{"id":858,"date":"2015-11-07T23:11:45","date_gmt":"2015-11-07T22:11:45","guid":{"rendered":"http:\/\/atorod.pl\/?p=858"},"modified":"2022-06-02T12:25:34","modified_gmt":"2022-06-02T10:25:34","slug":"matka-erda","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/atorod.pl\/?p=858","title":{"rendered":"Matka Erda"},"content":{"rendered":"

Kiedy j\u0105 pytali o ojca, zwyk\u0142a mawia\u0107, \u017ce by\u0142 z niego kawa\u0142 starego drania. Musia\u0142 mie\u0107 jednak inne zalety, skoro jej matka, Charlotte Goldmann, zakocha\u0142a si\u0119 bez pami\u0119ci w tym brutalnym i upartym jak osio\u0142 austriackim kawalerzy\u015bcie. Charlotte wysz\u0142a za m\u0105\u017c za porucznika Hansa R\u00f6sslera, kiedy jego pu\u0142k stacjonowa\u0142 we W\u0142oszech. Ods\u0142u\u017cywszy swoje, R\u00f6ssler przeni\u00f3s\u0142 si\u0119 z \u017con\u0105 do Libenia, niewielkiej osady na przedmie\u015bciach Pragi, i tam otworzy\u0142 warsztat szewski. Ernestine by\u0142a najstarsza z czworga ich dzieci. Przysz\u0142a na \u015bwiat 15 czerwca 1861 roku. Rodzice nie zagrzali d\u0142ugo miejsca w Libeniu – kiedy ma\u0142a Tini mia\u0142a zaledwie trzy lata, wr\u00f3cili do W\u0142och i osiedli w Weronie. I tym razem na kr\u00f3tko: w 1866 roku, tu\u017c przed wybuchem wojny siedmiotygodniowej, w kt\u00f3rej Kr\u00f3lestwo W\u0142och stan\u0119\u0142o po stronie Prus, spakowali manatki i przeprowadzili si\u0119 do Pragi. Po zako\u0144czeniu konfliktu wyl\u0105dowali w Wolnym Kr\u00f3lewskim Mie\u015bcie Podg\u00f3rze, dzisiejszej dzielnicy Krakowa, p\u00f3\u017aniej za\u015b w styryjskim Grazu.<\/p>\n

R\u00f6sslerowie zawsze klepali bied\u0119. Na szcz\u0119\u015bcie Ernestine odziedziczy\u0142a po ojcu bezczelno\u015b\u0107 i up\u00f3r, a po swoich \u017cydowskich przodkiniach – zami\u0142owanie do muzyki. Matka nauczy\u0142a j\u0105 \u015bpiewa\u0107, babcia ta\u0144czy\u0107 czardasza, wi\u0119c kiedy w domu nie by\u0142o co w\u0142o\u017cy\u0107 do garnka, dziewczynka bra\u0142a sprawy we w\u0142asne r\u0119ce i urz\u0105dza\u0142a wyst\u0119py miejscowym sklepikarzom, \u017ceby wyprosi\u0107 co\u015b do jedzenia. W Podg\u00f3rzu wkupi\u0142a si\u0119 nawet w \u0142aski w\u0142oskich cyrkowc\u00f3w, kt\u00f3rzy dokarmiali j\u0105 w zamian za dotrzymywanie im towarzystwa i pomoc w czyszczeniu ma\u0142pich klatek. Tego ju\u017c ojciec nie zni\u00f3s\u0142, spra\u0142 c\u00f3rk\u0119 przyk\u0142adnie i kategorycznie zakaza\u0142 jej \u017cebractwa. Nie zdo\u0142a\u0142 jednak w niej zabi\u0107 instynktu przetrwania, wrodzonej zaradno\u015bci i pomocnego w trudnych czasach poczucia humoru – cech, kt\u00f3re mia\u0142y jej towarzyszy\u0107 do ko\u0144ca powik\u0142anego \u017cycia.<\/p>\n

