L\u2019estro armonico <\/em>\u2013 c\u00f3\u017c to w\u0142a\u015bciwie znaczy? W polskiej tradycji koncertowej pozostawia si\u0119 tytu\u0142 w brzmieniu oryginalnym i rzadko podejmuje pr\u00f3by jego obja\u015bnienia. W tradycji angielskiej utar\u0142o si\u0119 stosowanie eufemizm\u00f3w \u2013 fancy<\/em>, whim<\/em>, czasem inspiration <\/em>\u2013 kt\u00f3re mo\u017cna z grubsza prze\u0142o\u017cy\u0107 na muzyczny kaprys lub poryw natchnienia. Tymczasem wyraz estro<\/em> pochodzi od \u0142aci\u0144skiego rzeczownika oestrus<\/em>, kt\u00f3rym okre\u015blano uporczywego gza \u2013 owada paso\u017cytuj\u0105cego mi\u0119dzy innymi na bydle domowym, kt\u00f3rego uk\u0105szenie jest dla cz\u0142owieka niezwykle bolesne, wywo\u0142uje sw\u0119dz\u0105cy rumie\u0144, a w skrajnych przypadkach mo\u017ce prowadzi\u0107 do wstrz\u0105su i \u015bmierci. \u0141aci\u0144ska nazwa gza wzi\u0119\u0142a si\u0119 z kolei od imienia satyra Ojstrosa, jednego z dow\u00f3dc\u00f3w pijanej armii Dionizosa w jego wyprawie na Indie. S\u0142owo oestrus <\/em>oznacza\u0142o te\u017c podniecenie o charakterze seksualnym, sza\u0142 uniesie\u0144, w kt\u00f3rym cz\u0142owiek zachowuje si\u0119, jakby ugryz\u0142a go wielka ko\u0144ska mucha. We wsp\u00f3\u0142czesnym j\u0119zyku w\u0142oskim wyraz estro <\/em>ma kilka desygnat\u00f3w: mo\u017ce oznacza\u0107 dar tw\u00f3rczy, kreatywn\u0105 wen\u0119 albo po prostu ruj\u0119 \u2013 faz\u0119 wzmo\u017conego pop\u0119du p\u0142ciowego, a zarazem p\u0142odno\u015bci u samic wi\u0119kszo\u015bci ssak\u00f3w.<\/p>\n Strona tytu\u0142owa pierwszego wydania L’estro armonico\u00a0<\/em><\/p>\n Jakkolwiek u\u017cy\u0107 tego s\u0142owa w przeno\u015bni, i tak zabrzmi dosadniej ni\u017c niewzbudzaj\u0105ce podobnych skojarze\u0144 natchnienie. Wieloznaczny, kryj\u0105cy rozmaite podteksty tytu\u0142 zbioru zaproponowa\u0142 Vivaldiemu jego wydawca Estienne Roger, hugenota, kt\u00f3ry po odwo\u0142aniu przez Ludwika XIV edyktu nantejskiego, zapewniaj\u0105cego francuskim protestantom swobod\u0119 wyznania, wyemigrowa\u0142 wraz z rodzin\u0105 do Holandii i za\u0142o\u017cy\u0142 w Amsterdamie w\u0142asn\u0105 oficyn\u0119 muzyczn\u0105, kt\u00f3ra z czasem uros\u0142a do rangi jednej z najlepszych w Europie. L\u2019estro armonico<\/em>, zbi\u00f3r dwunastu koncert\u00f3w skrzypcowych, wydany przez Rogera w 1711 roku, by\u0142 nie tylko pierwsz\u0105 tego rodzaju publikacj\u0105 w dorobku Vivaldiego, ale te\u017c pierwszym wydaniem jego utwor\u00f3w poza granicami Italii. Poprzednie kompozycje ukaza\u0142y si\u0119 drukiem w Wenecji; by\u0142y to zbiory dwunastu sonat triowych (1705) i dwunastu sonat solowych (1709) \u2013 w obu przypadkach plon jego dzia\u0142alno\u015bci w charakterze nauczyciela gry na skrzypcach w Conservatorio dell\u2019 Ospedale della Piet\u00e0 przy s\u0142ynnym sieroci\u0144cu dla dziewcz\u0105t, kt\u00f3ry dysponowa\u0142 w\u0142asnym, doskonale wykszta\u0142conym zespo\u0142em muzycznym. Takich przytu\u0142k\u00f3w i ansambli by\u0142o w mie\u015bcie a\u017c cztery. Francuski historyk Charles de Brosses wspomina\u0142 swoj\u0105 wizyt\u0119 w Wenecji w latach trzydziestych XVIII wieku w stylu r\u00f3wnie dwuznacznym, jak tytu\u0142 L\u2019estro armonico<\/em>: \u201e\u015bpiewaj\u0105 jak anio\u0142y, graj\u0105 na skrzypcach, flecie, organach, oboju, wiolonczeli i fagocie; kr\u00f3tko m\u00f3wi\u0105c, nie przestraszy ich wielko\u015b\u0107 \u017cadnego instrumentu\u2026 Zar\u0119czam, \u017ce nie ma nic przyjemniejszego nad widok pi\u0119knej m\u0142odej mniszki w bia\u0142ym habicie, z ga\u0142\u0105zk\u0105 kwitn\u0105cego granatu za uchem, z najwy\u017cszym wdzi\u0119kiem i precyzj\u0105 narzucaj\u0105cej rytm orkiestrze\u201d.<\/p>\n Zbi\u00f3r wydany w Amsterdamie otworzy\u0142 nowy etap w karierze kompozytora. Wkr\u00f3tce potem doczeka\u0142 si\u0119 przedruk\u00f3w w Londynie i Pary\u017cu; Johann Joachim Quantz zachwyci\u0142 si\u0119 nim ju\u017c w 1714 roku i pisa\u0142, \u017ce \u201ewspania\u0142e ritornele Vivaldiego\u201d s\u0142u\u017cy\u0142y mu za wz\u00f3r w jego w\u0142asnej tw\u00f3rczo\u015bci. Transkrypcji koncert\u00f3w na instrumenty klawiszowe dokona\u0142 mi\u0119dzy innymi Johann Sebastian Bach, s\u0142ynny niewidomy harfista John Parry zaaran\u017cowa\u0142 kilka na w\u0142asny instrument. Kolekcja \u2013 cz\u0119\u015bciowo zebrana przez Rogera, cz\u0119\u015bciowo skomponowana na jego zam\u00f3wienie \u2013 okaza\u0142a si\u0119 jednym z najbardziej wp\u0142ywowych zbior\u00f3w muzyki instrumentalnej w ca\u0142ym stuleciu.