{"id":8494,"date":"2024-12-05T21:33:18","date_gmt":"2024-12-05T20:33:18","guid":{"rendered":"https:\/\/atorod.pl\/?p=8494"},"modified":"2024-12-05T21:33:18","modified_gmt":"2024-12-05T20:33:18","slug":"w-krainie-wieszczki-manto","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/atorod.pl\/?p=8494","title":{"rendered":"W krainie wieszczki Manto"},"content":{"rendered":"

I druga z obiecanych zapowiedzi – przed jutrzejszym wyst\u0119pem Concerto Italiano pod dyrekcj\u0105 Rinalda Alessandriniego, o 20.00 we Dworze Artusa, w zenicie festiwalu Actus Humanus. Przybywajcie t\u0142umnie!<\/p>\n

***<\/p>\n

Wergiliusz, urodzony w idy pa\u017adziernikowe 70 roku p.n.e. w ojcowskim maj\u0105tku pod Mantu\u0105, przytacza w Eneidzie <\/em>starorzymskie, a w\u0142a\u015bciwie etruskie podanie o wieszczce Manto, matce Oknusa, kt\u00f3ry \u201eMantui gr\u00f3d za\u0142o\u017cy\u0142 i matki da\u0142 mu miano\u201d. Wergiliusz urodzony na nowo w Boskiej komedii <\/em>Dantego, oprowadza narratora po Piekle. W \u00f3smym kr\u0119gu, z mostu nad czwart\u0105 otch\u0142ani\u0105, przeznaczon\u0105 dla czarnoksi\u0119\u017cnik\u00f3w i wr\u00f3\u017cbit\u00f3w, Dante obserwuje mi\u0119dzy innymi Manto i jej ojca Tejrezjasza, a przy okazji daje obszerniejszy i bardziej sugestywny opis tych okolic ni\u017c sam autor Eneidy<\/em>: \u201eTam w pi\u0119knej ziemi, gdzie Alpy p\u00f3\u0142kolem \u015bciskaj\u0105 Niemcy wy\u017cej za Tyrolem, tu\u017c pod alpejsk\u0105 \u015bcian\u0105 granitow\u0105, le\u017cy jezioro, Benako je zow\u0105. Tysi\u0105c strumieni, my\u015bl\u0119, wi\u0119cej mo\u017ce, pomi\u0119dzy Gard\u0105 a Apeninami kryszta\u0142owymi lej\u0105 si\u0119 kru\u017cami w wod\u0119, co drzemie w tym pi\u0119knym jeziorze. Trzy pogranicza tworz\u0105 jej wybrze\u017ce, gdzie z Trentu, z Bresci, z Werony pasterze, razem swym trzodom b\u0142ogos\u0142awi\u0107 mog\u0105, je\u015bliby razem jechali t\u0105 drog\u0105. [\u2026] Z czary jeziora wody przepe\u0142nione wzbieraj\u0105 rzek\u0105 na \u0142\u0105ki zielone, ta Mincio zwana, bie\u017cy po dolinie a\u017c pod Gowerno, gdzie w rzece Po ginie. Dalej p\u0142aszczyzn\u0105 nurtuj\u0105c krynice, z w\u00f3d \u015bcieku tworz\u0105 st\u0119ch\u0142e trz\u0119sawice, gdzie woda par\u0105 chorobliw\u0105 dysze. Tam sobie Manto obra\u0142a zacisze, [\u2026] \u017cy\u0142a lat wiele, a\u017c wiekiem schylon\u0105 ta\u017c sama ziemia przyj\u0119\u0142a w swe \u0142ono\u201d (tutaj w przek\u0142adzie Juliana Korsaka).<\/p>\n

