{"id":8499,"date":"2024-12-06T20:50:23","date_gmt":"2024-12-06T19:50:23","guid":{"rendered":"https:\/\/atorod.pl\/?p=8499"},"modified":"2024-12-06T20:58:28","modified_gmt":"2024-12-06T19:58:28","slug":"w-blasku-zlotego-jezdzca","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/atorod.pl\/?p=8499","title":{"rendered":"W blasku Z\u0142otego Je\u017ad\u017aca"},"content":{"rendered":"

Jutro przedostatni dzie\u0144 Actus Humanus, a w nim mi\u0119dzy innymi koncert Arte dei Suonatori pod kierunkiem klawesynisty Marcina \u015awi\u0105tkiewicza, z udzia\u0142em mezzosopranistki Giuseppiny Bridelli, flecistki Marty Gawlas i oboisty Gabriela Pidoux – o godzinie 20.00 we Dworze Artusa. Wieczorny wyst\u0119p muzyk\u00f3w b\u0119dzie transmitowany przez Program 2 PR, kt\u00f3ry o 15.00 zaprasza te\u017c na okoliczno\u015bciow\u0105 „Dw\u00f3jk\u0119 na miejscu”, prowadzon\u0105 przez Magdalen\u0119 \u0141o\u015b i Monik\u0119 Zaj\u0105c. A na koncercie popo\u0142udniowym, o 17.30 w Ratuszu G\u0142\u00f3wnego Miasta, klawesynistka i organistka Anna Firlus przedstawi Musicalische Vorstellung einiger biblischer Historien <\/em>Johanna Kuhnaua. Przybywajcie t\u0142umnie!<\/p>\n

***<\/p>\n

Po\u015brodku Neust\u00e4dter Markt, na osi Hauptstrasse \u2013 g\u0142\u00f3wnego deptaku w zabytkowej cz\u0119\u015bci Drezna \u2013 stoi pos\u0105g Z\u0142otego Je\u017ad\u017aca. Rze\u017aba, o\u015blepiaj\u0105ca blaskiem szlachetnego kruszcu nawet w pochmurne dni, przedstawia Augusta II Mocnego, elektora Saksonii, wikariusza \u015awi\u0119tego Cesarstwa Rzymskiego i dwukrotnego kr\u00f3la elekcyjnego Polski. W\u0142adca, pozuj\u0105cy w stroju staro\u017cytnego cesarza rzymskiego, dosiada paradnego ogiera rasy lipica\u0144skiej, spi\u0119tego do symbolicznego skoku w stron\u0119 Rzeczpospolitej Obojga Narod\u00f3w. Z zamiarem wzniesienia konnego pomnika swej o\u015bwieconej w\u0142adzy August nosi\u0142 si\u0119 ju\u017c od czas\u00f3w pierwszej polskiej elekcji w 1697 roku. Zamys\u0142 dojrzewa\u0142 latami. Po wielu nieudanych pr\u00f3bach odlania statui z br\u0105zu sporz\u0105dzono odlew z miedzi \u2013 poz\u0142acany zarzucon\u0105 dzi\u015b metod\u0105 ogniow\u0105, polegaj\u0105c\u0105 na pokryciu rze\u017aby warstw\u0105 amalgamatu z\u0142ota i odparowaniu rt\u0119ci w bardzo wysokiej temperaturze. Tylko tym sposobem da\u0142o si\u0119 uzyska\u0107 dostatecznie grub\u0105 i trwa\u0142\u0105 pow\u0142ok\u0119 drogocennego metalu \u2013 ja\u015bniej\u0105c\u0105 na wieczn\u0105 chwa\u0142\u0119 monarchy, kt\u00f3ry chcia\u0142 zmieni\u0107 swoje w\u0142o\u015bci w krainy mlekiem i miodem p\u0142yn\u0105ce, sobie za\u015b zapewni\u0107 miejsce w panteonie najlepiej wykszta\u0142conych i obdarzonych najlepszym gustem w\u0142adc\u00f3w epoki.<\/p>\n

