{"id":8620,"date":"2025-02-04T17:44:17","date_gmt":"2025-02-04T16:44:17","guid":{"rendered":"https:\/\/atorod.pl\/?p=8620"},"modified":"2025-02-06T13:54:14","modified_gmt":"2025-02-06T12:54:14","slug":"ludzkie-tragedie-wiedzm-i-dziwozon","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/atorod.pl\/?p=8620","title":{"rendered":"Ludzkie tragedie wied\u017am i dziwo\u017con"},"content":{"rendered":"<p>Czekaj\u0105c z niepokojem, ale te\u017c z nadziej\u0105 na zapowiadane od dawna zmiany na stanowiskach dyrektorskich w Teatrze Wielkim-Operze Narodowej, bacznie obserwuj\u0119 poczynania naszych po\u0142udniowych s\u0105siad\u00f3w. Zar\u00f3wno w Polsce, jak i w Czechach mocno trzymaj\u0105 si\u0119 zwolennicy powierzania funkcji kierowniczych w instytucjach narodowych rodzimym artystom i mened\u017cerom. Na tym jednak podobie\u0144stwa si\u0119 ko\u0144cz\u0105. W TW-ON dawno ju\u017c porzucono model teatru repertuarowego, dysponuj\u0105cego sta\u0142ym zespo\u0142em solist\u00f3w \u2013 co moim zdaniem stawia pod znakiem zapytania zasadno\u015b\u0107 nazywania tej sceny \u201eOper\u0105 Narodow\u0105\u201d. W dw\u00f3ch najwa\u017cniejszych teatrach czeskich \u2013 Narodowym w Pradze i Narodowym w Brnie \u2013 wszystko wygl\u0105da znacznie bardziej sp\u00f3jnie. Obydwa dzia\u0142aj\u0105 w formule wielkiej machiny organizacyjnej, obejmuj\u0105cej wszelkie rodzaje teatru, zarz\u0105dzanej przez dyrektora naczelnego, kt\u00f3remu podlegaj\u0105 dyrektorzy artystyczni i administracyjni poszczeg\u00f3lnych \u201eoddzia\u0142\u00f3w\u201d. W obu miastach w struktury teatru narodowego wchodzi wi\u0119cej ni\u017c jedna scena operowa. Repertuar jest pot\u0119\u017cny i wyra\u017anie nastawiony na piel\u0119gnowanie rodzimej tw\u00f3rczo\u015bci, ale zar\u00f3wno w sk\u0142adzie dyrekcji, jak i sta\u0142ych zespo\u0142\u00f3w pojawiaj\u0105 si\u0119 ju\u017c nazwiska z zewn\u0105trz \u2013 zw\u0142aszcza w Pradze, gdzie kierownictwo Czeskiego Baletu Narodowego od 2017 roku piastuje Filip Barankiewicz, a na czele Opery Narodowej dwa lata p\u00f3\u017aniej stan\u0105\u0142 re\u017cyser Per Boye Hansen, uprzedni dyrektor artystyczny Den Norske Opera w Oslo.<\/p>\n<p>W\u0142a\u015bnie taka scena narodowa \u2013 wype\u0142niaj\u0105ca sw\u0105 misj\u0119 estetyczn\u0105, spo\u0142eczn\u0105 i edukacyjn\u0105, a zarazem zasilana na co dzie\u0144, nie od wielkiego dzwonu, \u015bwie\u017cymi pomys\u0142ami wybitnych artyst\u00f3w i realizator\u00f3w z ca\u0142ego \u015bwiata \u2013 marzy mi si\u0119 od dawna w Polsce. Teatr, kt\u00f3ry potrafi skusi\u0107 swoj\u0105 ofert\u0105 tak\u017ce przybysz\u00f3w z zagranicy i wzbudzi\u0107 zainteresowanie mi\u0119dzynarodowej krytyki: kr\u00f3tko m\u00f3wi\u0105c, teatr \u201enarodowy\u201d w najnowocze\u015bniejszym tego s\u0142owa znaczeniu, wyzbyty kompleks\u00f3w, promuj\u0105cy kultur\u0119 swojego kraju m\u0105drze i skutecznie, przede wszystkim po to, \u017ceby wprowadzi\u0107 j\u0105 na sta\u0142e do \u015bwiatowego obiegu.