{"id":8575,"date":"2025-01-14T21:47:21","date_gmt":"2025-01-14T20:47:21","guid":{"rendered":"https:\/\/atorod.pl\/?p=8575"},"modified":"2025-01-14T21:47:21","modified_gmt":"2025-01-14T20:47:21","slug":"swiatlo-zablyslo-w-kraju-mrokow","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/atorod.pl\/?p=8575","title":{"rendered":"\u015awiat\u0142o zab\u0142ys\u0142o w kraju mrok\u00f3w"},"content":{"rendered":"

Charles Jennens, szlachcic-erudyta, przyjaciel H\u00e4ndla i tw\u00f3rca librett do kilku jego oratori\u00f3w (mi\u0119dzy innymi autor osobnego poematu Il Moderato<\/em>, kt\u00f3rym spoi\u0142 w jednolity \u201emoralitet\u201d opracowania dw\u00f3ch poemat\u00f3w Miltona, wykorzystane w L’Allegro, il Penseroso ed il Moderato<\/em>), napisa\u0142 w jednym w list\u00f3w, \u017ce po Mesjaszu <\/em>spodziewa si\u0119 dzie\u0142a przewy\u017cszaj\u0105cego ca\u0142\u0105 tw\u00f3rczo\u015b\u0107 kompozytora w r\u00f3wnej mierze, w jakiej sam Pomazaniec g\u00f3ruje nad wszystkim moc\u0105 i godno\u015bci\u0105. Libretto najs\u0142ynniejszego H\u00e4ndlowskiego oratorium skompilowa\u0142 z werset\u00f3w Biblii kr\u00f3la Jakuba oraz Wielkiej Biblii Coverdale\u2019a \u2013 pierwszego drukowanego przek\u0142adu ca\u0142o\u015bci Pisma \u015awi\u0119tego na j\u0119zyk angielski. Ponad po\u0142ow\u0119 tekstu zaczerpn\u0105\u0142 z proroctw mesjanistycznych Starego Testamentu. Jennens, gorliwy anglikanin i wr\u00f3g deizmu, uczyni\u0142 ze swego Mesjasza <\/em>co\u015b w rodzaju rozbudowanej refleksji nad tajemnic\u0105 Chrystusa. Ka\u017cda z trzech cz\u0119\u015bci oratorium skupia si\u0119 na innym jej aspekcie. W pierwszej librecista przedstawi\u0142 proroctwo i spe\u0142nienie Bo\u017cego planu zbawienia ludzko\u015bci. W drugiej \u2013 histori\u0119 m\u0119ki i zmartwychwstania Mesjasza. W trzeciej \u2013 dzi\u0119kczynienie za jego zbawcz\u0105 ofiar\u0119.<\/p>\n

H\u00e4ndel otrzyma\u0142 gotowy tekst w lipcu 1741 roku, zabra\u0142 si\u0119 do pisania oratorium miesi\u0105c p\u00f3\u017aniej i uko\u0144czy\u0142 je w po\u0142owie wrze\u015bnia, co bynajmniej nie ucieszy\u0142o Jennensa, oburzonego \u201eniechlujstwem\u201d kompozytora i jego odporno\u015bci\u0105 na wszelkie uwagi librecisty. Jennens nie kry\u0142 te\u017c zawodu, \u017ce H\u00e4ndel przyj\u0105\u0142 zaproszenie Williama Cavendisha, ksi\u0119cia Devonshire, do zorganizowania cyklu koncert\u00f3w dobroczynnych w Great Music Hall w Dublinie \u2013 mia\u0142 bowiem nadziej\u0119, \u017ce dzie\u0142o o takim ci\u0119\u017carze gatunkowym zabrzmi po raz pierwszy w stolicy Anglii. Premiera Mesjasza <\/em>w kwietniu 1742 roku okaza\u0142a si\u0119 wielkim sukcesem, a wp\u0142ywy ze sprzeda\u017cy bilet\u00f3w umo\u017cliwi\u0142y zwolnienie ponad stu nieszcz\u0119\u015bnik\u00f3w skazanych na wi\u0119zienie za d\u0142ugi.<\/p>\n

\"\"<\/a><\/p>\n

Academy of Ancient Music. Fot. Ben Ealovega<\/span><\/span><\/span><\/span><\/span><\/span><\/p>\n

