{"id":8504,"date":"2024-12-07T17:06:46","date_gmt":"2024-12-07T16:06:46","guid":{"rendered":"https:\/\/atorod.pl\/?p=8504"},"modified":"2024-12-07T17:25:32","modified_gmt":"2024-12-07T16:25:32","slug":"podroz-na-wyspy-szczesliwe","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/atorod.pl\/?p=8504","title":{"rendered":"Podr\u00f3\u017c na Wyspy Szcz\u0119\u015bliwe"},"content":{"rendered":"

Jutro fina\u0142 bo\u017conarodzeniowej ods\u0142ony Actus Humanus – i to z potr\u00f3jn\u0105 kod\u0105. O godzinie 12.00 w ARCHE, gda\u0144skim Dworze Uphagena, koncert specjalny z okazji siedemdziesi\u0105tych urodzin Paw\u0142a Szyma\u0144skiego – w wykonaniu klawesynistki Natalii Olczak i wiolonczelistki Moniki Hartmann. Wkr\u00f3tce potem, o 17.30 we Dworze Artusa, popo\u0142udnie z udzia\u0142em kontratenora Tima Meada i Les Musiciens de Saint-Julien pod kierunkiem Fran\u00e7ois Lazarevitcha – z opisanym poni\u017cej programem. Koncert wieczorny zapowiem jeszcze dzi\u015b. Przy okazji przypominam o dw\u00f3jkowej transmisji dzisiejszego wyst\u0119pu Arte dei Suonatori pod dyrekcj\u0105 Marcina \u015awi\u0105tkiewicza, o godzinie 20.00. Przybywajcie t\u0142umnie!<\/p>\n

***<\/p>\n

Orfeusz \u2013 ten z mitu, pierwszy \u015bpiewak na ludzkim \u015bwiecie i wynalazca dziewi\u0119ciostrunnej kitary \u2013 albo by\u0142 synem samego Apollona, albo Ojagrosa, kr\u00f3la jednego z trackich plemion i b\u00f3stwa rzeki przep\u0142ywaj\u0105cej przez jego ziemi\u0119. Umar\u0142 m\u0142odo, wkr\u00f3tce po nieudanej pr\u00f3bie zawr\u00f3cenia z Hadesu swej ukochanej \u017cony Eurydyki. Rozszarpa\u0142y go dzikie Menady, towarzyszki Dionizosa: albo za kar\u0119, \u017ce nie chcia\u0142 wzi\u0105\u0107 udzia\u0142u w dionizyjskich orgiach, albo z frustracji, \u017ce pogr\u0105\u017cony w \u017ca\u0142obie wdowiec odrzuci\u0142 ich kobiece wdzi\u0119ki. Jego g\u0142owa, oderwana od cia\u0142a go\u0142ymi r\u0119kami, pop\u0142yn\u0119\u0142a z nurtem rzeki Hebrus, zwanej dzi\u015b Maric\u0105, a\u017c po jej uj\u015bcie do Morza Egejskiego. Pono\u0107 ani na chwil\u0119 nie przesta\u0142a \u015bpiewa\u0107.<\/p>\n

Orfeusz \u2013 ten Brytyjski, jak go nazwano po \u015bmierci \u2013 by\u0142 synem jednego z dw\u00f3ch braci, p\u00f3\u017aniejszych muzyk\u00f3w na dworze kr\u00f3la Karola II: albo Henry\u2019ego, albo Thomasa. Umar\u0142 m\u0142odo, wpierw pochowawszy czworo z sze\u015bciorga dzieci, kt\u00f3rych dochowa\u0142 si\u0119 z ukochan\u0105 \u017con\u0105 Frances. Wie\u015b\u0107 niesie, \u017ce zmar\u0142 w ch\u0142odn\u0105 listopadow\u0105 noc 1695 roku, po powrocie z jednego z londy\u0144skich teatr\u00f3w, kiedy drzwi zasta\u0142 zamkni\u0119te na g\u0142ucho, nie zdo\u0142a\u0142 dobudzi\u0107 \u017cony i zazi\u0119bi\u0142 si\u0119 na \u015bmier\u0107. Zdaniem innych, w t\u0119 feraln\u0105 noc pokona\u0142a go rozwijaj\u0105ca si\u0119 ju\u017c wcze\u015bniej gru\u017alica.<\/p>\n