<\/p>\n Ospedale della Piet\u00e0 na rycinie z XVIII wieku<\/p>\n Na poz\u00f3r nic w niej niezwyk\u0142ego. Utwory trzymaj\u0105 si\u0119 tego samego schematu concerto a 7<\/em>, czyli przeznaczonego na siedem instrument\u00f3w: czworo skrzypiec, dwie alt\u00f3wki, wiolonczel\u0119 oraz basso continuo, realizowane na klawesynie i violone. W ka\u017cdej kolejnej grupie koncert\u00f3w \u2013 uszeregowanych po trzy \u2013 pierwszy jest napisany na czworo skrzypiec, drugi na dwoje, trzeci na skrzypce solo. W niekt\u00f3rych kompozycjach instrumentem solowym jest tak\u017ce wiolonczela, co zbli\u017ca je do tradycyjnej formy \u201erzymskiego\u201d concerto grosso. Kiedy si\u0119 jednak uwa\u017cnie w nie ws\u0142ucha\u0107, nietrudno zrozumie\u0107, dlaczego wsp\u00f3\u0142czesnym Vivaldiego wszystko wyda\u0142o si\u0119 w nich nowe: intensywny, nieomal teatralny dialog partii solowych i zespo\u0142owych; zaskakuj\u0105ce wsp\u00f3\u0142brzmienia, wynikaj\u0105ce z dog\u0142\u0119bnej znajomo\u015bci instrument\u00f3w i nieposkromionej wyobra\u017ani w wykorzystaniu ich mo\u017cliwo\u015bci do cna; dramatyczne kontrasty agogiczne i dynamiczne, kt\u00f3re Vivaldi b\u0119dzie z upodobaniem podkre\u015bla\u0142 tak\u017ce w p\u00f3\u017aniejszych koncertach ze zbior\u00f3w La Stravaganza, Il Cimento dell’Armonia e dell’Inventione <\/em>(ze s\u0142ynnymi Czterema porami roku<\/em>) oraz La Cetra. <\/em><\/p>\n Dla wsp\u00f3\u0142czesnego s\u0142uchacza te\u017c mog\u0105 zyska\u0107 walor nowo\u015bci, kiedy zabrzmi\u0105 z udzia\u0142em Isabelle Faust, graj\u0105cej na wspania\u0142ym instrumencie Antonia Stradivariego, datowanym przez specjalist\u00f3w na 1704 rok, czyli z\u0142oty okres w rzemio\u015ble s\u0142ynnego lutnika. Tak zwana \u015api\u0105ca Kr\u00f3lewna jest jednym z nielicznych \u201estradivarius\u00f3w\u201d z zachowan\u0105 oryginaln\u0105 szyjk\u0105. Przebudzi\u0142a si\u0119 po latach snu dopiero w r\u0119kach Faust, odkupiona z kolekcji rodziny Boeslager\u00f3w przez Landeskreditbank w Badenii-Wirtembergii i udost\u0119pniona niemieckiej skrzypaczce. Pod palcami mistrzyni \u015bpiewa jak natchniona, g\u0142osem jasnym, \u015bwietlistym i mi\u0119kszym od ptasich treli. Jak natchniona. Albo jak w porywie dionizyjskiego sza\u0142u.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":" Lada dzie\u0144 relacja z Czech w przek\u0142adzie angielskim, czekamy te\u017c na lutowy numer „Teatru”, a tymczasem – na przysz\u0142\u0105 zach\u0119t\u0119 dla tych, kt\u00f3rzy nie dotarli 26 stycznia na wyst\u0119p Isabelle Faust oraz Il Giardino Armonico pod dyrekcj\u0105 Giovanniego Antoniniego w siedzibie NOSPR; a tak\u017ce z my\u015bl\u0105 o tych, kt\u00f3rzy chcieliby dowiedzie\u0107 si\u0119 czego\u015b wi\u0119cej o … [Read more…]<\/a><\/span><\/p>\n","protected":false},"author":2,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[8],"tags":[],"class_list":{"0":"entry","1":"post","2":"publish","3":"author-mangusta","4":"post-8632","6":"format-standard","7":"category-miscellanea"},"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/atorod.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/8632","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/atorod.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/atorod.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/atorod.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/2"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/atorod.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=8632"}],"version-history":[{"count":3,"href":"https:\/\/atorod.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/8632\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":8637,"href":"https:\/\/atorod.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/8632\/revisions\/8637"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/atorod.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=8632"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/atorod.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=8632"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/atorod.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=8632"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}![\"\"](\"https:\/\/atorod.pl\/wp-content\/uploads\/2025\/02\/Etienne_Roger_Lestro_armonico_st_edition.jpg\")
<\/a><\/p>\n<\/a><\/p>\n