Pierwsz\u0105 nauczycielk\u0105 Tiny by\u0142a jej matka, obdarzona pono\u0107 przepi\u0119knym altem. W praskiej szkole urszulanek dziewczynka mog\u0142a ju\u017c cz\u0119\u015bciej popisywa\u0107 si\u0119 swoim niezwyk\u0142ym g\u0142osem o bardzo szerokiej skali i „m\u0119skim” brzmieniu w dolnym rejestrze, wykonuj\u0105c partie tenorowe podczas mszy \u015bwi\u0119tych. Jej talent dostrzeg\u0142a w ko\u0144cu Marietta von LeClair, emerytowana \u015bpiewaczka operowa. Udziela\u0142a Tinie darmowych lekcji przez cztery lata: nauczy\u0142a j\u0105 podstaw techniki wokalnej, nie wyrobi\u0142a w niej jednak umiej\u0119tno\u015bci cieniowania dynamicznego fraz – prawdopodobnie dlatego, \u017ce sama by\u0142a ju\u017c g\u0142ucha jak pie\u0144. Ernestine \u017cali\u0142a si\u0119 p\u00f3\u017aniej, \u017ce nawyk nadu\u017cywania wolumenu przysporzy\u0142 jej wielu problem\u00f3w zdrowotnych. Nie da si\u0119 te\u017c ukry\u0107, \u017ce tubalno\u015b\u0107 jej kontraltu bywa\u0142a przedmiotem z\u0142o\u015bliwych komentarzy.<\/p>\n

Zadebiutowa\u0142a w wieku lat pi\u0119tnastu, \u015bpiewaj\u0105c parti\u0119 altow\u0105 w IX Symfonii<\/em> Beethovena z Akademischer Gesangverein w Grazu. Za sw\u00f3j wyst\u0119p zarobi\u0142a 24 marki od sponsor\u00f3w koncertu i wzbudzi\u0142a niema\u0142e zainteresowanie w\u015br\u00f3d profesjonalnych muzyk\u00f3w, kt\u00f3rzy zach\u0119cili j\u0105 do ubiegania si\u0119 o anga\u017c w cesarskiej operze we Wiedniu. Niestety, wywar\u0142a fatalne wra\u017cenie na \u00f3wczesnym dyrektorze teatru, kt\u00f3ry stwierdzi\u0142, \u017ce z tak pospolit\u0105 powierzchowno\u015bci\u0105 i w\u0105tpliw\u0105 charyzm\u0105 nie ma czego szuka\u0107 w \u015bwiecie wielkiej sztuki. Doradzi\u0142 jej, \u017ceby kupi\u0142a sobie maszyn\u0119 do szycia i porzuci\u0142a dziewczy\u0144skie fanaberie o karierze \u015bpiewaczki. Kto wie, mo\u017ce istotnie zosta\u0142aby szwaczk\u0105, gdyby znajomy agent nie nam\u00f3wi\u0142 jej do spr\u00f3bowania swoich si\u0142 w Operze Drezde\u0144skiej. Ernestine zapo\u017cyczy\u0142a si\u0119 u znajomych, by kupi\u0107 sobie troch\u0119 \u0142adniejsze suknie, nak\u0142ama\u0142a ojcu, \u017ce wyje\u017cd\u017ca na tydzie\u0144 w g\u00f3ry i ruszy\u0142a do Drezna. Wyst\u0105pi\u0142a na przes\u0142uchaniu w tych samych co poprzednio ariach z oper Donizettiego i Meyerbeera. Podpisa\u0142a roczny kontrakt na sum\u0119 trzech i p\u00f3\u0142 tysi\u0105ca marek.<\/p>\n

Po raz pierwszy wysz\u0142a na tamtejsz\u0105 scen\u0119 jako siedemnastolatka, \u015bpiewaj\u0105c parti\u0119 Azuceny, co niemal\u017ce sko\u0144czy\u0142o si\u0119 dla niej katastrof\u0105, bo przez ca\u0142\u0105 pie\u015b\u0144 przy p\u0142on\u0105cym stosie walczy\u0142a z atakiem \u015bmiechu. Jak si\u0119 wkr\u00f3tce okaza\u0142o, musia\u0142a nie tylko naby\u0107 og\u0142ady aktorskiej, ale te\u017c nadrobi\u0107 niedostatki edukacji muzycznej. W sukurs przysz\u0142a jej Aloyse Michalesi, \u017cona kompozytora i dyrygenta Karla Augusta Krebsa, znakomita alcistka i cierpliwa nauczycielka, kt\u00f3ra wreszcie wpoi\u0142a jej bieg\u0142\u0105 umiej\u0119tno\u015b\u0107 czytania z nut. Wszystko sz\u0142o dobrze a\u017c do chwili, kiedy Tina zakocha\u0142a si\u0119 w Erne\u015bcie Heinku, \u00f3wczesnym sekretarzu Semperoper. Decyduj\u0105c si\u0119 na \u015blub, oboje pogwa\u0142cili warunki swoich kontrakt\u00f3w i w konsekwencji stracili prac\u0119. Ci\u0119\u017carna Ernestine Heink zosta\u0142a w Dre\u017anie, Ernest wyjecha\u0142 do Hamburga, \u017ceby obj\u0105\u0107 posad\u0119 w komorze celnej. Ma\u0142\u017ce\u0144stwo wkr\u00f3tce si\u0119 po\u0142\u0105czy\u0142o, Ernestine dosta\u0142a kiepski anga\u017c w Operze Hamburskiej i zacz\u0119\u0142a rodzi\u0107 dzieci. Jako\u015b dawali rad\u0119, dop\u00f3ki Heinka zn\u00f3w nie wyrzucono z pracy. Ernestine by\u0142a ju\u017c w czwartej ci\u0105\u017cy: kiedy komornik zacz\u0105\u0142 wynosi\u0107 z domu meble, \u017ceby pokry\u0107 d\u0142ugi Heink\u00f3w, po raz pierwszy w \u017cyciu podda\u0142a si\u0119. Jedynym wyj\u015bciem z tej matni zdawa\u0142o si\u0119 samob\u00f3jstwo.<\/p>\n