\"\"<\/a><\/p>\n

Panorama Mantui. Fot. Massimo Tel\u00f2<\/p>\n

Czasy \u015bwietno\u015bci Mantui nadesz\u0142y w 1328 roku, kiedy Luigi I Gonzaga przeprowadzi\u0142 zamach stanu i odsun\u0105\u0142 od w\u0142adzy Rinalda, drugiego z rz\u0105dz\u0105cych miastem gwelf\u00f3w z rodu Bonacorsich. Wpierw obwo\u0142any \u201ekapitanem ludu\u201d, wkr\u00f3tce potem mianowany wikariuszem cesarskim Ludwika IV Bawarskiego, zapocz\u0105tkowa\u0142 d\u0142ugie panowanie Gonzag\u00f3w, trwaj\u0105ce a\u017c do roku 1708, gdy po \u015bmierci bezdzietnego Ferdynanda Karola Mantu\u0119 przej\u0119li Habsburgowie. Okres najbardziej dynamicznego rozwoju miasta przypad\u0142 jednak na prze\u0142om XV i XVI wieku \u2013 to wtedy przybywaj\u0105cy do Mantui ambasadorowie zachwycali si\u0119 pi\u0119knem i przepychem tutejszych pa\u0142ac\u00f3w oraz g\u0142adko\u015bci\u0105 szerokich, r\u00f3wno wybrukowanych ulic. Sto lat p\u00f3\u017aniej blask Gonzag\u00f3w \u015bwieci\u0142 ju\u017c \u015bwiat\u0142em odbitym niegdysiejszej chwa\u0142y. Vincenzo I, ksi\u0105\u017c\u0119 Mantui i Montferratu od 1587 roku, nie dor\u00f3wnywa\u0142 swoim poprzednikom ani dzielno\u015bci\u0105 na polu bitwy, ani umiej\u0119tno\u015bci\u0105 snucia politycznych intryg. S\u0142yn\u0105\u0142 za to z porywczej natury (w wieku niespe\u0142na dwudziestu lat zamordowa\u0142 ojcowskiego faworyta, piekielnie uzdolnionego Szkota Jamesa Crichtona, kt\u00f3ry odbi\u0142 mu kochank\u0119) i z upodobania do sztuk, kt\u00f3re przysporzy\u0142o mu miana jednego z najwybitniejszych mecenas\u00f3w w \u00f3wczesnej Italii. Vincenzo by\u0142 mistrzem czego\u015b, co W\u0142osi nazywaj\u0105 \u201efacendo una bella figura\u201d \u2013 robieniem dobrego wra\u017cenia w po\u0142\u0105czeniu z subteln\u0105 gr\u0105 pozor\u00f3w. Dlatego uda\u0142o mu si\u0119 \u015bci\u0105gn\u0105\u0107 do Mantui artyst\u00f3w tej miary, co Rubens i Monteverdi, i zatrzyma\u0107 ich d\u0142u\u017cej na ksi\u0105\u017c\u0119cym dworze, cho\u0107 z wyp\u0142at\u0105 nale\u017cnych pensji potrafi\u0142 si\u0119 sp\u00f3\u017ani\u0107 nawet p\u00f3\u0142 roku. Nie szcz\u0119dzi\u0142 za to pieni\u0119dzy na w\u0142asne kaprysy i koszty reprezentacyjne, w konsekwencji doprowadzaj\u0105c miasto na skraj bankructwa i zapa\u015bci kulturalnej.<\/p>\n

