{"id":8544,"date":"2024-12-28T19:37:38","date_gmt":"2024-12-28T18:37:38","guid":{"rendered":"https:\/\/atorod.pl\/?p=8544"},"modified":"2024-12-28T19:37:38","modified_gmt":"2024-12-28T18:37:38","slug":"fantazje-dla-szczesliwych-mieszczan","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/atorod.pl\/?p=8544","title":{"rendered":"Fantazje dla szcz\u0119\u015bliwych mieszczan"},"content":{"rendered":"

Troch\u0119 zwolnili\u015bmy w ten \u015bwi\u0105teczny czas, proponuj\u0119 wi\u0119c, by w oczekiwaniu na kolejne recenzje wr\u00f3ci\u0107 pami\u0119ci\u0105 do niedawnego festiwalu Actus Humanus Nativitas. A \u015bci\u015blej do koncertu w Ratuszu G\u0142\u00f3wnego Miasta, gdzie Marta Korbel gra\u0142a Fantazje na skrzypce solo <\/em>Telemanna. Do zobaczenia w Nowym Roku: oby okaza\u0142 si\u0119 r\u00f3wnie intensywny i ciekawy – w najlepszym znaczeniu obu s\u0142\u00f3w – jak ten, kt\u00f3ry w\u0142a\u015bnie dobiega ko\u0144ca.<\/p>\n

***<\/p>\n

\u201eWydaje si\u0119, \u017ce muzyka tu w\u0142a\u015bnie ma swoj\u0105 ojczyzn\u0119, w mie\u015bcie, gdzie najzacniejsi i najbardziej szanowani ludzie sk\u0142aniaj\u0105 uwag\u0119 ku tej sztuce, gdzie w najznamienitszych rodach przychodz\u0105 na \u015bwiat prawdziwi wirtuozi, gdzie wielu zdolnych adept\u00f3w rzemios\u0142a chcia\u0142oby zamieszka\u0107 sta\u0142e\u201d, pisa\u0142 Georg Philipp Telemann w roku 1728, siedem lat po przyje\u017adzie do Hamburga, Miasta Wolnego i Hanzeatyckiego, kt\u00f3re wchodzi\u0142o w\u00f3wczas w epok\u0119 niezwykle dynamicznego rozwoju. W 1716 roku rajcy podpisali korzystn\u0105 umow\u0119 handlow\u0105 z Francuzami. W 1725 otworzy\u0142 si\u0119 w mie\u015bcie Courantbank, oddzia\u0142 za\u0142o\u017conego ponad stulecie wcze\u015bniej Banku Hamburskiego \u2013 powo\u0142any do \u017cycia jako pot\u0119\u017cne narz\u0119dzie przeciwdzia\u0142ania \u201epsuciu\u201d pieni\u0105dza kruszcowego, czyli zmniejszania ci\u0119\u017caru monety i obni\u017cania zawarto\u015bci metali szlachetnych w stopie. W roku 1731 ukaza\u0142o si\u0119 pierwsze wydanie \u201eHamburgische Correspondent\u201d, jednej z najwa\u017cniejszych i najbardziej wp\u0142ywowych gazet w \u00f3wczesnej Europie. W roku 1736 hamburska Izba Handlowa zacz\u0119\u0142a regularnie publikowa\u0107 cotygodniowe raporty \u201ePreiscourant der Wahren in Partheyen\u201d \u2013 z oficjalnymi cenami towar\u00f3w oferowanych na tutejszej gie\u0142dzie.<\/p>\n

\"\"<\/a><\/p>\n

Gie\u0142da i ratusz w Hamburgu na obrazie Eliasa Galliego, ok 1680. Ze zbior\u00f3w Museum f\u00fcr Hamburgische Geschichte<\/p>\n