\"Schumann-HeinkRheingold\"<\/a><\/p>\n

Ernestine Schumann-Heink jako Erda w Z\u0142ocie Renu.<\/em> MET, 1899.<\/p>\n

Wpierw jednak Ernestine postanowi\u0142a da\u0107 losowi ostatni\u0105 szans\u0119. Otrzymawszy propozycj\u0119 bezp\u0142atnych wyst\u0119p\u00f3w w Berlinie, zostawi\u0142a tr\u00f3jk\u0119 dzieci pod opiek\u0105 piastunki, wsiad\u0142a w poci\u0105g, przesiedzia\u0142a ca\u0142\u0105 noc na \u0142awce w Tiergarten, posz\u0142a na pr\u00f3b\u0119 i wieczorem za\u015bpiewa\u0142a Azucen\u0119. Tym razem nie by\u0142o jej do \u015bmiechu. Ci\u0119\u017carna, wyczerpana, zrozpaczona, w\u0142o\u017cy\u0142a w t\u0119 parti\u0119 ca\u0142\u0105 dusz\u0119 i serce. Rzuci\u0142a publiczno\u015b\u0107 na kolana. Po powrocie do Hamburga wzi\u0119\u0142a kilka nag\u0142ych zast\u0119pstw w partiach Carmen, Ortrudy i Fid\u00e8s w Proroku <\/em>Meyerbeera. Podpisa\u0142a znacznie lepszy kontrakt. W 1893 roku straci\u0142a cierpliwo\u015b\u0107 do Ernesta, rozwiod\u0142a si\u0119 i wysz\u0142a ponownie za m\u0105\u017c za Paula Schumanna, dyrektora miejscowego Thalia Theater. Zacz\u0119\u0142a wyst\u0119powa\u0107 pod nazwiskiem Ernestine Schumann-Heink. Urodzi\u0142a Paulowi kolejn\u0105 tr\u00f3jk\u0119 dzieci, ale tym razem ju\u017c nie zaniedba\u0142a swoich spraw. Coraz pewniej stawa\u0142a na nogach, coraz m\u0105drzej operowa\u0142a przepi\u0119knym kontraltem o rozpi\u0119to\u015bci przesz\u0142o trzech oktaw, szlifuj\u0105c dykcj\u0119 i frazowanie pod okiem swojego m\u0119\u017ca-aktora. Zaprzyja\u017ani\u0142a si\u0119 z ameryka\u0144sk\u0105 sopranistk\u0105 Lillian Nordic\u0105, kt\u00f3ra rozbudzi\u0142a w niej zainteresowanie repertuarem Wagnerowskim. W 1892 roku zacz\u0119\u0142a wyst\u0119powa\u0107 w Covent Garden – mi\u0119dzy innymi jako Fryka i Erda w Ringu <\/em>pod batut\u0105 Gustawa Mahlera. W 1896 roku zadebiutowa\u0142a w Bayreuth.\u00a0Cosima Wagner dostrzeg\u0142a w niej idealn\u0105 wykonawczyni\u0119 partii Erdy w Z\u0142ocie Renu<\/em> i Walkirii<\/em>. M\u00f3wi\u0142a na ni\u0105 „Meine liebe Erda”. Ernestine odpowiada\u0142a jej pe\u0142nym uszanowania „Frau Meisterin”.<\/p>\n