<\/p>\n<p><a href=\"https:\/\/atorod.pl\/wp-content\/uploads\/2025\/02\/Navrh-bez-nazvu39.jpg\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" class=\"alignnone size-medium wp-image-8621\" src=\"https:\/\/atorod.pl\/wp-content\/uploads\/2025\/02\/Navrh-bez-nazvu39-300x200.jpg\" alt=\"\" width=\"300\" height=\"200\" srcset=\"https:\/\/atorod.pl\/wp-content\/uploads\/2025\/02\/Navrh-bez-nazvu39-300x200.jpg 300w, https:\/\/atorod.pl\/wp-content\/uploads\/2025\/02\/Navrh-bez-nazvu39-1024x683.jpg 1024w, https:\/\/atorod.pl\/wp-content\/uploads\/2025\/02\/Navrh-bez-nazvu39-768x512.jpg 768w, https:\/\/atorod.pl\/wp-content\/uploads\/2025\/02\/Navrh-bez-nazvu39.jpg 1200w\" sizes=\"auto, (max-width: 300px) 100vw, 300px\" \/><\/a><\/p>\n<p><em>Medea <\/em>w Pradze. Svetlana Aksenova w roli tytu\u0142owej i Arnhei\u00f0ur Eir\u00edksd\u00f3ttir (Neris). Fot. Petr Neubert<\/p>\n<p>Pomarzy\u0107 zawsze sobie mo\u017cna, maj\u0105c zarazem \u015bwiadomo\u015b\u0107, \u017ce akceptacja takiego stanu rzeczy wymaga czasu i cierpliwo\u015bci. Tak\u017ce w Pradze, gdzie poczynania norweskiej dyrekcji wci\u0105\u017c trafiaj\u0105 na op\u00f3r publiczno\u015bci i co bardziej konserwatywnych recenzent\u00f3w. Podobnie by\u0142o ze styczniow\u0105 premier\u0105 <em>Medei <\/em>Cherubiniego w Teatrze Stanowym, ch\u0142odno przyj\u0119t\u0105 przez widz\u00f3w, kt\u00f3rych oczekiwania wyra\u017anie rozmin\u0119\u0142y si\u0119 z muzyczn\u0105 i teatraln\u0105 rzeczywisto\u015bci\u0105 spektaklu.<\/p>\n<p>Rok temu warszawski TW-ON zaprzepa\u015bci\u0142 okazj\u0119 zaprezentowania utworu w dobrze przygotowanej wersji pierwotnej. <em>M\u00e9d\u00e9e<\/em> \u2013 opera, a \u015bci\u015blej <em>op\u00e9ra comique <\/em>z francuskim librettem Fran\u00e7ois-Beno\u00eet Hoffmanna na motywach tragedii Eurypidesa i Corneille\u2019a \u2013 powsta\u0142a w 1797 roku i doczeka\u0142a si\u0119 prapremiery 13 marca w paryskim Th\u00e9\u00e2tre Feydeau. Dzie\u0142o, w kt\u00f3rym fragmenty \u015bpiewane przepleciono ust\u0119pami recytowanymi aleksandrynem, jest wprawdzie klasyczne w formie i pod wzgl\u0119dem struktury muzycznej wyrasta z ducha reformy Glucka, niemniej w sposobie potraktowania g\u0142\u00f3wnej postaci wyprzedza epok\u0119 o dobre sto lat, zapowiadaj\u0105c wielkie operowe dramaty psychologiczne Verdiego, Wagnera, a nawet Ryszarda Straussa. Piekielnie trudna i naje\u017cona mn\u00f3stwem pu\u0142apek technicznych partia tytu\u0142owa powsta\u0142a z my\u015bl\u0105 o Julie-Ang\u00e9lique Scio, wybitnej sopranistce, a zarazem wielkiej aktorce, kt\u00f3ra w\u0142o\u017cy\u0142a w ni\u0105 tyle serca i zapa\u0142u, \u017ce podupad\u0142a na zdrowiu i wkr\u00f3tce p\u00f3\u017aniej zmar\u0142a. Warstwa orkiestrowa \u2013 bogata w nawracaj\u0105ce motywy, g\u0119sta, a mimo to p\u0142ynna pod wzgl\u0119dem narracyjnym \u2013 przeros\u0142a mo\u017cliwo\u015bci percepcyjne wielu \u00f3wczesnych s\u0142uchaczy.<\/p>\n<p>Nic wi\u0119c dziwnego, \u017ce <em>M\u00e9d\u00e9e<\/em> wkr\u00f3tce zesz\u0142a z afisza. I jak cz\u0119sto w takich przypadkach bywa, zacz\u0119to j\u0105 \u201eulepsza\u0107\u201d. W 1800 roku, wystawiona w przek\u0142adzie niemieckim, zyska\u0142a ca\u0142kiem przychylne przyj\u0119cie berli\u0144skiej publiczno\u015bci. Dwa lata p\u00f3\u017aniej dotar\u0142a do Wiednia z librettem przet\u0142umaczonym na w\u0142oski. W 1855 roku Franz Lachner wyrzuci\u0142 z niej dialogi m\u00f3wione i zast\u0105pi\u0142 je i\u015bcie wagnerowskimi recytatywami, posi\u0142kuj\u0105c si\u0119 skr\u00f3con\u0105 