Telemann dotar\u0142 do miasta przy uj\u015bciu \u0141aby w punkcie zwrotnym \u017cycia osobistego. Jego \u017cona, Maria Catharina Textor, po urodzeniu dziewi\u0105tego dziecka wpad\u0142a w depresj\u0119, uzale\u017cni\u0142a si\u0119 od hazardu i coraz bardziej ryzykownych romans\u00f3w. \u017beby utrzyma\u0107 liczn\u0105 rodzin\u0119 i sp\u0142aci\u0107 \u017coninych wierzycieli, Telemann rzuci\u0142 si\u0119 w op\u0119ta\u0144czy wir pracy. W 1721 roku obj\u0105\u0142 posad\u0119 kantora i dyrektora muzycznego w Johanneum, najstarszym i najbardziej presti\u017cowym gimnazjum w Hamburgu, kt\u00f3re piastowa\u0142 a\u017c do \u015bmierci w roku 1767, przez ponad p\u00f3\u0142 wieku. Tym samym odpowiada\u0142 za jako\u015b\u0107 muzyki oraz wykona\u0144 w pi\u0119ciu najwa\u017cniejszych ko\u015bcio\u0142ach miasta. W 1722 roku stan\u0105\u0142 u steru Oper am G\u00e4nsemarkt \u2013 pierwszego publicznego teatru operowego w Niemczech, otwartego w 1678 roku, niewiele ponad czterdzie\u015bci lat po inauguracji weneckiego Teatro San Cassiano. Kierowa\u0142 nim przez szesna\u015bcie lat, a\u017c do ostatecznego zamkni\u0119cia w roku 1738, i zd\u0105\u017cy\u0142 przez ten czas przy\u0107mi\u0107 s\u0142aw\u0119 samego Reinharda Keisera, obwo\u0142anego kiedy\u015b najwybitniejszym z kompozytor\u00f3w niemieckiej opery barokowej.<\/p>\n

Dzia\u0142a\u0142 jako wydawca (mi\u0119dzy innymi dwutygodnika muzycznego \u201eDer getreue Music-Meister\u201d) i organizator pionierskich koncert\u00f3w publicznych w Niemczech, przede wszystkim w Saal des Zuchthauses, w Baumhaus am Hafen i w Drillhaus der B\u00fcrgerwache. Mimo \u017ce w chwili przyjazdu do miasta liczy\u0142 sobie ju\u017c lat czterdzie\u015bci i cieszy\u0142 si\u0119 zas\u0142u\u017con\u0105 s\u0142aw\u0105 jednego z wa\u017cniejszych tw\u00f3rc\u00f3w epoki, jego gwiazda zaja\u015bnia\u0142a prawdziwym blaskiem dopiero w Hamburgu, dla kt\u00f3rego skomponowa\u0142 prawie trzydzie\u015bci oper i lwi\u0105 cz\u0119\u015b\u0107 pozosta\u0142ej spu\u015bcizny, zamykaj\u0105cej si\u0119 w liczbie przesz\u0142o trzech i p\u00f3\u0142 tysi\u0105ca utwor\u00f3w i obejmuj\u0105cej mi\u0119dzy innymi p\u00f3\u0142torej setki utwor\u00f3w klawiszowych, kilkadziesi\u0105t kwartet\u00f3w smyczkowych, ponad sto tri\u00f3w oraz blisko dziewi\u0119\u0107dziesi\u0105t kompozycji solowych i prawie drugie tyle na rozmaite instrumenty solowe \u201esenza basso\u201d.<\/p>\n