\"\"<\/a><\/p>\n

Pos\u0105g Z\u0142otego Je\u017ad\u017aca w Dre\u017anie. Fot. Brunswyk<\/p>\n

Ostatecznie przeszed\u0142 do anna\u0142\u00f3w jako jeden z najbardziej nieudolnych kr\u00f3l\u00f3w w historii Europy. I nie doczeka\u0142 ods\u0142oni\u0119cia pomnika w 1736 roku: zmar\u0142 trzy lata wcze\u015bniej na Zamku Kr\u00f3lewskim w Warszawie, wyniszczony hulaszczym trybem \u017cycia, trawiony gangren\u0105 po amputacji dotkni\u0119tej martwic\u0105 stopy, wyj\u0105c z b\u00f3lu i przeklinaj\u0105c doradc\u00f3w, kt\u00f3rzy sprowadzili go do Polski. Z\u0142oty Je\u017adziec nie zosta\u0142 jednak str\u0105cony z coko\u0142u i do dzi\u015b uchodzi za wyrazisty symbol Drezna \u2013 miasta, kt\u00f3re August przeobrazi\u0142 w imponuj\u0105c\u0105 barokow\u0105 metropoli\u0119 sztuki i kultury, nazywan\u0105 czasem Florencj\u0105 P\u00f3\u0142nocy. Politykiem by\u0142 marnym, bo Jan Jerzy III Wettyn nie szykowa\u0142 go na swego nast\u0119pc\u0119. Po \u015bmierci \u201eSakso\u0144skiego Marsa\u201d tron przypad\u0142 w udziale jego pierworodnemu synowi, Janowi Jerzemu IV, kt\u00f3ry po trzech latach panowania umar\u0142 na osp\u0119, nie sp\u0142odziwszy m\u0119skiego potomka. August, zaledwie dwudziestoczteroletni, przej\u0105\u0142 sched\u0119 po starszym bracie nie do ko\u0144ca przygotowany na rz\u0105dzenie niezale\u017cnym elektoratem, kt\u00f3ry wkr\u00f3tce mia\u0142 wej\u015b\u0107 w uni\u0119 personaln\u0105 z Rzeczpospolit\u0105 szlacheck\u0105. Za to we wczesnej m\u0142odo\u015bci odby\u0142 trzyletni grand tour <\/em>po najwa\u017cniejszych dworach kontynentu, od Francji, przez Hiszpani\u0119, Angli\u0119, Niderlandy i Szwecj\u0119, a\u017c po Mediolan i Wenecj\u0119. W podr\u00f3\u017cy uczy\u0142 si\u0119 nie tylko dobrych manier, obcych j\u0119zyk\u00f3w i sztuki fechtunku: poznawa\u0142 te\u017c filozof\u00f3w i uczonych, artyst\u00f3w i poet\u00f3w, dworskich muzyk\u00f3w, architekt\u00f3w i rzemie\u015blnik\u00f3w. Kiedy zosta\u0142 elektorem sakso\u0144skim, zacz\u0105\u0142 si\u0119 nimi otacza\u0107 na w\u0142asnym, niespodziewanie odziedziczonym dworze.<\/p>\n

