{"id":8585,"date":"2025-01-20T12:29:54","date_gmt":"2025-01-20T11:29:54","guid":{"rendered":"https:\/\/atorod.pl\/?p=8585"},"modified":"2025-01-20T12:29:54","modified_gmt":"2025-01-20T11:29:54","slug":"bardzo-dlugie-urodziny","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/atorod.pl\/?p=8585","title":{"rendered":"Bardzo d\u0142ugie urodziny"},"content":{"rendered":"

Lada chwila recenzja z londy\u0144skiego Mesjasza <\/em>w wersji angielskiej, wci\u0105\u017c czekamy na styczniowy numer „Teatru”, a tymczasem wr\u00f3\u0107my do bardzo sympatycznego podsumowania jubileuszu Paw\u0142a Szyma\u0144skiego. W ostatnim dniu festiwalu Actus Humanus Nativitas, 8 grudnia, zorganizowano koncert nadzwyczajny z utworami kompozytora na klawesyn i wiolonczel\u0119 – we Dworze Uphagena, z udzia\u0142em Natalii Olczak i Moniki Hartmann. Na t\u0119 nadzwyczajn\u0105 okazj\u0119 przygotowa\u0142am kr\u00f3tki esej do ksi\u0105\u017cki programowej, mam nadziej\u0119, \u017ce r\u00f3wnie sympatyczny, jak samo wydarzenie.<\/p>\n

***<\/p>\n

Pawe\u0142 Szyma\u0144ski obchodzi siedemdziesi\u0105te urodziny. A ja pami\u0119tam, jak obchodzi\u0142 trzydzieste i przy tej okazji Dorota Szwarcman napisa\u0142a do \u201eRuchu Muzycznego\u201d tekst pod znamiennym tytu\u0142em Nie znacie? A szkoda<\/em>. Te\u017c obchodzi\u0142am w\u00f3wczas okr\u0105g\u0142e urodziny, tylko z odrobin\u0119 mniejsz\u0105 cyfr\u0105 z przodu \u2013 i pami\u0119tam, z jak\u0105 rado\u015bci\u0105 wykrzykn\u0119\u0142am: \u201eZnamy! A jak\u017ce!\u201d. Poznali\u015bmy Szyma\u0144skiego w roku 1977, kiedy wci\u0105\u017c by\u0142 studentem Pa\u0144stwowej Wy\u017cszej Szko\u0142y Muzycznej w Warszawie \u2013 w trakcie przygotowa\u0144 do prawykonania jego Kyrie<\/em> na ch\u00f3r ch\u0142opi\u0119cy i orkiestr\u0119. Z braku ch\u00f3ru ch\u0142opi\u0119cego m\u0142ody kompozytor musia\u0142 si\u0119 zadowoli\u0107 ch\u00f3rem dzieci\u0119cym. A nastoletni ch\u00f3rzy\u015bci (w tym ni\u017cej podpisana), wychowani na sonoryzmie i nieprecyzyjnym zapisie wsp\u00f3\u0142brzmie\u0144 we wczesnych partyturach Pendereckiego, z zaciekawieniem \u015bledzili linie melodyczne, przerywane licznymi pauzami, kt\u00f3re zamiast przynosi\u0107 ulg\u0119, tylko wzmaga\u0142y napi\u0119cie. Obserwowali te\u017c samego kompozytora \u2013 szczup\u0142ego, brodatego i d\u0142ugow\u0142osego \u2013 kt\u00f3ry zamiast si\u0119 do nas u\u015bmiecha\u0107, g\u0142aska\u0107 po g\u0142owach i rozdawa\u0107 autografy, przemyka\u0142 si\u0119 chy\u0142kiem w kuluarach Filharmonii Narodowej i rozmawia\u0142 tylko z dyrygentem.<\/p>\n