\"\"<\/a><\/p>\n

Robert White, portret Henry’ego Purcella ze strony tytu\u0142owej londy\u0144skiego wydania Orpheus Britannicus, <\/em>1706<\/p>\n

Henry Purcell prze\u017cy\u0142 zaledwie trzydzie\u015bci sze\u015b\u0107 lat i napisa\u0142 tylko jedn\u0105 oper\u0119, Dydon\u0119 i Eneasza.<\/em> Nie ma w niej wirtuozowskich arii di bravura, jest za to niewiarygodna symbioza muzyki ze s\u0142owem i niedo\u015bcig\u0142e mistrzostwo w przek\u0142adaniu naturalnego rytmu i melodii angielszczyzny na specyficzny j\u0119zyk kompozytorski, naznaczony ekspresyjn\u0105 chromatyk\u0105 i mn\u00f3stwem niuans\u00f3w wyrazowych. Wystarczy\u0142o, by uzna\u0107 to kr\u00f3tkie, niespe\u0142na godzinne arcydzie\u0142o za pierwsz\u0105 prawdziw\u0105 oper\u0119 angielsk\u0105 \u2013 i przez d\u0142ugi czas ostatni\u0105, jako \u017ce geniusz Purcella znalaz\u0142 godnego nast\u0119pc\u0119 dopiero w osobie Benjamina Brittena. Purcell by\u0142 jednak niezwykle p\u0142odnym tw\u00f3rc\u0105 muzyki teatralnej \u2013 pocz\u0105wszy od 1680 roku, w kt\u00f3rym zadebiutowa\u0142 muzyk\u0105 do tragedii Theodosius; Or, The Force Of Love <\/em>Nathaniela Lee, wystawionej na deskach Dorset Garden Theatre, zwanego te\u017c w owym czasie Queen\u2019s Theatre. Od tamtej pory skomponowa\u0142 ponad czterdzie\u015bci partytur do sztuk najrozmaitszych gatunk\u00f3w \u2013 i cho\u0107 owe \u201epodk\u0142ady muzyczne\u201d ogranicza\u0142y si\u0119 nieraz do pojedynczych numer\u00f3w, cz\u0119sto wychodzi\u0142y poza praktyk\u0119 teatraln\u0105, wykonywane przez muzyk\u00f3w-amator\u00f3w i profesjonalist\u00f3w uczestnicz\u0105cych w koncertach publicznych. W jego spu\u015bci\u017anie zachowa\u0142y si\u0119 te\u017c cztery semi-opery, czyli bardziej rozbudowane muzyki sceniczne \u2013 do tragikomedii Dioclesian <\/em>Thomasa Bettertona (Dorset Garden Theatre, 1690); do dramatu Johna Drydena King Arthur <\/em>(rok p\u00f3\u017aniej na tej samej scenie); do Fairy Queen<\/em>, anonimowej adaptacji Snu nocy letniej <\/em>Szekspira, kt\u00f3rej premiera odby\u0142a si\u0119 w 1692, zn\u00f3w w Queen\u2019s Theatre, pod postaci\u0105 tak zwanej \u201erestoration spectacular\u201d, czyli inscenizacji z udzia\u0142em akrobat\u00f3w, tancerzy i licznych efekt\u00f3w specjalnych; oraz doko\u0144czonej ju\u017c po \u015bmierci Purcella przez jego brata Daniela Indian Queen<\/em>, z librettem Bettertona na podstawie sztuki Roberta Howarda (Drury Lane Theatre, 1695).<\/p>\n

\"\"<\/a><\/p>\n

Dorset Garden Theatre na rycinie Williama Dolle’a, opublikowanej w tek\u015bcie tragedii Elkanah Settle’a The Empress of Morocco<\/i><\/em>, 1673<\/p>\n