Oratorium, zaprezentowane rok p\u00f3\u017aniej w Covent Garden Theatre, spotka\u0142o si\u0119 z du\u017co ch\u0142odniejszym przyj\u0119ciem, przede wszystkim ze wzgl\u0119d\u00f3w religijnych. Pojawi\u0142y si\u0119 g\u0142osy, \u017ce teatr nie jest odpowiednim miejscem dla utwor\u00f3w zawieraj\u0105cych cytaty z Pisma \u015awi\u0119tego. W Londynie Mesjasz<\/em> doczeka\u0142 si\u0119 uznania dopiero w latach pi\u0119\u0107dziesi\u0105tych XVIII wieku, kiedy zapocz\u0105tkowano tradycj\u0119 rokrocznych koncert\u00f3w charytatywnych w kaplicy nowo utworzonego przytu\u0142ku Foundling Hospital. Od tamtej pory jego popularno\u015b\u0107 wci\u0105\u017c ros\u0142a. Do Covent Garden trafi\u0142 ponownie jeszcze przed \u015bmierci\u0105 kompozytora \u2013 tym razem witany gromk\u0105 owacj\u0105. W przeciwie\u0144stwie do Pasji Mateuszowej <\/em>Bacha ani na chwil\u0119 nie popad\u0142 w zapomnienie. Zmienia\u0142 si\u0119 wraz z gustami publiczno\u015bci; nowe, nie zawsze udane opracowania utworu powstawa\u0142y ju\u017c w XVIII wieku \u2013 w\u015br\u00f3d nich zam\u00f3wiona przez Gottfrieda van Swietena wersja Mozarta, przez z\u0142o\u015bliwc\u00f3w por\u00f3wnywana do sztukaterii na marmurze. Mniej wi\u0119cej w tym samym okresie zrodzi\u0142a si\u0119 tradycja wykonywania Mesjasza <\/em>w pot\u0119\u017cnej obsadzie, w nast\u0119pnym p\u00f3\u0142wieczu rozbudowywanej do granic absurdu (w 1857 roku, w koncercie na festiwalu H\u00e4ndlowskim w Londynie, wzi\u0119\u0142o udzia\u0142 ponad dwa i p\u00f3\u0142 tysi\u0105ca muzyk\u00f3w). Obyczaj zrywania si\u0119 na r\u00f3wne nogi przed ko\u0144cz\u0105cym drug\u0105 cz\u0119\u015b\u0107 Alleluja <\/em>\u2013 z charakterystycznym prostym motywem w aklamacji, przeimitowan\u0105, motetow\u0105 konstrukcj\u0105 i odwo\u0142aniami do lutera\u0144skiego hymnu Wachet auf <\/em>\u2013 utrwali\u0142 si\u0119 ju\u017c wcze\u015bniej, poparty zmy\u015blon\u0105 zapewne anegdot\u0105, jakoby na londy\u0144skiej premierze kr\u00f3l Jerzy II wsta\u0142 z miejsca na pierwszych s\u0142owach hymnu i poci\u0105gn\u0105\u0142 za sob\u0105 reszt\u0119 poddanych. Na pomys\u0142 organizowania koncert\u00f3w z Mesjaszem <\/em>w okresie adwentu wpadli XIX-wieczni mened\u017cerowie ameryka\u0144scy, s\u0142usznie zak\u0142adaj\u0105c, \u017ce ukochane przez wiernych oratorium zapewni organizatorom murowany sukces frekwencyjny. Z pocz\u0105tku wykonywano tylko pierwsz\u0105 cz\u0119\u015b\u0107, zwie\u0144czon\u0105 obowi\u0105zkowym Alleluja, <\/em>p\u00f3\u017aniej \u2013 wszystkie trzy cz\u0142ony oratorium, przewa\u017cnie w wersji skr\u00f3conej i z pomini\u0119ciem fragment\u00f3w da capo.<\/em> Zwyczaj prezentowania Mesjasza <\/em>przed \u015bwi\u0119tami Bo\u017cego Narodzenia przyj\u0105\u0142 si\u0119 z czasem tak\u017ce w Europie, stopniowo wy\u0142\u0105czaj\u0105c utw\u00f3r z \u017celaznego repertuaru wielkopostnego.<\/p>\n