\"\"<\/a><\/p>\n

Autograf Telemanna<\/p>\n

Nikt bardziej nie zas\u0142u\u017cy\u0142 na miano wizjonera, kt\u00f3ry uczyni\u0142 z Hamburga jeden z najpr\u0119\u017cniejszych o\u015brodk\u00f3w muzycznych \u00f3wczesnej Europy, ni\u017c Georg Philipp Telemann. Do jego chwa\u0142y przyczyni\u0142 si\u0119 r\u00f3wnie\u017c zbi\u00f3r dwunastu intymnych, przeznaczonych zapewne do muzykowania w domu Fantazji na skrzypce solo<\/em>, a w\u0142a\u015bciwie \u201eviolino senza basso\u201d, TWV 4040:14\u201325 \u2013 wydanych w 1735 roku i por\u00f3wnywanych cz\u0119sto z odrobin\u0119 wcze\u015bniejszym cyklem 12 fantaisies \u00e0 traversi\u00e8re sans basse<\/em>. Tym, co ewidentnie \u0142\u0105czy obydwa cykle, jest umiej\u0119tno\u015b\u0107 kszta\u0142towania skomplikowanych linii melodycznych, poparta idealnym wyczuciem idiomu poszczeg\u00f3lnych instrument\u00f3w (Telemann by\u0142 bieg\u0142ym wirtuozem zar\u00f3wno fletu, jak i skrzypiec). Dzieli je zamys\u0142 ca\u0142o\u015bci \u2013 o ile fantazje fletowe zosta\u0142y pieczo\u0142owicie u\u0142o\u017cone wed\u0142ug nast\u0119pstwa tonacji, zgodnie z teori\u0105 afekt\u00f3w, popart\u0105 te\u017c schematem rytmicznym i wyborem tempa poszczeg\u00f3lnych cz\u0119\u015bci, o tyle ich skrzypcowy odpowiednik sprawia raczej wra\u017cenie dw\u00f3ch po\u0142\u0105czonych ze sob\u0105 cykl\u00f3w. Wskazuje na to zar\u00f3wno opis samego kompozytora, kt\u00f3ry przedstawi\u0142 zawarto\u015b\u0107 zbioru jako sze\u015b\u0107 fantazji z fug\u0105 i sze\u015b\u0107 \u201egalanterii\u201d (termin oznacza\u0142 w\u00f3wczas modne ta\u0144ce lub utwory charakterystyczne), jak i nawi\u0105zanie do otwieraj\u0105cego ca\u0142o\u015b\u0107 Largo <\/em>z pierwszej fantazji B-dur w pocz\u0105tkowym Dolce <\/em>z si\u00f3dmej fantazji Es-dur.<\/p>\n

Niewykluczone, \u017ce Telemann zabra\u0142 si\u0119 do pisania fantazji na skrzypce \u201esenza basso\u201d pod wp\u0142ywem solowych partit i sonat Bacha. W epoce baroku skrzypce traktowano generalnie jako instrument melodyczny, wymagaj\u0105cy towarzyszenia continuo dla dope\u0142nienia struktury harmonicznej utworu. Na instrumentach smyczkowych nie da si\u0119 zagra\u0107 \u201eprawdziwych\u201d akord\u00f3w: dotyczy to tak\u017ce skrzypiec barokowych, wyposa\u017conych wprawdzie w mniej wypuk\u0142y podstawek, wci\u0105\u017c jednak niepozwalaj\u0105cy wydoby\u0107 z nich trzech d\u017awi\u0119k\u00f3w naraz. Telemann ucieka\u0142 si\u0119 zatem cz\u0119sto do style bris\u00e9<\/em>, faktury \u201e\u0142amanej\u201d, we Francji okre\u015blanej pierwotnie mianem style luth\u00e9<\/em>, jako \u017ce wirtuozi instrument\u00f3w klawiszowych i violi da gamba nawi\u0105zywali do technik stosowanych przez XVII-wiecznych lutnist\u00f3w. Polega\u0142y one nie tylko na arpeggiowaniu akord\u00f3w, lecz tak\u017ce \u2013 mi\u0119dzy innymi \u2013 na zmianach pozycji w obr\u0119bie pojedynczej linii melodycznej. Wszystkie te triki przemawia\u0142y wprost do wyobra\u017ani s\u0142uchacza, zmuszaj\u0105c go do my\u015blowej rekonstrukcji \u201ebrakuj\u0105cych\u201d g\u0142os\u00f3w. W fantazjach na skrzypce Telemann tworzy\u0142 iluzj\u0119 harmonicznej g\u0142\u0119bi na podobnej zasadzie, na jakiej malarze kszta\u0142towali przestrze\u0144 w obrazie, umiej\u0119tnie odwzorowuj\u0105c przedmioty tr\u00f3jwymiarowe na dwuwymiarowej p\u0142aszczy\u017anie. Nie stosowa\u0142 te\u017c kontrapunktu tak \u015bci\u015ble, jak przed nim czyni\u0142 to Bach, oddaj\u0105c prymat linii melodycznej i przeplataj\u0105c fragmenty fugowane wirtuozowskimi, pe\u0142nymi ekspresji popisami w stylu galant. <\/em><\/p>\n