wersj\u0105 wiede\u0144sk\u0105, ale z niemieckim librettem. W roku 1909 Carlo Zangarini przet\u0142umaczy\u0142 wersj\u0119 Lachnera na w\u0142oski: z my\u015bl\u0105 o premierze w La Scali. <em>Medea <\/em>w takiej postaci \u2013 najbardziej znanej wsp\u00f3\u0142czesnym mi\u0142o\u015bnikom opery, a zarazem \u017ca\u0142o\u015bnie niepodobnej do pierwowzoru \u2013 zosta\u0142a \u201ewskrzeszona\u201d przez Mari\u0119 Callas, kt\u00f3ra po wyst\u0119pie we Florencji w 1953 roku \u015bpiewa\u0142a j\u0105 ze zmiennym powodzeniem a\u017c do pocz\u0105tku lat sze\u015b\u0107dziesi\u0105tych.<\/p>\n<p>I na t\u0119 wersj\u0119 zdecydowano si\u0119 w Pradze, co od pocz\u0105tku by\u0142o pomys\u0142em do\u015b\u0107 ryzykownym z uwagi na nieuchronne por\u00f3wnania ze sztuk\u0105 wokaln\u0105 Primadonny Assoluta. Przyznam szczerze, \u017ce i ja mia\u0142am w\u0105tpliwo\u015bci, jak z t\u0105 mordercz\u0105 parti\u0105 poradzi sobie Svetlana Aksenova, kt\u00f3r\u0105 w 2018 roku s\u0142ysza\u0142am w partii Lizy w <em>Damie pikowej <\/em>i oceni\u0142am jej g\u0142os jako urodziwy, ale wybitnie liryczny, wr\u0119cz dziewcz\u0119cy w wyrazie. Od tamtej pory zmatowia\u0142, straci\u0142 pewno\u015b\u0107 intonacyjn\u0105 i nie rozwin\u0105\u0142 si\u0119 w g\u00f3rze skali \u2013 w miar\u0119 stabilnie brzmia\u0142 tylko w \u015brednicy. \u015apiewaczka ewidentnie porwa\u0142a si\u0119 na rol\u0119, kt\u00f3ra le\u017cy poza granic\u0105 jej mo\u017cliwo\u015bci, a \u017ce zabrak\u0142o jej tak\u017ce charyzmy, wielbiciele boskiej Callas istotnie mogli poczu\u0107 si\u0119 rozczarowani. Znacznie lepiej wypad\u0142a Jana Sibera (Glauce), kt\u00f3rej zmys\u0142owy, roziskrzony sopran mia\u0142am okazj\u0119 podziwia\u0107 niedawno w <em>Kleider machen Leute <\/em>Zemlinsky\u2019ego. B\u0142\u0119dem by\u0142o powierzenie roli Kreonta Marcellowi Bakonyiemu \u2013 jego bas, niew\u0105tpliwie dobrze prowadzony, okaza\u0142 si\u0119 zbyt jasny i nie do\u015b\u0107 szlachetny w barwie do tej kr\u00f3lewskiej partii. Najja\u015bniejszymi punktami obsady okazali si\u0119 Evan LeRoy Johnson, znakomity Jazon, obdarzony du\u017cym, d\u017awi\u0119cznym, typowo spintowym tenorem i godn\u0105 podziwu umiej\u0119tno\u015bci\u0105 dynamicznego kszta\u0142towania frazy; oraz Islandka Arnhei\u00f0ur Eir\u00edksd\u00f3ttir w roli Neris \u2013 dysponuj\u0105ca nie tylko pi\u0119knym, mieni\u0105cym si\u0119 alikwotami mezzosopranem, ale i \u015bwietnym warsztatem aktorskim. Nie dziwi mnie, \u017ce publiczno\u015b\u0107 doceni\u0142a prac\u0119 ch\u00f3ru (przygotowanie Pavel Van\u011bk), nie do ko\u0144ca rozumiem, dlaczego tak ch\u0142odno przyj\u0119\u0142a odpowiedzialnego za ca\u0142o\u015b\u0107 dyrygenta Roberta Jindr\u0119, kt\u00f3ry do\u0142o\u017cy\u0142 wszelkich stara\u0144, by z tej \u201ezw\u0142oszczonej\u201d partytury wydoby\u0107 jak najwi\u0119cej element\u00f3w \u015bwiadcz\u0105cych o niezwyk\u0142o\u015bci stylu Cherubiniego \u2013 osobliwo\u015bci faktury, czaj\u0105ce si\u0119 niemal w ka\u017cdym takcie napi\u0119cie dramatyczne, sugestywne, zapowiadaj\u0105ce ju\u017c symfonik\u0119 Beethovena obrazy orkiestrowe, w kt\u00f3rych klasyczna sp\u00f3jno\u015b\u0107 formy i brzmienia ust\u0119puje czasem miejsca gor\u0105czkowym dialogom poszczeg\u00f3lnych grup instrumentalnych.