Drezno w\u0142a\u015bnie za czas\u00f3w Augusta II Mocnego wesz\u0142o w etap najdynamiczniejszego rozwoju w dziejach, jako jedno z dw\u00f3ch miast rezydencjonalnych Jego Kr\u00f3lewskiej Mo\u015bci, pod wieloma wzgl\u0119dami wa\u017cniejsze od Warszawy, gdzie kr\u00f3l sp\u0119dza\u0142 tylko kilka miesi\u0119cy w roku. Reformy nie omin\u0119\u0142y drezde\u0144skiej Hofkapelle, kt\u00f3ra w nied\u0142ugim czasie sta\u0142a si\u0119 jedn\u0105 z najlepszych, a zarazem naj\u015bci\u015blej wyspecjalizowanych orkiestr dworskich w Europie. Ju\u017c w 1694 roku, by\u0107 mo\u017ce za rad\u0105 \u00f3wczesnego kapelmistrza Johanna Christopha Schmidta \u2013 wprowadzono w zespole nowy warunek umowny, nak\u0142adaj\u0105cy na muzyk\u00f3w obowi\u0105zek grania na jednym tylko instrumencie, co znacz\u0105co wp\u0142yn\u0119\u0142o na poziom ich umiej\u0119tno\u015bci wykonawczych. Spory udzia\u0142 w kszta\u0142towaniu profilu orkiestry mia\u0142y te\u017c osobiste upodobania elektora Augusta, rozmi\u0142owanego w stylu francuskim. Na pocz\u0105tku XVIII wieku w sk\u0142ad sta\u0142ego zespo\u0142u Hofkapelle \u2013 opr\u00f3cz smyczk\u00f3w \u2013 wesz\u0142y r\u00f3wnie\u017c oboje, flety i fagoty. W roku 1710 August zatrudni\u0142 na dworze dw\u00f3ch wirtuoz\u00f3w corno da caccia \u2013 Johanna Alberta Fischera i Franza Adama Samma. Sze\u015b\u0107 lat p\u00f3\u017aniej, podczas kolejnego pobytu w Wenecji, zetkn\u0105\u0142 si\u0119 z tw\u00f3rczo\u015bci\u0105 Johanna Davida Heinichena, nauczyciela Leopolda, ksi\u0119cia Anhalt-K\u00f6then. \u015aci\u0105gn\u0105\u0142 go do Drezna jako jednego z nadwornych kompozytor\u00f3w \u2013 obok Francesca Marii Veraciniego i Antonia Lottiego \u2013 mianuj\u0105c go jednocze\u015bnie kapelmistrzem swojej orkiestry. Heinichen przeszed\u0142 do historii przede wszystkim jako mistrz Johanna Georga Pisendela, kt\u00f3ry przej\u0105\u0142 po nim posad\u0119 w roku 1728. Stosunkowo niedawno zacz\u0119to wydobywa\u0107 z zapomnienia jego koncerty i sonaty na ho\u0142ubione na dworze drezde\u0144skim instrumenty d\u0119te, w tym przepi\u0119kn\u0105 Pastorale per la Notte di Natale<\/em> S. 242 na dwa oboje d\u2019amore lub chalumeaux, orkiestr\u0119 i basso continuo. Tw\u00f3rczo\u015b\u0107 Heinichena, kt\u00f3ry zapewne ju\u017c w chwili przyjazdu do Saksonii cierpia\u0142 na gru\u017alic\u0119 i ze wzgl\u0119d\u00f3w zdrowotnych cz\u0119sto musia\u0142 przekazywa\u0107 swoje obowi\u0105zki innym ulubie\u0144com Augusta II Mocnego, mi\u0119dzy innymi Janowi Dismasowi Zelence i Giovanniemu Alberto Ristoriemu, wzbudzi\u0142a szersze zainteresowanie dopiero w latach dziewi\u0119\u0107dziesi\u0105tych XX wieku i wci\u0105\u017c czeka na nale\u017cne jej miejsce po\u015br\u00f3d spu\u015bcizny kompozytor\u00f3w, kt\u00f3rzy najbardziej przyczynili si\u0119 do \u015bwietno\u015bci dworskiej kapeli w Dre\u017anie.<\/p>\n