Na grudniowym koncercie w Barbican Hall poprowadzi\u0142 go Laurence Cummings, z solistami, ch\u00f3rem i orkiestr\u0105 Academy of Ancient Music \u2013 ju\u017c po raz drugi od przej\u0119cia pieczy nad legendarnym zespo\u0142em (poprzednio w 2022 roku). Konkurencj\u0119 w Londynie jak zwykle mia\u0142 spor\u0105, co nie dziwi w przypadku dzie\u0142a z tak bogat\u0105 i zr\u00f3\u017cnicowan\u0105 tradycj\u0105 wykonawcz\u0105. Na Cummingsie ci\u0105\u017cy jednak niezwyk\u0142a odpowiedzialno\u015b\u0107 \u2013 dziedzica spu\u015bcizny Christophera Hogwooda, za\u0142o\u017cyciela AAM, kt\u00f3ry w 1979 roku dokona\u0142 pierwszego nagrania pe\u0142nej wersji oratorium na instrumentach dawnych, w kszta\u0142cie opracowanym przez H\u00e4ndla przed wykonaniem w Foundling Hospital w roku 1754 \u2013 z udzia\u0142em pi\u0119ciorga solist\u00f3w, podobnego zespo\u0142u instrumentalnego oraz Choir Of Christ Church Cathedral, z\u0142o\u017conego z g\u0142os\u00f3w m\u0119skich i ch\u0142opi\u0119cych. Mimo \u017ce za Hogwoodem wkr\u00f3tce poszli nast\u0119pni, jego interpretacja \u2013 czysta, jasna i \u015bwie\u017ca \u2013 pozosta\u0142a punktem odniesienia dla kilku nast\u0119pnych pokole\u0144. R\u00f3wnie\u017c dla Cummingsa, kt\u00f3ry wybra\u0142 odrobin\u0119 wcze\u015bniejsz\u0105 wersj\u0119 londy\u0144sk\u0105, ograniczy\u0142 liczb\u0119 g\u0142os\u00f3w solowych do czterech i stan\u0105\u0142 na czele zespo\u0142\u00f3w mniej wi\u0119cej dwukrotnie mniejszych ni\u017c u Hogwooda: osiemnastoosobowego ch\u00f3ru mieszanego; orkiestry, w kt\u00f3rej sk\u0142ad wesz\u0142o czterna\u015bcie smyczk\u00f3w, dwa oboje, fagot, dwie tr\u0105bki i kot\u0142y; oraz continuo (teorba, dwa klawesyny i organy).<\/p>\n

Po blisko p\u00f3\u0142wieczu, jakie dzieli nasz\u0105 epok\u0119 od pierwszych nagra\u0144 AAM pod dyrekcj\u0105 Hogwooda, interpretacje Cummingsa mog\u0105 sprawia\u0107 wra\u017cenie ostro\u017cnych, polubownych, szukaj\u0105cych kompromisu mi\u0119dzy pow\u015bci\u0105gliwo\u015bci\u0105 pionier\u00f3w wykonawstwa historycznego a nieposkromion\u0105 werw\u0105 muzyk\u00f3w z po\u0142udnia kontynentu. Nic bardziej b\u0142\u0119dnego: jego Mesjasz <\/em>jest owocem g\u0142\u0119bokiego uwewn\u0119trznienia i przepracowania dotychczasowych koncepcji: muzyk\u0105 bardziej \u201eludzk\u0105\u201d, lepiej wywa\u017con\u0105, m\u0105drzej skontrastowan\u0105 \u2013 nie tylko pod wzgl\u0119dem tempa i dynamiki, lecz przede wszystkim artykulacji i og\u00f3lnego nastroju. Da\u0142o to o sobie zna\u0107 ju\u017c w pierwszej cz\u0119\u015bci i ca\u0142kiem innym podej\u015bciu do uwertury \u2013 granej nie\u015bpiesznie, chwilami wr\u0119cz ceremonialnie, w zgodzie z teologicznym przes\u0142aniem dzie\u0142a \u2013potem za\u015b w rozko\u0142ysanej, \u201ech\u0142opskiej\u201d Pifie <\/em>z pocz\u0105tku czwartej sceny oratorium. Cummings przyk\u0142ada te\u017c znacznie wi\u0119ksz\u0105 wag\u0119 do s\u0142owa i retoryki tekstu, co s\u0142ycha\u0107 zw\u0142aszcza w doskonale przemy\u015blanych fragmentach ch\u00f3ralnych (od roziskrzonego, pe\u0142nego melizmat\u00f3w \u201eHe shall purify\u201d a\u017c po ekstatyczne fina\u0142owe \u201eAmen\u201d). Sedno H\u00e4ndlowskiego przekazu nie gubi si\u0119 r\u00f3wnie\u017c w partiach instrumentalnych: w uwerturze orkiestra stopniowo i tym bardziej dobitnie przechodzi\u0142a z oci\u0119\u017ca\u0142ego mroku w jasne \u015bwiat\u0142o nadziei, solo tr\u0105bki w trzeciej cz\u0119\u015bci (znakomity Peter Mankarious) nie podnios\u0142o jeszcze umar\u0142ych z grob\u00f3w, ale ju\u017c odmieni\u0142o wszystkich obecnych na sali \u017cywych, grup\u0119 continuo w recytatywach accompagnato z wyczuciem wsparli Joseph Crouch (wiolonczela) i Judith Evans (kontrabas).<\/p>\n