<\/p>\n<p><a href=\"https:\/\/atorod.pl\/wp-content\/uploads\/2025\/02\/1736759433-medea-oblekana-55-scaled.jpg\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" class=\"alignnone size-medium wp-image-8622\" src=\"https:\/\/atorod.pl\/wp-content\/uploads\/2025\/02\/1736759433-medea-oblekana-55-300x200.jpg\" alt=\"\" width=\"300\" height=\"200\" srcset=\"https:\/\/atorod.pl\/wp-content\/uploads\/2025\/02\/1736759433-medea-oblekana-55-300x200.jpg 300w, https:\/\/atorod.pl\/wp-content\/uploads\/2025\/02\/1736759433-medea-oblekana-55-1024x681.jpg 1024w, https:\/\/atorod.pl\/wp-content\/uploads\/2025\/02\/1736759433-medea-oblekana-55-768x511.jpg 768w, https:\/\/atorod.pl\/wp-content\/uploads\/2025\/02\/1736759433-medea-oblekana-55-1536x1022.jpg 1536w, https:\/\/atorod.pl\/wp-content\/uploads\/2025\/02\/1736759433-medea-oblekana-55-2048x1363.jpg 2048w\" sizes=\"auto, (max-width: 300px) 100vw, 300px\" \/><\/a><\/p>\n<p>Svetlana Aksenova i Evan LeRoy Johnson (Jazon). Fot. Petr Neubert<\/p>\n<p>Praskim widzom nie spodoba\u0142a si\u0119 te\u017c inscenizacja, przygotowana przez niemieckiego re\u017cysera Rolanda Schwaba we wsp\u00f3\u0142pracy z Paulem Zollerem (scenografia), Sabine Blickenstorfer (kostiumy) i Franckiem Evinem (\u015bwiat\u0142a). Schwab, kt\u00f3ry w czasie pandemii uratowa\u0142 honor Bayreuth oszcz\u0119dn\u0105 i funkcjonaln\u0105 koncepcj\u0105 <em>Tristana<\/em>, w podobnym duchu podszed\u0142 do <em>Medei<\/em> \u2013 moim zdaniem z zaskakuj\u0105co dobrym rezultatem. Zachowuj\u0105c klasyczn\u0105 jedno\u015b\u0107 czasu i miejsca, rozegra\u0142 ca\u0142o\u015b\u0107 na dw\u00f3ch poziomach \u2013 surowego, odartego z wszelkich ozd\u00f3b pa\u0142acu Kreonta, malowanego jedynie \u015bwiat\u0142em wpadaj\u0105cym przez wysokie okna, i podgryzaj\u0105cego go od spodu mrocznego \u015bwiata Medei \u2013 wilgotnego, pe\u0142nego czarnych work\u00f3w na \u015bmieci, tchn\u0105cego zgnilizn\u0105, kt\u00f3ra wkr\u00f3tce zacznie si\u0119 wdziera\u0107 tak\u017ce w przestrze\u0144 korynckiej rezydencji. Z ka\u017cd\u0105 kolejn\u0105 scen\u0105 w pa\u0142acu robi si\u0119 coraz ciemniej \u2013 a\u017c do chwili, kiedy dom niedosz\u0142ych nowo\u017ce\u0144c\u00f3w stanie w p\u0142omieniach, a Jazon wyniesie z po\u017caru zw\u0119glone cia\u0142o Glauce: tak za\u015blepiony rozpacz\u0105 po stracie ukochanej, by ca\u0142kiem zapomnie\u0107 o swoich synach i dopiero w finale dostrzec ich wisz\u0105ce pod sufitem zw\u0142oki. Nie by\u0142o w tej inscenizacji ani natr\u0119tnego psychologizowania, ani pr\u00f3b osadzenia klasycznej tragedii w bie\u017c\u0105cym kontek\u015bcie politycznym \u2013 prosty wsp\u00f3\u0142czesny kostium tylko si\u0119 przys\u0142u\u017cy\u0142 czysto\u015bci przekazu.