\"\"<\/a><\/p>\n

Balthasar Denner, portret Johanna Adolpha Hassego, 1740<\/p>\n

A do tych z pewno\u015bci\u0105 nale\u017ca\u0142 znacznie od niego m\u0142odszy Johann Adolph Hasse, urodzony w 1699 roku w Bergerdorfie pod Hamburgiem, kt\u00f3ry rozpocz\u0105\u0142 swoj\u0105 karier\u0119 jako tenor w Oper am G\u00e4nsemarkt i ju\u017c w wieku 22 lat przeni\u00f3s\u0142 si\u0119 do Brunszwiku, gdzie odni\u00f3s\u0142 sukces w partii tytu\u0142owej swojej opery Antioco. <\/em>Szanse kontynuowania kariery w rodzinnych Niemczech mia\u0142 jednak niewielkie \u2013 dlatego zdecydowa\u0142 si\u0119 na dalsze studia w Neapolu, pod kierunkiem Nicoli Porpory i Alessandra Scarlattiego. Jego Artaserse<\/em>, znakomicie przyj\u0119ty w 1730 roku w sezonie karnawa\u0142owym w Wenecji, zaskarbi\u0142 mu przydomek \u201eil divino Sassone\u201d i rozs\u0142awi\u0142 jego tw\u00f3rczo\u015b\u0107 tak\u017ce poza granicami Italii. W tym samym roku Hasse po\u015blubi\u0142 Faustin\u0119 Bordoni, jedn\u0105 z najbardziej rozchwytywanych mezzosopranistek epoki, z kt\u00f3r\u0105 wkr\u00f3tce potem zosta\u0142 wezwany na dw\u00f3r do Drezna. \u201eI\u015bcie niezr\u00f3wnana para\u201d, jak nazwa\u0142 ich Metastasio, odnios\u0142a triumf przy okazji drezde\u0144skiej premiery opery Hassego Cleofide<\/em>, w kt\u00f3rej Bordoni wyst\u0105pi\u0142a w partii tytu\u0142owej na scenie Grosses K\u00f6nigliches Opernhaus. August II Mocny przyzna\u0142 Hassemu tytu\u0142 K\u00f6niglich Polnischen und Kurf\u00fcrstlich S\u00e4chsischen Kapellmeister \u2013 do oficjalnego przej\u0119cia posady dosz\u0142o jednak po \u015bmierci kr\u00f3la, w grudniu 1733 roku, ju\u017c za panowania Augusta III Sasa. Za swojej kadencji Hasse wzni\u00f3s\u0142 dworsk\u0105 kapel\u0119 na absolutne wy\u017cyny, co odnotowa\u0142\u00a0 mi\u0119dzy innymi Jean-Jacques Rousseau, szczeg\u00f3\u0142owo omawiaj\u0105c uk\u0142ad orkiestry drezde\u0144skiej w jednym z hase\u0142 wielkiej encyklopedii francuskiej. Ma\u0142\u017ce\u0144stwo Hasse cieszy\u0142o si\u0119 w Dre\u017anie du\u017c\u0105 swobod\u0105, dzi\u0119ki kt\u00f3rej mog\u0142o piel\u0119gnowa\u0107 swoje dawne kontakty we W\u0142oszech. W dokumentach dworu zachowa\u0142y si\u0119 wzmianki o co najmniej pi\u0119ciu podr\u00f3\u017cach Josepha i Faustiny do Wenecji. Przy okazji tych d\u0142ugich, trwaj\u0105cych cz\u0119sto ponad rok wizyt w mie\u015bcie powsta\u0142o wiele utwor\u00f3w religijnych Hassego, mi\u0119dzy innymi antyfona Alma Redemptoris mater <\/em>na alt, smyczki i basso continuo, przeznaczona do wykonania po nieszporach od pierwszej niedzieli adwentu do pi\u0105tku przed \u015bwi\u0119tem Ofiarowania Pa\u0144skiego; oraz motet bo\u017conarodzeniowy Quando Jesus est in corde <\/em>z dwiema wspania\u0142ymi ariami da capo, skomponowany na identyczny sk\u0142ad dla Ospedale degli Incurabili, podczas pobytu ma\u0142\u017ce\u0144stwa w Wenecji w latach 1738-1739.<\/p>\n

\"\"<\/a><\/p>\n

Marcin \u015awi\u0105tkiewicz. Fot. Adam Golec<\/p>\n

Pomnik Z\u0142otego Je\u017ad\u017aca ju\u017c wtedy pyszni\u0142 si\u0119 na Rynku Nowomiejskim w Dre\u017anie. Pyszni si\u0119 po dzi\u015b dzie\u0144 i nie bez powodu \u2013 jakkolwiek bowiem ocenia\u0107 talenty polityczne Augusta II Mocnego, bez warunk\u00f3w, jakie zapewni\u0142 swoim muzykom na sakso\u0144skim dworze, ich tw\u00f3rczo\u015b\u0107 nie zal\u015bni\u0142aby blaskiem kruszcu tak wysokiej pr\u00f3by.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

Jutro przedostatni dzie\u0144 Actus Humanus, a w nim mi\u0119dzy innymi koncert Arte dei Suonatori pod kierunkiem klawesynisty Marcina \u015awi\u0105tkiewicza, z udzia\u0142em mezzosopranistki Giuseppiny Bridelli, flecistki Marty Gawlas i oboisty Gabriela Pidoux – o godzinie 20.00 we Dworze Artusa. Wieczorny wyst\u0119p muzyk\u00f3w b\u0119dzie transmitowany przez Program 2 PR, kt\u00f3ry o 15.00 zaprasza te\u017c na okoliczno\u015bciow\u0105 „Dw\u00f3jk\u0119 … [Read more…]<\/a><\/span><\/p>\n","protected":false},"author":2,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[8],"tags":[],"class_list":["entry","post","publish","author-mangusta","post-8499","format-standard","category-miscellanea"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/atorod.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/8499","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/atorod.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/atorod.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/atorod.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/2"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/atorod.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=8499"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/atorod.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/8499\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":8503,"href":"https:\/\/atorod.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/8499\/revisions\/8503"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/atorod.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=8499"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/atorod.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=8499"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/atorod.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=8499"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}