\"\"<\/a><\/p>\n

Tablica pami\u0105tkowa kompozytora przy hamburskim ratuszu. Fot. Klaus Friese<\/p>\n

Telemann w pe\u0142ni wykorzysta\u0142 potencja\u0142 kosmopolitycznego Hamburga. Fantazje z jego zbioru wzbudzaj\u0105 skojarzenia ju\u017c to z uwertur\u0105 francusk\u0105, ju\u017c to z w\u0142oskim koncertem, a nawet sonat\u0105 ko\u015bcieln\u0105. Dziewi\u0105ta fantazja h-moll jest w\u0142a\u015bciwie suit\u0105 taneczn\u0105, uj\u0119t\u0105 w rytmy sicilienne<\/em>, bour\u00e9e<\/em> oraz gigue<\/em>. Pod pewnymi wzgl\u0119dami XII fantasie per il violino senza basso<\/em> s\u0105 w jego tw\u00f3rczo\u015bci dzie\u0142em prze\u0142omowym: w\u0142a\u015bciw\u0105 im klarowno\u015b\u0107 struktury formalnej, abstrakcyjn\u0105 nieuchwytno\u015b\u0107 faktury i zuchwa\u0142e kontrasty tryb\u00f3w dur-moll mo\u017cna bez przesady uzna\u0107 za jedne z najwcze\u015bniejszych i najbardziej wyrafinowanych zapowiedzi muzycznego klasycyzmu.<\/p>\n

A mimo to, wbrew powszechnemu mniemaniu, spu\u015bcizna Telemanna popad\u0142a w zapomnienie du\u017co wcze\u015bniej, du\u017co g\u0142\u0119biej i na znacznie d\u0142u\u017cej ni\u017c tw\u00f3rczo\u015b\u0107 m\u0142odszego, niemniej \u201estaro\u015bwieckiego\u201d Bacha. Lekcewa\u017cona i pomijana w encyklopediach jeszcze na pocz\u0105tku XX stulecia, doczeka\u0142a si\u0119 sprawiedliwej oceny niespe\u0142na p\u00f3\u0142 wieku temu. Ciekawe, jak zareagowa\u0142by Albert Schweitzer, gdyby do\u017cy\u0142 odkrycia, \u017ce cz\u0119\u015b\u0107 utwor\u00f3w, kt\u00f3re podawa\u0142 za przyk\u0142ad bezwzgl\u0119dnej wy\u017cszo\u015bci Lipskiego Kantora nad kantorem hamburskim, w istocie wysz\u0142a spod pi\u00f3ra Telemanna\u2026<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

Troch\u0119 zwolnili\u015bmy w ten \u015bwi\u0105teczny czas, proponuj\u0119 wi\u0119c, by w oczekiwaniu na kolejne recenzje wr\u00f3ci\u0107 pami\u0119ci\u0105 do niedawnego festiwalu Actus Humanus Nativitas. A \u015bci\u015blej do koncertu w Ratuszu G\u0142\u00f3wnego Miasta, gdzie Marta Korbel gra\u0142a Fantazje na skrzypce solo Telemanna. Do zobaczenia w Nowym Roku: oby okaza\u0142 si\u0119 r\u00f3wnie intensywny i ciekawy – w najlepszym znaczeniu … [Read more…]<\/a><\/span><\/p>\n","protected":false},"author":2,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[8],"tags":[],"class_list":{"0":"entry","1":"post","2":"publish","3":"author-mangusta","4":"post-8544","6":"format-standard","7":"category-miscellanea"},"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/atorod.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/8544","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/atorod.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/atorod.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/atorod.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/2"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/atorod.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=8544"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/atorod.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/8544\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":8548,"href":"https:\/\/atorod.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/8544\/revisions\/8548"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/atorod.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=8544"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/atorod.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=8544"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/atorod.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=8544"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}