<\/p>\n<p>Ciekawe, czy spektakl z czasem okrzepnie i zyska bardziej przychyln\u0105 publiczno\u015b\u0107. Moim zdaniem w pe\u0142ni na to zas\u0142u\u017cy\u0142 \u2013 w por\u00f3wnaniu z innymi propozycjami teatru re\u017cyserskiego koncepcje Schwaba sprawiaj\u0105 wra\u017cenie wyj\u0105tkowo klarownych i przyjaznych \u015bpiewakom. Przedstawienia opowiedziane r\u00f3wnie oszcz\u0119dnym i nowoczesnym j\u0119zykiem scenicznym s\u0105 ju\u017c od dawna codzienno\u015bci\u0105 w Brnie, gdzie spotykaj\u0105 si\u0119 ze znacznie lepszym przyj\u0119ciem, zar\u00f3wno ze strony widz\u00f3w, jak i krytyki. Dlatego nazajutrz po praskiej premierze wybra\u0142am si\u0119 do Jan\u00e1\u010dkovego divadla na jedn\u0105 z najg\u0142o\u015bniejszych inscenizacji bie\u017c\u0105cego sezonu: <em>Rusa\u0142k\u0119 <\/em>w re\u017cyserii Davida Radoka, kt\u00f3rego wcze\u015bniejsza <em>Salome <\/em>zrobi\u0142a na mnie piorunuj\u0105ce wra\u017cenie.<\/p>\n<p>Tym razem jednak wysz\u0142am z teatru odrobin\u0119 skonfundowana. Po pierwsze, nie do\u015b\u0107 jasn\u0105 deklaracj\u0105 Radoka, \u017ce przywi\u00f3z\u0142 do Brna nie tyle now\u0105 koncepcj\u0119 sceniczn\u0105 arcydzie\u0142a Dworzaka, ile rekonstrukcj\u0119 przedstawienia, kt\u00f3re wyre\u017cyserowa\u0142 w 2012 roku w G\u00f6teborgu \u2013 w zjawiskowej urody dekoracjach Lars-\u00c5kego Thessmanna, nawi\u0105zuj\u0105cych do obraz\u00f3w du\u0144skiego artysty Vilhelma Hammersh\u00f8ia, autora monochromatycznych, wype\u0142nionych intymnym \u015bwiat\u0142em widok\u00f3w wn\u0119trz. Radok, kt\u00f3ry w programie brne\u0144skiego spektaklu figuruje te\u017c jako scenograf, przyznaje wprawdzie, \u017ce czerpa\u0142 inspiracj\u0119 z dzie\u0142a Thessmanna \u2013 na scenie Jan\u00e1\u010dkovego divadla ujrza\u0142am jednak niemal dos\u0142owne odwzorowanie oprawy plastycznej spektaklu z G\u00f6teborgsoperan, mo\u017ce z wyj\u0105tkiem II aktu, gdzie Radok rozbudowa\u0142 sceneri\u0119 w g\u0142\u0105b, w pe\u0142ni wykorzystuj\u0105c przestrze\u0144 teatru w Brnie. Podobnie jest z kostiumami Zuzany Je\u017ekovej, kt\u00f3re odwo\u0142uj\u0105 si\u0119 jednoznacznie do projekt\u00f3w Ann-Mari Anttili \u2013 owszem, czasem r\u00f3\u017cni\u0105 si\u0119 od nich kolorem i szczeg\u00f3\u0142ami kroju, zdarza\u0142o mi si\u0119 jednak ogl\u0105da\u0107 wznowienia legendarnych spektakli, w kt\u00f3rych kostiumografowie pozwalali sobie na znacznie dalej id\u0105ce odst\u0119pstwa od pierwowzoru. Nie podejrzewam realizator\u00f3w ani dyrekcji teatru o z\u0142e intencje, wola\u0142abym jednak, \u017ceby tego rodzaju informacje by\u0142y jasno zaznaczone w programach i na stronie internetowej \u2013 zw\u0142aszcza \u017ce chodzi o przedstawienie, kt\u00f3re przed laty odbi\u0142o si\u0119 szerokim echem, nie tylko w w\u0105skim \u015bwiatku operowym.<\/p>\n<p><a href=\"https:\/\/atorod.pl\/wp-content\/uploads\/2025\/02\/36_olb1196_53616621688_o-scaled-1.jpg\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" class=\"alignnone size-medium wp-image-8623\" src=\"https:\/\/atorod.pl\/wp-content\/uploads\/2025\/02\/36_olb1196_53616621688_o-scaled-1-300x200.jpg\" alt=\"\" width=\"300\" height=\"200\" srcset=\"https:\/\/atorod.pl\/wp-content\/uploads\/2025\/02\/36_olb1196_53616621688_o-scaled-1-300x200.jpg 300w, https:\/\/atorod.pl\/wp-content\/uploads\/2025\/02\/36_olb1196_53616621688_o-scaled-1-1024x681.jpg 1024w, https:\/\/atorod.pl\/wp-content\/uploads\/2025\/02\/36_olb1196_53616621688_o-scaled-1-768x511.jpg 768w, https:\/\/atorod.pl\/wp-content\/uploads\/2025\/02\/36_olb1196_53616621688_o-scaled-1-1536x1022.jpg 1536w, https:\/\/atorod.pl\/wp-content\/uploads\/2025\/02\/36_olb1196_53616621688_o-scaled-1-2048x1362.jpg 2048w\" sizes=\"auto, (max-width: 