Fragmenty komponowane przez Purcella przybiera\u0142y form\u0119 prostych pie\u015bni solowych; utwor\u00f3w przypominaj\u0105cych arie, cz\u0119sto bogato ornamentowanych i uj\u0119tych w struktur\u0119 da capo; duet\u00f3w, ansambli i ch\u00f3r\u00f3w \u2013 pe\u0142ni\u0105cych funkcj\u0119 przerywnika b\u0105d\u017a komentarza do akcji scenicznej \u2013 oraz mniej lub bardziej rozbudowanych fragment\u00f3w instrumentalnych, pocz\u0105wszy od uwertur, przez opracowania ta\u0144c\u00f3w dworskich i ludowych, a\u017c po towarzysz\u0105ce zmianie dekoracji \u201eact tunes\u201d. Niekt\u00f3re z tych pere\u0142ek \u2013 wykonywane przez muzyk\u00f3w rozmieszczonych na scenie, pod scen\u0105, w kanale orkiestrowym i w kulisach, na balkonach i w\u015br\u00f3d publiczno\u015bci na parterze \u2013 nios\u0142y z sob\u0105 wi\u0119kszy \u0142adunek dramatyczny ni\u017c same sztuki i towarzysz\u0105ce im spektakularne zmiany scenerii. Tych za\u015b dokonywano w dw\u00f3ch najwi\u0119kszych i najt\u0142oczniejszych teatrach Londynu z u\u017cyciem skomplikowanej maszynerii, wyprowadzaj\u0105cej dekoracje na szynach natartych mieszank\u0105 oliwy z myd\u0142em, albo przy pomocy osi\u0142k\u00f3w, zwykle by\u0142ych marynarzy, kt\u00f3rzy na dany sygna\u0142 podci\u0105gali i opuszczali elementy scenografii na grubych linach.<\/p>\n

Nic dziwnego, \u017ce Purcell wraca\u0142 z tych spektakli p\u00f3\u017an\u0105 noc\u0105, cz\u0119sto studz\u0105c emocje dopiero w drodze do domu. Nic te\u017c dziwnego, \u017ce jego \u201eprzeboje\u201d zyskiwa\u0142y p\u00f3\u017aniej tak\u0105 popularno\u015b\u0107 w\u015br\u00f3d widz\u00f3w i zawodowych muzyk\u00f3w. Z r\u00f3wnie entuzjastycznym przyj\u0119ciem spotyka\u0142y si\u0119 jego pie\u015bni do u\u017cytku \u201edomowego\u201d, w liczbie oko\u0142o stu pi\u0119\u0107dziesi\u0119ciu, w wi\u0119kszo\u015bci opublikowane jeszcze za \u017cycia kompozytora. Najwi\u0119cej artyzmu maj\u0105 w sobie pie\u015bni solowe Purcella, nawi\u0105zuj\u0105ce po cz\u0119\u015bci do tradycji renesansowej, po cz\u0119\u015bci za\u015b \u2013 co dotyczy zw\u0142aszcza utwor\u00f3w p\u00f3\u017aniejszych \u2013 zdradzaj\u0105ce wp\u0142ywy styl\u00f3w w\u0142oskiego i francuskiego. W niekt\u00f3rych kompozycjach pojawia si\u0119 nawet schemat w\u0142oskiej kantaty, z jej naprzemiennym nast\u0119pstwem recytatyw\u00f3w i arii.<\/p>\n