\"\"<\/a><\/p>\n

Fot. Andrzej \u015awietlik<\/p>\n

Po raz kolejny spotka\u0142am si\u0119 z Szyma\u0144skim na pocz\u0105tku lat 90., w studiu radiowej Dw\u00f3jki, podczas debaty o zwi\u0105zkach muzyki wsp\u00f3\u0142czesnej z muzyk\u0105 dawnych epok. I dopiero wtedy zda\u0142am sobie spraw\u0119, \u017ce kszta\u0142towane przez Szyma\u0144skiego narracje muzyczne sk\u0142adaj\u0105 si\u0119 ze swoistych odprysk\u00f3w, a mo\u017ce raczej refleks\u00f3w dawno przebrzmia\u0142ych konwencji: w Partitach <\/em>by\u0142y to fugi i kanony barokowe, w Lux aeterna<\/em> \u2013 techniki polifonii renesansowej, w Pi\u0119ciu utworach<\/em> na kwartet smyczkowy \u2013 u\u0142uda jakiego\u015b systemu tonalnego, kt\u00f3rego tak naprawd\u0119 nigdy nie by\u0142o. Szyma\u0144ski odwo\u0142ywa\u0142 si\u0119 w swoich utworach nie tyle do przesz\u0142o\u015bci, ile do naszego wyobra\u017cenia o spu\u015bci\u017anie minionych epok. Jego muzyka okaza\u0142a si\u0119 wybitnie intelektualna \u2013 zmuszaj\u0105c s\u0142uchacza do rewizji obiegowych zapatrywa\u0144 na dawn\u0105 tw\u00f3rczo\u015b\u0107, nie tyle wznosz\u0105c si\u0119 \u201eponad\u201d konwencj\u0119, ile sk\u0142aniaj\u0105c do wnikni\u0119cia w jej istot\u0119. Zrywa\u0142a z linearnym my\u015bleniem o post\u0119pie w sztuce, zast\u0119puj\u0105c je ca\u0142o\u015bciow\u0105 ocen\u0105 kontekstu, z kt\u00f3rego wyros\u0142a tw\u00f3rczo\u015b\u0107 najnowsza.<\/p>\n

Kiedy Szyma\u0144ski zacz\u0105\u0142 pisa\u0107 na klawesyn \u2013 a zacz\u0105\u0142 jeszcze na studiach, pod wp\u0142ywem d\u0142ugich rozm\u00f3w ze swym przyjacielem W\u0142adys\u0142awem K\u0142osiewiczem \u2013 krytycy i muzykolodzy upchn\u0119li jego pierwsze pr\u00f3by tw\u00f3rczo\u015bci na ten instrument w pojemn\u0105 szuflad\u0119 z napisem \u201eutwory awangardowe i surkonwencjonalne\u201d (drugi przymiotnik podrzuci\u0142 im sam tw\u00f3rca, wymy\u015bliwszy ten termin pospo\u0142u ze Stanis\u0142awem Krupowiczem). Kiedy skomponowa\u0142 Une suite de pi\u00e8ces de clavecin par Mr. Szyma\u0144ski<\/em>, wykonan\u0105 po raz pierwszy na fortepianie przez Macieja Grzybowskiego, w roku 2001, i dopiero pi\u0119\u0107 lat p\u00f3\u017aniej ubran\u0105 we w\u0142a\u015bciw\u0105 szat\u0119 d\u017awi\u0119kow\u0105 przez klawesynist\u0119 Marka Toporowskiego, najbli\u017cej sedna trafi\u0142 inny jego przyjaciel, nieod\u017ca\u0142owany Andrzej Ch\u0142opecki, kt\u00f3rego wypowied\u017a przytoczy\u0142 w \u201eRuchu Muzycznym\u201d nieod\u017ca\u0142owany redaktor naczelny Ludwik Erhardt: \u201edo Bachowskiej kolekcji suit i partit Mr. Szyma\u0144ski dopisa\u0142 jeszcze jedn\u0105\u201d. P\u00f3\u017aniej Ch\u0142opecki doprecyzowa\u0142, \u017ce Szyma\u0144ski dowi\u00f3d\u0142 tym utworze, \u017ce \u201ena pocz\u0105tku XXI wieku jest mo\u017cliwe wzbogacanie historii muzyki XVIII niejako ex post<\/em> w jej materii i esencji, a nie jedynie poprzez persyfla\u017ce i wariacje charakterystyczne dla stylistyki neoklasycyzmu\u201d.<\/p>\n