Monteverdi zosta\u0142 przyj\u0119ty do kapeli ksi\u0105\u017c\u0119cej w 1590 albo 1591 roku \u2013 w charakterze \u201esuonatore di vivuola\u201d (co mog\u0142o oznacza\u0107 zar\u00f3wno viol\u0119 da gamba, jak i da braccio). Stanowisko maestra di cappella piastowa\u0142 w\u00f3wczas Giaches de Wert, kompozytor flamandzki, ceniony przede wszystkim jako tw\u00f3rca madryga\u0142\u00f3w: zr\u00f3\u017cnicowanych stylistycznie i odznaczaj\u0105cych si\u0119 wielk\u0105 si\u0142\u0105 ekspresji. Monteverdi szczerze podziwia\u0142 de Werta i pod jego wp\u0142ywem b\u0142yskawicznie rozwin\u0105\u0142 w\u0142asn\u0105 technik\u0119 komponowania madryga\u0142\u00f3w, przechodz\u0105c od lekkiego stylu pie\u015bniowego w stron\u0119 utwor\u00f3w o bardziej deklamacyjnym charakterze, pe\u0142nych napi\u0119\u0107 harmonicznych, gwa\u0142townych skok\u00f3w interwa\u0142owych, nag\u0142ych dysonans\u00f3w, muzycznych wykrzyknik\u00f3w i raptownych pauz w narracji. Trzeci\u0105 ksi\u0119g\u0119 madryga\u0142\u00f3w pi\u0119ciog\u0142osowych \u2013 jak sam podkre\u015bli\u0142 w dedykacji dla ksi\u0119cia, \u201ecierpkich mo\u017ce i bez smaku\u201d \u2013 opublikowa\u0142 ju\u017c w 1592 roku. Popularno\u015b\u0107 zbioru, potwierdzona licznymi wznowieniami, wywo\u0142a\u0142a \u017cywio\u0142ow\u0105 reakcj\u0119 teoretyka Giovanniego Artusiego, kt\u00f3ry w 1600 roku, w traktacie L\u2019Artusi, overo Delle imperfettioni della moderna musica \u2013 <\/em>nie wymieniaj\u0105c Monteverdiego z nazwiska, za to rozk\u0142adaj\u0105c na cz\u0119\u015bci pierwsze jeden z jego utwor\u00f3w \u2013 grzmia\u0142 na \u201eszale\u0144stwo tych kapry\u015bnych ludzi, kt\u00f3rzy my\u015bl\u0105, \u017ce tworz\u0105 nowe harmonie i nowe afekty, a tymczasem wprowadzaj\u0105 tylko nowy zam\u0119t, godz\u0105c w pi\u0119kno i dobro muzyki\u201d.<\/p>\n

\"\"<\/a><\/p>\n

Portret Vincenza I, ksi\u0119cia Mantui. Szko\u0142a Fransa Pourbusa M\u0142odszego, ok. 1600.<\/p>\n

Artusi ju\u017c w\u00f3wczas uchodzi\u0142 za niepoprawnego konserwatyst\u0119, Monteverdi zmilcza\u0142 wi\u0119c jego zniewagi i zabra\u0142 si\u0119 do pisania kolejnej ksi\u0119gi madryga\u0142\u00f3w. Tym razem \u2013 z przerwami na prac\u0119 nad innymi kompozycjami i obowi\u0105zki na dworze \u2013 zaj\u0119\u0142o mu to ponad dziesi\u0119\u0107 lat. W sk\u0142ad ksi\u0119gi czwartej, wydanej w roku 1603 i sygnowanej ju\u017c przez \u201emaestro della musica del ser.mo sig.r duca di Mantova\u201d, czyli zapewne nie tylko kierownika kapeli dworskiej, ale te\u017c kapeli ko\u015bcio\u0142a \u015bw. Barbary, wesz\u0142o dziewi\u0119tna\u015bcie madryga\u0142\u00f3w, w tym jeden dwucz\u0119\u015bciowy. Je\u015bli nie liczy\u0107 kilku anonimowych tekst\u00f3w, za ich podstaw\u0119 pos\u0142u\u017cy\u0142y Monteverdiemu wiersze najwybitniejszych w\u0142oskich poet\u00f3w, od Boccaccia, przez Tassa i Rinucciniego, a\u017c po dominuj\u0105c\u0105 w zbiorze tw\u00f3rczo\u015b\u0107 Guariniego \u2013 wyra\u017anie mu najbli\u017csz\u0105, operuj\u0105c\u0105 r\u00f3wnie bogat\u0105 palet\u0105 nastroj\u00f3w i emocji, jak komponowana do nich muzyka.<\/p>\n