W 1897 roku da\u0142a si\u0119 s\u0142ysze\u0107 po raz pierwszy za Oceanem, w operze w Chicago. Dwa lata p\u00f3\u017aniej nast\u0105pi\u0142 jej pami\u0119tny debiut w partii Ortrudy na scenie MET- na kilka tygodni przed narodzinami jej si\u00f3dmego dziecka. Nadal wyst\u0119powa\u0142a na scenach niemieckich, cz\u0119sto go\u015bci\u0142a w Skandynawii. Wzbogaca\u0142a sw\u00f3j repertuar o role, kt\u00f3rymi mo\u017cna by\u0142oby obdzieli\u0107 kilka wsp\u00f3\u0142czesnych \u015bpiewaczek, m.in. Katishy w Mikado <\/em>Gilberta i Sullivana, Marceliny w Weselu Figara, <\/em>Orfeusza w operze Glucka i Leonory w Faworycie <\/em>Donizettiego. W 1904 pochowa\u0142a drugiego m\u0119\u017ca i wysz\u0142a za m\u0105\u017c po raz trzeci, za swojego mened\u017cera Williama Rappa Jr. Po trzech latach stara\u0144 uzyska\u0142a obywatelstwo Stan\u00f3w Zjednoczonych. W styczniu 1909 roku wykreowa\u0142a parti\u0119 Klytemnestry na prapremierze Straussowskiej Elektry<\/em> w Dre\u017anie.<\/p>\n

Mia\u0142a piekielnie trudny charakter. Dyrygent\u00f3w lekcewa\u017cy\u0142a, twierdz\u0105c, \u017ce i bez nich doskonale wie, co ma \u015bpiewa\u0107 i robi\u0107 na scenie. Dar\u0142a koty z Mahlerem i z Bruno Walterem. Nie kry\u0142a niech\u0119ci do muzyki Straussa, za co kompozytor odp\u0142aca\u0142 jej pi\u0119knym za nadobne, wzywaj\u0105c orkiestr\u0119 do grania fortissimo, dop\u00f3ki nie uda si\u0119 zag\u0142uszy\u0107 pani Schumann-Heink. Obrazi\u0142a si\u0119 \u015bmiertelnie na Ksi\u0119cia Walii Edwarda, kiedy j\u0105 spyta\u0142, jak przy si\u00f3demce dzieci znajduje jeszcze czas na \u015bpiewanie. Mia\u0142a te\u017c szczeg\u00f3lne poczucie humoru. Na jednej z pr\u00f3b, toruj\u0105c sobie drog\u0119 na estrad\u0119, poprzewraca\u0142a kilkana\u015bcie pulpit\u00f3w. Spytana, dlaczego nie przesz\u0142a bokiem, odpar\u0142a z godno\u015bci\u0105, \u017ce przy jej bujnej figurze nie ma mowy o \u017cadnych bokach.<\/p>\n

A przecie\u017c – mimo wszelkich dziwactw i \u015bmiesznostek – zaskarbi\u0142a sobie miano idealnej matrony: sk\u0142onnej do wszelkich wyrzecze\u0144 matki w\u0142asnych dzieci, pe\u0142nej ciep\u0142a i wsp\u00f3\u0142czucia opiekunki pokrzywdzonych, wspieraj\u0105cej dzia\u0142ania Czerwonego Krzy\u017ca, YMCA i \u017bydowskiego Komitetu Pomocy. W 1932 roku wyst\u0105pi\u0142a po raz ostatni na deskach MET – w partii Erdy, bogini ziemi, bogini-matki, kt\u00f3ra urodzi\u0142a Wotanowi dziewi\u0119\u0107 walkirii, p\u00f3\u0142bogi\u0144 zagrzewaj\u0105cych do walki \u017cywych i przyprowadzaj\u0105cych do Walhalli martwych, \u017ceby stworzy\u0107 z nich armi\u0119 niezwyci\u0119\u017conych. Mia\u0142a w\u00f3wczas 71 lat. Mimo \u017ce lata \u015bwietno\u015bci dawno ju\u017c min\u0119\u0142y, i tak potwierdzi\u0142a, \u017ce w pe\u0142ni zas\u0142uguje na tytu\u0142 najwybitniejszej kontralcistki XX wieku – zachwycaj\u0105cej g\u0142\u0119bi\u0105 dolnego rejestru, gi\u0119tko\u015bci\u0105 frazy, swobod\u0105 g\u00f3rnych d\u017awi\u0119k\u00f3w, precyzj\u0105 ozdobnik\u00f3w. Zmar\u0142a cztery lata p\u00f3\u017aniej. Pewnie rodzi teraz komu\u015b dzieci w za\u015bwiatach.<\/p>\n