\"\"<\/a><\/p>\n

Fot. Marek Suchecki<\/p>\n

W roku 2010, w cyklu koncert\u00f3w \u201ePozycje Klasyczne\u201d w warszawskim centrum kultury \u201eNowy Wspania\u0142y \u015awiat\u201d, Ma\u0142gorzata Sarbak da\u0142a pierwsze publiczne wykonanie Les Poiriers en Pologne ou une Suite de Pi\u00e8ces Sentimentales de Clavecin fait par Mr. Szyma\u0144ski<\/em>, klawesynowej dedykacji dla rodziny pana Poirier, reprezentuj\u0105cego w Polsce firm\u0119 Peugeot melomana i muzyka-amatora, kt\u00f3remu zdarza\u0142o si\u0119 sponsorowa\u0107 przedsi\u0119wzi\u0119cia Warszawskiej Opery Kameralnej za czas\u00f3w dyrekcji Stefana Sutkowskiego i u\u017cycza\u0107 sw\u00f3j klawesyn polskim muzykom, w\u015br\u00f3d nich wspomnianemu ju\u017c K\u0142osiewiczowi. Tym razem Szyma\u0144ski \u2013 na po\u017cegnanie z pa\u0144stwem Poirier przed ich powrotem do ojczyzny \u2013 postanowi\u0142 dopisa\u0107 jeszcze jeden drobiazg do kolekcji suit pana Couperina: z poszczeg\u00f3lnymi cz\u0119\u015bciami po\u015bwi\u0119conymi adresatowi dedykacji, jego \u017conie i dzieciom, jego ulubionym winom oraz chmielowej ambrozji z browaru Zwierzyniec (w Menuet polonais<\/em>). Spytany o dok\u0142adn\u0105 dat\u0119 powstania suity, Szyma\u0144ski odpar\u0142, \u017ce napisa\u0142 j\u0105 bardzo dawno, \u201echyba w pierwszej po\u0142owie XVIII wieku\u201d. Doprecyzujmy: zacz\u0105\u0142 j\u0105 pisa\u0107 istotnie za Couperina, nast\u0119pnie wybieg\u0142 odrobin\u0119 w przysz\u0142o\u015b\u0107, wychylaj\u0105c kielicha a to z Rameau, to zn\u00f3w z Bachem, p\u00f3\u017aniej troszk\u0119 si\u0119 zdrzemn\u0105\u0142, \u017ceby ockn\u0105\u0107 si\u0119 u boku Beethovena, i wreszcie podsumowa\u0142 ca\u0142o\u015b\u0107 (odwo\u0142am si\u0119 do s\u0142\u00f3w samego kompozytora, aczkolwiek wypowiedzianych jako komentarz do innego utworu) \u201eambicj\u0105 znalezienia jakiego\u015b miejsca dla w\u0142asnej wypowiedzi, pos\u0142uguj\u0105c si\u0119 przy tym fundamentalnymi elementami stylistycznymi\u201d.<\/p>\n

\"\"<\/a><\/p>\n

Fot. http:\/\/warszawska-jesien.art.pl\/pl<\/p>\n

O muzyce Szyma\u0144skiego mo\u017cna pisa\u0107 na wiele sposob\u00f3w. \u017be jest metafizyczna. \u017be matematycznie \u015bcis\u0142a i wyrafinowana warsztatowo. \u017be autoironiczna i zdystansowana wobec dominuj\u0105cych nurt\u00f3w wsp\u00f3\u0142czesno\u015bci. Mo\u017cna te\u017c w og\u00f3le o niej nie pisa\u0107 i poprzesta\u0107 na uwa\u017cnym s\u0142uchaniu. Co wszystkim doradzam w kontek\u015bcie nieznanego jeszcze utworu Lamento d\u2019Orfeo per violoncello senza basso del Sig\u2019 Szyma\u0144ski<\/em>. Je\u015bli bowiem nie zmie\u015bci si\u0119 w \u017cadn\u0105 szufladk\u0119, lepiej powstrzyma\u0107 si\u0119 z jego pochopn\u0105 ocen\u0105 \u2013 do czasu kolejnego \u015bmiertelnie powa\u017cnego \u017cartu kompozytora.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

Lada chwila recenzja z londy\u0144skiego Mesjasza w wersji angielskiej, wci\u0105\u017c czekamy na styczniowy numer „Teatru”, a tymczasem wr\u00f3\u0107my do bardzo sympatycznego podsumowania jubileuszu Paw\u0142a Szyma\u0144skiego. W ostatnim dniu festiwalu Actus Humanus Nativitas, 8 grudnia, zorganizowano koncert nadzwyczajny z utworami kompozytora na klawesyn i wiolonczel\u0119 – we Dworze Uphagena, z udzia\u0142em Natalii Olczak i Moniki Hartmann. … [Read more…]<\/a><\/span><\/p>\n","protected":false},"author":2,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[8],"tags":[],"class_list":{"0":"entry","1":"post","2":"publish","3":"author-mangusta","4":"post-8585","6":"format-standard","7":"category-miscellanea"},"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/atorod.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/8585","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/atorod.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/atorod.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/atorod.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/2"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/atorod.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=8585"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/atorod.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/8585\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":8589,"href":"https:\/\/atorod.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/8585\/revisions\/8589"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/atorod.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=8585"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/atorod.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=8585"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/atorod.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=8585"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}