Mo\u017cna by rzec, \u017ce Monteverdi odpowiedzia\u0142 Artusiemu nie s\u0142owem, lecz czynem \u2013 dojrza\u0142y, trzydziestosze\u015bcioletni artysta wiedzia\u0142 ju\u017c, dok\u0105d zmierza i najwyra\u017aniej liczy\u0142 si\u0119 z tym, \u017ce w razie potrzeby przekroczy granice, kt\u00f3re sam sobie wcze\u015bniej wyznaczy\u0142. W ka\u017cdym z tych ma\u0142ych arcydzie\u0142 dba\u0142o\u015b\u0107 o retoryk\u0119 tekstu i koloryt s\u0142\u00f3w idzie w parze z trosk\u0105 o symbolik\u0119 narracji muzycznej, o przejrzysto\u015b\u0107 i g\u0119sto\u015b\u0107 tkanki kontrapunktycznej, o misterne r\u00f3\u017cnicowanie architektoniki poszczeg\u00f3lnych utwor\u00f3w \u2013 pocz\u0105wszy od przewrotnego Ohim\u00e8, se tanto amate<\/em>, w kt\u00f3rym ka\u017cde z westchnie\u0144 mo\u017ce oznacza\u0107 zar\u00f3wno \u015bmier\u0107, jak mi\u0142osn\u0105 ekstaz\u0119; przez Non pi\u00fa guerra, pietate<\/em>, gdzie Guarini, a z nim Monteverdi, stawiaj\u0105 znak r\u00f3wno\u015bci mi\u0119dzy wojn\u0105 a kochaniem; a\u017c po wstrz\u0105saj\u0105c\u0105, pe\u0142n\u0105 udr\u0119ki Anima dolorosa<\/em>, kt\u00f3rej nie powstydzi\u0142by si\u0119 sam Gesualdo da Venosa.<\/p>\n

\"\"<\/a><\/p>\n

Rinaldo Alessandrini. Fot. Emilie Moysson<\/p>\n

W czwartej ksi\u0119dze renesansowy madryga\u0142 przeobrazi\u0142 si\u0119 ostatecznie w madryga\u0142 barokowy. Wylecia\u0142 z poczwarki motylem nieoczywistej urody: o skrzyd\u0142ach barwnych i roz\u0142o\u017cystych, a przy tym uwodzicielsko asymetrycznych i postrz\u0119pionych na kraw\u0119dziach. Zarzuty Artusiego kompozytor odpar\u0142 dopiero w przedmowie do ksi\u0119gi pi\u0105tej z 1605 roku, zwi\u0119\u017ale t\u0142umacz\u0105c r\u00f3\u017cnic\u0119 mi\u0119dzy prima <\/em>a seconda prattica<\/em> i zapewniaj\u0105c \u201euczonych czytelnik\u00f3w\u201d, \u017ce w jego utworach nic nie wynika z przypadku. Niewykluczone, \u017ce Monteverdi pisa\u0142 te s\u0142owa tu\u017c po kolejnym powrocie do ulubionych dialog\u00f3w Platona: by\u0107 mo\u017ce do Teajteta, <\/em>w kt\u00f3rym mo\u017cna wyczyta\u0107, \u017ce co\u015b samo w sobie jest niczym, zawsze przez co\u015b powstaje.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

I druga z obiecanych zapowiedzi – przed jutrzejszym wyst\u0119pem Concerto Italiano pod dyrekcj\u0105 Rinalda Alessandriniego, o 20.00 we Dworze Artusa, w zenicie festiwalu Actus Humanus. Przybywajcie t\u0142umnie! *** Wergiliusz, urodzony w idy pa\u017adziernikowe 70 roku p.n.e. w ojcowskim maj\u0105tku pod Mantu\u0105, przytacza w Eneidzie starorzymskie, a w\u0142a\u015bciwie etruskie podanie o wieszczce Manto, matce Oknusa, kt\u00f3ry … [Read more…]<\/a><\/span><\/p>\n","protected":false},"author":2,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[8],"tags":[],"class_list":{"0":"entry","1":"post","2":"publish","3":"author-mangusta","4":"post-8494","6":"format-standard","7":"category-miscellanea"},"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/atorod.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/8494","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/atorod.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/atorod.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/atorod.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/2"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/atorod.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=8494"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/atorod.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/8494\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":8498,"href":"https:\/\/atorod.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/8494\/revisions\/8498"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/atorod.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=8494"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/atorod.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=8494"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/atorod.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=8494"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}