{"id":8652,"date":"2025-02-21T15:58:02","date_gmt":"2025-02-21T14:58:02","guid":{"rendered":"https:\/\/atorod.pl\/?p=8652"},"modified":"2025-02-21T15:58:02","modified_gmt":"2025-02-21T14:58:02","slug":"szukaj-rytmu-znajdziesz-sens","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/atorod.pl\/?p=8652","title":{"rendered":"Szukaj rytmu, znajdziesz sens"},"content":{"rendered":"

Gdybym nie siedzia\u0142a dzi\u015b do czwartej rano nad recenzj\u0105 z Simona Boccanegry<\/em>, zapewne wreszcie napisa\u0142abym s\u0142\u00f3w kilka o wiede\u0144skim przedstawieniu Palestriny\u00a0<\/em>Pfitznera – czyli tekst, z kt\u00f3rym nosz\u0119 si\u0119 od dawna i kt\u00f3ry nie b\u0119dzie recenzj\u0105 w \u015bcis\u0142ym znaczeniu s\u0142owa, bo by\u0142 to m\u00f3j jedyny w ubieg\u0142ym roku wyjazd podj\u0119ty dla czystej przyjemno\u015bci. Nie napisa\u0142am, wi\u0119c postanowi\u0142am uczci\u0107 siedemdziesi\u0105te urodziny Simone’a Rattle’a i… znalaz\u0142am w czelu\u015bciach komputera obszerny artyku\u0142 na jego temat sprzed lat kilkunastu, powsta\u0142y nie pami\u0119tam ju\u017c z jakiej okazji ani na czyje zam\u00f3wienie. I za nic nie mog\u0119 sobie przypomnie\u0107. Trac\u0105c zatem nadziej\u0119, \u017ce do\u017cyj\u0119 siedemdziesi\u0105tki w r\u00f3wnie dobrej formie jak Maestro, \u017cycz\u0119 Pa\u0144stwu przyjemnej lektury.<\/p>\n