300px) 100vw, 300px\" \/><\/a><\/p>\n<p><em>Rusa\u0142ka <\/em>w Brnie. Jan \u0160\u0165\u00e1va (Wodnik) i V\u00e1clava Krej\u010d\u00ed (Je\u017eibaba). Fot. Marek Olbrzymek<\/p>\n<p>Po drugie, Radok zastosowa\u0142 w Brnie ten sam zabieg, co wcze\u015bniej w G\u00f6teborgu: proponuj\u0105c odczytanie <em>Rusa\u0142ki <\/em>przez pryzmat archetyp\u00f3w Jungowskich i psychoanalizy Freuda, zdecydowa\u0142 si\u0119 usun\u0105\u0107 z dzie\u0142a wszelkie motywy ludowo-ba\u015bniowe, co w praktyce oznacza zredukowanie obsady o postaci Gajowego i Kuchcika, okrojenie partii Je\u017eibaby i dodatkowe ingerencje w pozosta\u0142y tekst. Tym samym z utworu uby\u0142a mniej wi\u0119cej jedna pi\u0105ta materia\u0142u muzyczno-tekstowego. Rozumiem, gdyby re\u017cyser pierwszy wpad\u0142 na pomys\u0142 freudowsko-ibsenowskiej <em>Rusa\u0142ki, <\/em>ale realizowane w tym duchu spektakle pojawiaj\u0105 si\u0119 na \u015bwiatowych scenach od blisko p\u00f3\u0142 wieku, a tw\u00f3rcy najbardziej udanych inscenizacji \u2013 na czele z Pountneyem i McDonaldem \u2013 wykorzystali zawarty w operze \u201eelement ba\u015bniowy\u201d z ogromn\u0105 korzy\u015bci\u0105 dla swoich koncepcji. Libretto Jaroslava Kvapila czerpie przecie\u017c inspiracj\u0119 zar\u00f3wno z ba\u015bniowo-naturalistycznych sztuk Hauptmanna, jak i z p\u00f3\u017anej, symbolistycznej tw\u00f3rczo\u015bci Ibsena. Kvapil porusza\u0142 temat zderzenia dw\u00f3ch porz\u0105dk\u00f3w \u015bwiata w swoich w\u0142asnych dramatach. By\u0142 jednym z pionier\u00f3w czeskiego teatru modernistycznego. Jego <em>Rusa\u0142ka<\/em>, mistrzowsko skonstruowana w warstwie j\u0119zykowej i dramaturgicznej, jest odr\u0119bnym arcydzie\u0142em, zdradzaj\u0105cym pokrewie\u0144stwa z tw\u00f3rczo\u015bci\u0105 Oscara Wilde\u2019a. Dworzak traktowa\u0142 ten tekst z nieomal nabo\u017cn\u0105 czci\u0105, o czym \u015bwiadczy cho\u0107by jego korespondencja z Kvapilem. Radok, b\u0105d\u017a co b\u0105d\u017a Czech, dostrzeg\u0142 w nim tylko pesymizm i dekadencj\u0119, ca\u0142kowicie pomijaj\u0105c tak charakterystyczn\u0105 dla \u015brodkowoeuropejskiego modernizmu grotesk\u0119 i czarny humor.<\/p>\n<p>Koncepcja Radoka znalaz\u0142a wielu zwolennik\u00f3w, tak\u017ce w\u015br\u00f3d wielbicieli <em>Rusa\u0142ki. <\/em>Mnie \u2013 paradoksalnie \u2013 chwilami d\u0142u\u017cy\u0142a si\u0119 ta narracja, realizowana monotonnie, na jednym poziomie emocji, bez chwil dramatycznej przeciwwagi, kt\u00f3re u Kvapila i Dworzaka pe\u0142ni\u0105 nie tylko funkcj\u0119 przerywnik\u00f3w, ale te\u017c istotnych, dope\u0142niaj\u0105cych kontekst komentarzy. Pod wzgl\u0119dem wizualnym jest to jednak spektakl naprawd\u0119 ol\u015bniewaj\u0105cy \u2013 malarska opowie\u015b\u0107 o tysi\u0105cu odcieni samotno\u015bci, pustki i osamotnienia, balansuj\u0105ca na granicy dw\u00f3ch \u015bwiat\u00f3w, kt\u00f3re tylko pozornie si\u0119 przenikaj\u0105. Zwiastuny nieszcz\u0119\u015bcia kryj\u0105 si\u0119 wsz\u0119dzie. Trzciny porastaj\u0105ce brzegi pomost\u00f3w \u0142\u0105cz\u0105cych wn\u0119trze z zewn\u0119trzem s\u0105 po\u017c\u00f3\u0142k\u0142e ju\u017c w pierwszym akcie, izba jest pusta i szara, ale w por\u00f3wnaniu z aktem trzecim, gdzie resztki opadni\u0119tych \u017ad\u017abe\u0142 