\"\"<\/a><\/p>\n

Po koncercie w Barbican Hall. Fot. Damaris Laker<\/p>\n

Nieco mniej jednorodny okaza\u0142 si\u0119 zesp\u00f3\u0142 solist\u00f3w \u015bpiewak\u00f3w, po cz\u0119\u015bci ze wzgl\u0119du na nag\u0142e zast\u0119pstwo niedysponowanej Louise Alder przez Ann\u0119 Devin w partii sopranowej. G\u0142os Devin, z\u0142ocisty w barwie, ale zanadto rozwibrowany, osi\u0105gn\u0105\u0142 pe\u0142ni\u0119 wyrazu dopiero w otwieraj\u0105cej trzeci\u0105 cz\u0119\u015b\u0107 arii \u201eI know that my redeemer liveth\u201d, za\u015bpiewanej z podziwu godn\u0105 finezj\u0105 i spokojem. Przyznam, \u017ce w obsadzie partii altowej zdecydowanie wol\u0119 kobiety ni\u017c kontratenory, zw\u0142aszcza angielskiej \u201estarej szko\u0142y\u201d, kt\u00f3r\u0105 reprezentuje Tim Mead \u2013 \u015bpiewak niezwykle muzykalny, imponuj\u0105cy kultur\u0105 interpretacji, obdarzony jednak g\u0142osem mniej no\u015bnym ni\u017c pozostali soli\u015bci. Doskonale wypad\u0142 za to Nick Pritchard, kt\u00f3rego mi\u0119kki, pi\u0119knie zaokr\u0105glony tenor uwi\u00f3d\u0142 mnie ju\u017c w pierwszej frazie recytatywu \u201eComfort ye\u201d. Najbardziej \u201eoperowo\u201d zabrzmia\u0142 Cody Quattlebaum, dysponuj\u0105cy basem du\u017cej urody, wci\u0105\u017c jednak nie do\u015b\u0107 stabilnym intonacyjnie i czasem niewyr\u00f3wnanym w rejestrach \u2013 cho\u0107 trzeba mu przyzna\u0107, \u017ce \u015bwietnie czuje teatralno\u015b\u0107 muzyki H\u00e4ndla, co udowodni\u0142 mi\u0119dzy innymi w pi\u0119knie wyprowadzonym, niepokoj\u0105cym pocz\u0105tku arii \u201eThe people that walked in darkness\u201d.<\/p>\n

Nie by\u0142 to Mesjasz <\/em>obezw\u0142adniaj\u0105cy pot\u0119g\u0105, epatuj\u0105cy moc\u0105 unicestwienia wszystkich wrog\u00f3w. W tych trudnych dla \u015bwiata czasach Cummings zaproponowa\u0142 nam wizj\u0119 Pomaza\u0144ca, kt\u00f3ry wyro\u015bnie z dziecka karmionego mlekiem i miodem, prowadz\u0105cego ciel\u0119 bok w bok z lwi\u0105tkiem i bawi\u0105cego si\u0119 ufnie przy kryj\u00f3wce \u017cmii. Dlatego \u2013 cho\u0107 ca\u0142a widownia wsta\u0142a z miejsc na pierwszych d\u017awi\u0119kach Alleluja <\/em>\u2013 bardziej do mnie przem\u00f3wi\u0142 fina\u0142 oratorium, w kt\u00f3rym naprawd\u0119 us\u0142ysza\u0142am, jak zwija si\u0119 niebo i \u015bwiat powstaje w ca\u0142kiem nowej postaci.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

Charles Jennens, szlachcic-erudyta, przyjaciel H\u00e4ndla i tw\u00f3rca librett do kilku jego oratori\u00f3w (mi\u0119dzy innymi autor osobnego poematu Il Moderato, kt\u00f3rym spoi\u0142 w jednolity \u201emoralitet\u201d opracowania dw\u00f3ch poemat\u00f3w Miltona, wykorzystane w L’Allegro, il Penseroso ed il Moderato), napisa\u0142 w jednym w list\u00f3w, \u017ce po Mesjaszu spodziewa si\u0119 dzie\u0142a przewy\u017cszaj\u0105cego ca\u0142\u0105 tw\u00f3rczo\u015b\u0107 kompozytora w r\u00f3wnej mierze, w … [Read more…]<\/a><\/span><\/p>\n","protected":false},"author":2,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[7],"tags":[],"class_list":["entry","post","publish","author-mangusta","post-8575","format-standard","category-wedrowki-operowe"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/atorod.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/8575","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/atorod.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/atorod.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/atorod.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/2"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/atorod.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=8575"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/atorod.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/8575\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":8578,"href":"https:\/\/atorod.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/8575\/revisions\/8578"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/atorod.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=8575"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/atorod.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=8575"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/atorod.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=8575"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}