***<\/p>\n

Cho\u0107 Berlin le\u017cy zaledwie siedemdziesi\u0105t kilometr\u00f3w od granicy z Polsk\u0105, przeci\u0119tny meloman musi si\u0119 sporo natrudzi\u0107, \u017ceby wys\u0142ucha\u0107 koncertu Berliner Philharmoniker (BPO) pod batut\u0105 ich obecnego dyrektora artystycznego, Sir Simona Rattle\u2019a. Bilety znikaj\u0105 z kas z p\u00f3\u0142rocznym wyprzedzeniem, wi\u0119c zapalonym mi\u0142o\u015bnikom nie pozostaje nic innego, jak wsi\u0105\u015b\u0107 w poci\u0105g, pojawi\u0107 si\u0119 odpowiednio wcze\u015bniej pod s\u0142ynnym modernistycznym gmachem projektu Hansa Scharouna na skraju Tiergarten, stan\u0105\u0107 pos\u0142usznie w kolejce innych meloman\u00f3w \u2013 najlepiej od razu z tabliczk\u0105 \u201eSuche Karten\u201d \u2013 i czeka\u0107. Mo\u017ce tym razem si\u0119 uda. W 2008 roku tutejszy zesp\u00f3\u0142 uplasowa\u0142 si\u0119 na drugim miejscu rankingu najlepszych orkiestr na \u015bwiecie, zorganizowanym przez magazyn brytyjski \u201eGramophone\u201d. Wy\u017cej oceniono tylko Koninklijk Concertgebouworkest z Amsterdamu. Dwa lata wcze\u015bniej, w 2006 roku, berli\u0144czycy wspi\u0119li si\u0119 na trzeci\u0105 pozycj\u0119 w podobnym rankingu orkiestr europejskich. Wszystko to za kadencji Rattle\u2019a, kt\u00f3rego ju\u017c w 1999 roku wybrano g\u0142osami muzyk\u00f3w i wyznaczono na nast\u0119pc\u0119 Claudia Abbado. 7 wrze\u015bnia 2002 roku \u015bwie\u017co mianowany dyrektor Sir Simon Rattle poprowadzi\u0142 Asyla<\/em> Thomasa Ad\u00e8sa i V Symfoni\u0119 <\/em>Mahlera, otwieraj\u0105c now\u0105 kart\u0119 w historii BPO, powsta\u0142ej r\u00f3wno sto dwadzie\u015bcia lat wcze\u015bniej, bo w 1882 roku. By\u0107 mo\u017ce warto w tym miejscu doda\u0107, \u017ce powsta\u0142ej na z\u0142o\u015b\u0107 \u2013 tak zwana Fr\u00fchere Bilsesche Kapelle, czyli \u201eBy\u0142a Kapela Bilsego\u201d, zrejterowa\u0142a spod batuty Benjamina Bilsego w prote\u015bcie przeciwko decyzji maestra, kt\u00f3ry oznajmi\u0142, \u017ce na koncert do Warszawy orkiestra pojedzie poci\u0105giem, ale w wagonach czwartej klasy. Rogate dusze wesz\u0142y w sk\u0142ad zespo\u0142u, kt\u00f3ry jeszcze u schy\u0142ku XIX wieku zyska\u0142 \u015bwiatow\u0105 renom\u0119, dzi\u0119ki wybitnemu kierownictwu Hansa von B\u00fclowa. Berli\u0144czycy przechodzili burzliwe koleje losu \u2013 w\u0142\u0105cznie ze \u015bmierci\u0105 tu\u017cpowojennego szefa, Rosjanina Leo Borcharda, kt\u00f3ry zgin\u0105\u0142 przez pomy\u0142k\u0119, w sierpniu 1945 roku, od kuli ameryka\u0144skiego \u017co\u0142nierza \u2013 nigdy jednak nie grali pod r\u0119k\u0105 przeci\u0119tniaka. Nikisch, Furtw\u00e4ngler, Celibidache, Karajan i Abbado prowadzili zesp\u00f3\u0142 od triumfu do triumfu, czasem tylko przy\u0107mionego niejasn\u0105 sytuacj\u0105 polityczn\u0105 b\u0105d\u017a finansow\u0105. Kim jest Simon Rattle, w chwili obj\u0119cia orkiestry dyrygent stosunkowo m\u0142ody, kt\u00f3ry wydoby\u0142 j\u0105 z zapa\u015bci bud\u017cetowej po zjednoczeniu Berlina i d\u017awign\u0105\u0142 na absolutne wy\u017cyny sztuki wykonawczej?<\/p>\n

Przyszed\u0142 na \u015bwiat 19 stycznia 1955 roku w Liverpoolu, w rodzinie podporucznika Ochotniczej Rezerwy Kr\u00f3lewskiej Marynarki Wojennej. Ani profesja ojca, ani miejsce urodzenia \u2013 stolica hrabstwa Meyerside, kojarzona przede wszystkim z Beatlesami, bujnym \u017cyciem nocnym i typow\u0105 dla port\u00f3w wielokulturowo\u015bci\u0105 \u2013 nie zwiastowa\u0142y ma\u0142emu Simonowi spektakularnej kariery muzycznej. Wykszta\u0142cenie odebra\u0142 jednak porz\u0105dne: w s\u0142ynnym Liverpool College, najstarszej z prywatnych szk\u00f3\u0142 \u015brednich ufundowanych w Wielkiej Brytanii za panowania kr\u00f3lowej Wiktorii. Poza przysz\u0142ym szefem Filharmonik\u00f3w Berli\u0144skich szko\u0142a nie mo\u017ce si\u0119 poszczyci\u0107 wybitnymi muzykami w\u015br\u00f3d wychowank\u00f3w, co w niczym nie umniejsza jej presti\u017cu: w latach 90. XIX wieku ucz\u0119szcza\u0142 do niej s\u0142ynny wiktoria\u0144ski biograf Lytton Strachey, kt\u00f3ry po jej uko\u0144czeniu \u2013 podobnie jak wszyscy wcze\u015bniejsi i p\u00f3\u017aniejsi absolwenci, Rattle\u2019a nie wy\u0142\u0105czaj\u0105c \u2013 m\u00f3g\u0142 si\u0119 pos\u0142ugiwa\u0107 honorowym tytu\u0142em \u201eOld Lerpoolian\u201d, uprawniaj\u0105cym mi\u0119dzy innymi do udzia\u0142u w jesiennej Kolacji Obywatelskiej w Hotelu Adelphi Britannia. M\u0142ody Rattle \u2013 poza solidn\u0105 edukacj\u0105 og\u00f3ln\u0105 w plac\u00f3wce prowadzonej przez Ko\u015bci\u00f3\u0142 Anglii \u2013 uczy\u0142 si\u0119 gry na skrzypcach i fortepianie, cho\u0107 na estradzie zadebiutowa\u0142 jako perkusista w orkiestrze. I to w wyj\u0105tkowo m\u0142odym wieku jedenastu lat, z Royal Liverpool Philharmonic Orchestra. Nied\u0142ugo potem zosta\u0142 perkusist\u0105 National Youth Orchestra i podj\u0105\u0142 pierwsze pr\u00f3by dyrygenckie. Wkr\u00f3tce po pi\u0119tnastych urodzinach za\u0142o\u017cy\u0142 zesp\u00f3\u0142 Liverpool Sinfonia.<\/p>\n