walaj\u0105 si\u0119 po zalanej wod\u0105 pod\u0142odze, istotnie mo\u017ce si\u0119 wyda\u0107 przytulnym schronieniem. Zamkowy ogr\u00f3d roz\u015bwietlaj\u0105 zawieszone pod czarnym niebem \u017cyrandole, w kt\u00f3rych blasku niczego nie wida\u0107: weselni go\u015bcie zdaj\u0105 si\u0119 nie dostrzega\u0107 ani niemej rozpaczy Rusa\u0142ki, ani udr\u0119ki Wodnika, ani tego, co dzieje si\u0119 mi\u0119dzy Ksi\u0119ciem a Obc\u0105 Ksi\u0119\u017cniczk\u0105. Radok mocno wyeksponowa\u0142 wagnerowskie aspekty tej opowie\u015bci: przekomarzanki le\u015bnych nimf ze z\u0142aknionym blisko\u015bci Wodnikiem wzbudzaj\u0105 nieodparte skojarzenia z pocz\u0105tkiem <em>Z\u0142ota Renu <\/em>i upokorzeniem Alberyka, zimna i niedost\u0119pna Je\u017eibaba nabiera pewnych cech Erdy, \u015bmier\u0107 Ksi\u0119cia i powr\u00f3t Rusa\u0142ki w \u015bwiat wodnej nocy przypomina fina\u0142 <em>Tristana i Izoldy<\/em>.<\/p>\n<p><a href=\"https:\/\/atorod.pl\/wp-content\/uploads\/2025\/02\/olb4230-edit-1_53629183058_o-scaled-1.jpg\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" class=\"alignnone size-medium wp-image-8624\" src=\"https:\/\/atorod.pl\/wp-content\/uploads\/2025\/02\/olb4230-edit-1_53629183058_o-scaled-1-300x199.jpg\" alt=\"\" width=\"300\" height=\"199\" srcset=\"https:\/\/atorod.pl\/wp-content\/uploads\/2025\/02\/olb4230-edit-1_53629183058_o-scaled-1-300x199.jpg 300w, https:\/\/atorod.pl\/wp-content\/uploads\/2025\/02\/olb4230-edit-1_53629183058_o-scaled-1-1024x678.jpg 1024w, https:\/\/atorod.pl\/wp-content\/uploads\/2025\/02\/olb4230-edit-1_53629183058_o-scaled-1-768x509.jpg 768w, https:\/\/atorod.pl\/wp-content\/uploads\/2025\/02\/olb4230-edit-1_53629183058_o-scaled-1-1536x1018.jpg 1536w, https:\/\/atorod.pl\/wp-content\/uploads\/2025\/02\/olb4230-edit-1_53629183058_o-scaled-1-2048x1357.jpg 2048w\" sizes=\"auto, (max-width: 300px) 100vw, 300px\" \/><\/a><\/p>\n<p>Peter Berger (Ksi\u0105\u017c\u0119) i Jana \u0160rejma Ka\u010d\u00edrkov\u00e1 (Rusa\u0142ka). Fot. Marek Olbrzymek<\/p>\n<p>Przedstawienie by\u0142o te\u017c doskonale przygotowane pod wzgl\u0119dem muzycznym. Jana \u0160rejma Ka\u010d\u00edrkov\u00e1 wy\u015bpiewa\u0142a swym d\u017awi\u0119cznym, rozmigotanym sopranem ca\u0142\u0105 nadziej\u0119, b\u00f3l i rezygnacj\u0119 tytu\u0142owej bohaterki. Peter Berger po raz kolejny dowi\u00f3d\u0142, \u017ce w arcytrudnej partii Ksi\u0119cia \u2013 bohaterskiej, ale wymagaj\u0105cej du\u017cej dozy liryzmu i przede wszystkim bardzo rozleg\u0142ej skali \u2013 niewielu ma sobie r\u00f3wnych na wsp\u00f3\u0142czesnych scenach. Wspania\u0142ym Wodnikiem okaza\u0142 si\u0119 Jan \u0160\u0165\u00e1va \u2013 typowo \u201eczeski\u201d bas, imponuj\u0105cy g\u0142\u0119bi\u0105 brzmienia, fenomenaln\u0105 dykcj\u0105, lekko\u015bci\u0105 frazy i przenikliwo\u015bci\u0105 w budowaniu tej niejednoznacznej postaci. Obdarzona pewnym, \u015bwietnie prowadzonym mezzosopranem V\u00e1clava Krej\u010d\u00ed zarysowa\u0142a przekonuj\u0105c\u0105 sylwetk\u0119 ch\u0142odnej i pryncypialnej Je\u017eibaby. Odrobin\u0119 mniej podoba\u0142a mi si\u0119 Eli\u0161ka Gattringerov\u00e1 w partii Obcej Ksi\u0119\u017cniczki, wykonanej sopranem o wolumenie godnym Brunhildy, chwilami jednak zbyt ostrym, zw\u0142aszcza w g\u00f3rze