\"\"<\/a><\/p>\n

Fran\u00e7ois Lazarevitch. Fot. Sarah Lazarevic<\/span><\/p>\n

Wystarczy pu\u015bci\u0107 wodze wyobra\u017ani, by ujrze\u0107 zm\u0119czonego, by\u0107 mo\u017ce ju\u017c trawionego chorob\u0105 Purcella, jak po udanym przedstawieniu w kr\u00f3lewskim teatrze przy Drury Lane wraca pami\u0119ci\u0105 do triumfalnej, naznaczonej mistrzowsk\u0105 robot\u0105 kontrapunktyczn\u0105, pe\u0142n\u0105 dysonans\u00f3w i brzmie\u0144 uko\u015bnych uwertur\u0105 do Tymona Ate\u0144czyka<\/em>. A potem, przechodz\u0105c w wilgotny ch\u0142\u00f3d ulicy, dodaje sobie otuchy, nuc\u0105c pod nosem One charming night<\/em>, pie\u015b\u0144 Sekretu z Kr\u00f3lowej Wr\u00f3\u017cek<\/em>. Przecznic\u0119 dalej, marzn\u0105c coraz bardziej, pr\u00f3buje si\u0119 rozgrza\u0107 wspomnieniem Marszu <\/em>z komedii Johna Crowne\u2019a The Married Beau<\/em>. Im bli\u017cej domu, tym mniej ma ochot\u0119 zmieni\u0107 si\u0119 w szcz\u0119kaj\u0105cego z\u0119bami Ducha Zimna z Kr\u00f3la Artura<\/em> i w zamian wy\u015bpiewuje ari\u0119 Wenus, b\u0142ogos\u0142awi\u0105cej \u201enajpi\u0119kniejsz\u0105 z wysp\u201d. Dociera na miejsce, pogwizduj\u0105c ari\u0119 na smyczki i basso continuo z komedii Thomasa D\u2019Urfeya The Virtuous Wife<\/em>. Naciska klamk\u0119. Bez skutku. Puka, ko\u0142acze, wali pi\u0119\u015bci\u0105 w drzwi. Cisza. Walcz\u0105c z ogarniaj\u0105c\u0105 go senno\u015bci\u0105, podejmuje rozpaczliw\u0105 pr\u00f3b\u0119 przypomnienia sobie trzeciej zwrotki tekstu do starej szkockiej melodii, na kt\u00f3rej motywach skomponowa\u0142 kiedy\u015b \u2018Twas within a furlong Edinboro\u2019 town<\/em>. Zasypia na schodach w\u0142asnego domu, ko\u0142ysz\u0105c si\u0119 do snu d\u017awi\u0119kami sopranowej arii Strike the viol, touch the lute<\/em>. I tak przemarznie na ko\u015b\u0107, a potem wyzionie ducha i wi\u0119cej ju\u017c si\u0119 nie obudzi.<\/p>\n

Albo inaczej: obudzi si\u0119 Orfeuszem. I dlatego to historia smutna, a ogromnie przez to weso\u0142a. Bo za kilka lat do\u0142\u0105czy do niego st\u0119skniona Frances i zamieszkaj\u0105 razem na najpi\u0119kniejszej z Wysp Szcz\u0119\u015bliwych.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

Jutro fina\u0142 bo\u017conarodzeniowej ods\u0142ony Actus Humanus – i to z potr\u00f3jn\u0105 kod\u0105. O godzinie 12.00 w ARCHE, gda\u0144skim Dworze Uphagena, koncert specjalny z okazji siedemdziesi\u0105tych urodzin Paw\u0142a Szyma\u0144skiego – w wykonaniu klawesynistki Natalii Olczak i wiolonczelistki Moniki Hartmann. Wkr\u00f3tce potem, o 17.30 we Dworze Artusa, popo\u0142udnie z udzia\u0142em kontratenora Tima Meada i Les Musiciens de … [Read more…]<\/a><\/span><\/p>\n","protected":false},"author":2,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[8],"tags":[],"class_list":{"0":"entry","1":"post","2":"publish","3":"author-mangusta","4":"post-8504","6":"format-standard","7":"category-miscellanea"},"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/atorod.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/8504","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/atorod.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/atorod.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/atorod.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/2"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/atorod.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=8504"}],"version-history":[{"count":3,"href":"https:\/\/atorod.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/8504\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":8510,"href":"https:\/\/atorod.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/8504\/revisions\/8510"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/atorod.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=8504"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/atorod.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=8504"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/atorod.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=8504"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}