\"\"<\/a><\/p>\n

Z Calvinem Simmonsem. Fot. Hulton Deutsch<\/p>\n

W 1971 roku rozpocz\u0105\u0142 studia w Kr\u00f3lewskiej Akademii Muzycznej, jednej z najlepszych tego typu uczelni na \u015bwiecie, s\u0142ynnej te\u017c z dzia\u0142alno\u015bci artystycznej. Niewykluczone, \u017ce wtedy zdecydowa\u0142y si\u0119 jego losy \u2013 Rattle trafi\u0142 pod opiek\u0119 Johna Carewe\u2019a, za\u0142o\u017cyciela New Music Ensemble (w 1957 roku), dyrygenta prawykona\u0144 wielu utwor\u00f3w Birtwistle\u2019a, Maxwella Daviesa i Goehra oraz brytyjskich premier kompozycji Bouleza, Messiaena i Stockhausena. Carewe wpoi\u0142 Rattle\u2019owi nie tylko podstawy sztuki dyrygenckiej, ale te\u017c mi\u0142o\u015b\u0107 do muzyki najnowszej, kt\u00f3ra b\u0119dzie mu towarzyszy\u0107 w ca\u0142ej p\u00f3\u017aniejszej karierze. Na ostatnim roku studi\u00f3w, w 1974, dziewi\u0119tnastoletni Simon zdoby\u0142 I nagrod\u0119 na konkursie dyrygenckim im. Johna Playera. Szcz\u0119\u015bcie u\u015bmiecha\u0142o si\u0119 do niego coraz szerzej: podczas pr\u00f3b z orkiestr\u0105 Akademii, z kt\u00f3r\u0105 przygotowywa\u0142 II Symfoni\u0119 <\/em>Mahlera, zwr\u00f3ci\u0142 na siebie uwag\u0119 Martina Campell-White\u2019a z agencji Harold Holt Ltd. i zyska\u0142 mened\u017cera z prawdziwego zdarzenia. I to na wiele lat: Campell-White po dzi\u015b dzie\u0144 troszczy si\u0119 o jego pozycj\u0119 zawodow\u0105, w imieniu agencji, kt\u00f3ra obecnie nosi nazw\u0119 Askonas Holt. Jeszcze przed dyplomem Rattle zosta\u0142 dyrygentem-asystentem Bournemouth Symphony Orchestra (BSO), prowadzonej w\u00f3wczas przez fi\u0144skiego kapelmistrza Paavo Berglunda. Ten da\u0142 mu zapewne niez\u0142\u0105 szko\u0142\u0119 \u2013 Berglund jeszcze w Helsinkach zas\u0142u\u017cy\u0142 sobie na opini\u0119 muzycznego dyktatora, z dba\u0142o\u015bci o szczeg\u00f3\u0142 katuj\u0105cego orkiestr\u0119 do upad\u0142ego.<\/p>\n