skali. Niezwyk\u0142\u0105 muzykalno\u015bci\u0105 wykazali si\u0119 pozostali soli\u015bci: trzy Le\u015bne Nimfy (Doubravka Novotn\u00e1, Ivana Pavl\u016f i Monika J\u00e4gerov\u00e1) oraz Tade\u00e1\u0161 Hoza (My\u015bliwy). Ca\u0142o\u015b\u0107 \u2013 wraz ze znakomitym ch\u00f3rem Opery NdB \u2013 poprowadzi\u0142 Marko Ivanovi\u0107, chwilami w zbyt statecznych jak na m\u00f3j gust tempach, za to z ogromn\u0105 dba\u0142o\u015bci\u0105 o detale tej intymnej, nieodparcie zmys\u0142owej partytury.<\/p>\n<p>Ponarzeka\u0142am sobie, pozachwyca\u0142am si\u0119 i o\u015bwiadczam, \u017ce to dobry znak. Za po\u0142udniow\u0105 granic\u0105 dzieje si\u0119 prawdziwy teatr operowy. Niezwykle aktywny, imponuj\u0105cy rozleg\u0142o\u015bci\u0105 repertuaru, stabilnym poziomem muzycznym i odwag\u0105 w realizowaniu ambitnych przedsi\u0119wzi\u0119\u0107, kt\u00f3re nie zawsze ko\u0144cz\u0105 si\u0119 pe\u0142nym sukcesem. Teatr, kt\u00f3rego spektakli nie trzeba wstydliwie przemilcza\u0107 ani chwali\u0107 na wyrost, bo na tym etapie potrafi si\u0119 tak\u017ce zmierzy\u0107 z krytyk\u0105. Jak\u017ce mi tego brakuje na co dzie\u0144 \u2013 na szcz\u0119\u015bcie do Czech niedaleko.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>Czekaj\u0105c z niepokojem, ale te\u017c z nadziej\u0105 na zapowiadane od dawna zmiany na stanowiskach dyrektorskich w Teatrze Wielkim-Operze Narodowej, bacznie obserwuj\u0119 poczynania naszych po\u0142udniowych s\u0105siad\u00f3w. Zar\u00f3wno w Polsce, jak i w Czechach mocno trzymaj\u0105 si\u0119 zwolennicy powierzania funkcji kierowniczych w instytucjach narodowych rodzimym artystom i mened\u017cerom. Na tym jednak podobie\u0144stwa si\u0119 ko\u0144cz\u0105. W TW-ON dawno &#8230; <span class=\"more\"><a class=\"more-link\" href=\"https:\/\/atorod.pl\/?p=8620\">[Read more&#8230;]<\/a><\/span><\/p>\n","protected":false},"author":2,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[7],"tags":[],"class_list":{"0":"entry","1":"post","2":"publish","3":"author-mangusta","4":"post-8620","6":"format-standard","7":"category-wedrowki-operowe"},"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/atorod.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/8620","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/atorod.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/atorod.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/atorod.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/2"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/atorod.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=8620"}],"version-history":[{"count":5,"href":"https:\/\/atorod.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/8620\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":8631,"href":"https:\/\/atorod.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/8620\/revisions\/8631"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/atorod.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=8620"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/atorod.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=8620"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/atorod.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=8620"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}