i opatrzon\u0105 wskaz\u00f3wkami wykonawczymi parti\u0105 ang\u00e9lique \u2013 szesnasto- lub siedemnastostrunnej \u201elutni anielskiej\u201d, z podw\u00f3jn\u0105 skrzynk\u0105 ko\u0142kow\u0105, strojonej diatonicznie jak harfa i \u0142\u0105cz\u0105cej pewne jej cechy brzmieniowe z d\u017awi\u0119kiem w\u0142a\u015bciwym lutni i teorbie.<\/p>\n

Przyszed\u0142 czas si\u0119 przekona\u0107, czy spu\u015bcizna Kremberga jest modelowym przyk\u0142adem grafomanii muzycznej \u2013 jak twierdzi Peter Holman \u2013 czy te\u017c, co bardziej prawdopodobne, nie natrafi\u0142a jeszcze na swego Aleksandra Wata, kt\u00f3ry potrafi\u0142by dowie\u015b\u0107, \u017ce \u201eprzeskoczy\u0142a przez ramy baroku\u201d, zburzy\u0142a jego fundamenty, zdradzi\u0142a poprzednik\u00f3w i da\u0142a susa w przysz\u0142o\u015b\u0107. Jak poezja ksi\u0119dza Baki, kt\u00f3ry wprawdzie przestrzega\u0142 m\u0142odych, \u017ce \u201enie dop\u0119dzisz wczora cugiem, nie wyorzesz jutra p\u0142ugiem\u201d, mia\u0142 jednak na my\u015bli \u015bmier\u0107 \u2013 pospolit\u0105 wszystkim ludziom, ale ju\u017c niekoniecznie ich tw\u00f3rczo\u015bci.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

Dzi\u015b b\u0119d\u0105 dwie zapowiedzi – obydwu jutrzejszych koncert\u00f3w na festiwalu Actus Humanus. O godzinie 17.30, 6 grudnia, w Ratuszu Staromiejskim wyst\u0105pi\u0105 dwie sopranistki, Anna Zawisza i Joanna Radziszewska-Sojka, z towarzyszeniem Anny Wiktorii Swobody, towarzysz\u0105cej im na lutni i teorbie. Przypominam te\u017c raz jeszcze o dzisiejszej transmisji koncertu {oh!} Orkiestry na antenie Dw\u00f3jki. Przybywajcie! *** Szkolni … [Read more…]<\/a><\/span><\/p>\n","protected":false},"author":2,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[8],"tags":[],"class_list":{"0":"entry","1":"post","2":"publish","3":"author-mangusta","4":"post-8489","6":"format-standard","7":"category-miscellanea"},"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/atorod.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/8489","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/atorod.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/atorod.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/atorod.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/2"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/atorod.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=8489"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/atorod.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/8489\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":8493,"href":"https:\/\/atorod.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/8489\/revisions\/8493"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/atorod.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=8489"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/atorod.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=8489"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/atorod.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=8489"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}