Dwa lata p\u00f3\u017aniej, w 1976 roku Rattle odby\u0142 swoje pierwsze tourn\u00e9e po Stanach Zjednoczonych, prowadz\u0105c London Schools Symphony Orchestra. Rok p\u00f3\u017aniej zadebiutowa\u0142 na festiwalu w Glyndebourne, co zaowocowa\u0142o sta\u0142\u0105 wsp\u00f3\u0142prac\u0105 i szeregiem arcyciekawych kreacji operowych, obejmuj\u0105cych dzie\u0142a od epoki klasycyzmu po czasy wsp\u00f3\u0142czesne. W tym samym czasie obj\u0105\u0142 posad\u0119 dyrygenta-asystenta Royal Liverpool Philharmonic, na kt\u00f3rej czele stan\u0105\u0142 Austriak Walter Weller, z wykszta\u0142cenia skrzypek, by\u0142y koncertmistrz Wiede\u0144czyk\u00f3w, ceniony interpretator dzie\u0142 Prokofiewa i Szostakowicza. Repertuar m\u0142odego dyrygenta poszerza\u0142 si\u0119 o kolejne pozycje spoza \u015bcis\u0142ego kanonu estradowego. Rattle, wci\u0105\u017c niesyty wiedzy i do\u015bwiadcze\u0144, podj\u0105\u0142 te\u017c studia w dziedzinie literatury angielskiej w St. Anne\u2019s College w Oksfordzie, oczarowany charyzm\u0105 Dorothy Bednarowskiej, uwielbianej przez student\u00f3w, wybitnej znawczyni poezji Chaucera i XIX-wiecznej powie\u015bci ameryka\u0144skiej.<\/p>\n

Poch\u00f3d do prawdziwej chwa\u0142y rozpocz\u0105\u0142 si\u0119 w roku 1980, kiedy Rattle zosta\u0142 pierwszym dyrygentem i doradc\u0105 artystycznym City of Birmingham Symphony Orchestra. Z pozycji przyzwoitego, lecz prowincjonalnego zespo\u0142u wyni\u00f3s\u0142 j\u0105 do rangi jednej z najlepszych orkiestr w Europie, szczeg\u00f3lnie cenionej w repertuarze romantycznym i XX-wiecznym (krytycy nie mogli si\u0119 nachwali\u0107 jego interpretacji Mahlera i Sibeliusa). W 1987 kr\u00f3lowa odznaczy\u0142a go Komandori\u0105 Orderu Imperium Brytyjskiego. W 1990 roku Rattle dosta\u0142 nominacj\u0119 na dyrektora artystycznego CBSO. Przypiecz\u0119towa\u0142 j\u0105 zaplanowanym na dziesi\u0119\u0107 lat cyklem koncert\u00f3w po\u015bwi\u0119conych muzyce XX wieku (Towards a Millennium<\/em>). W roku 1991 orkiestra przenios\u0142a si\u0119 do nowej siedziby, czterokondygnacyjnej Symphony Hall w Birmingham International Convention Centre, wyposa\u017conej w najwi\u0119ksze, z\u0142o\u017cone z 6000 piszcza\u0142ek organy mechaniczne w Wielkiej Brytanii. CBSO pod batut\u0105 Rattle\u2019a odby\u0142a szereg triumfalnych podr\u00f3\u017cy koncertowych, m.in. do kraj\u00f3w skandynawskich, na Daleki Wsch\u00f3d i do Stan\u00f3w Zjednoczonych. Trzy lata p\u00f3\u017aniej Maestro otrzyma\u0142 tytu\u0142 szlachecki i prawo do pos\u0142ugiwania si\u0119 formu\u0142\u0105 \u201eSir\u201d przed imieniem i nazwiskiem. W 1998, ostatnim roku wsp\u00f3\u0142pracy z zespo\u0142em, telewizja BBC postanowi\u0142a zrealizowa\u0107 godzinny film dokumentalny z Birmingham Orchestra i jej szefem w rolach g\u0142\u00f3wnych. Re\u017cyseri\u0119 Simon Rattle \u2013 Moving On <\/em>powierzono tyle\u017c zdolnej, co kontrowersyjnej re\u017cyserce Jaine Green, znanej przede wszystkim jako autorka dokumentu I\u2019m Your Number One Fan,<\/em> o natr\u0119tnych wielbicielach ksi\u0119\u017cnej Diany. Tym razem Green \u201eprze\u015bladowa\u0142a\u201d z kamer\u0105 Rattle\u2019a i CBSO, tworz\u0105c przekonuj\u0105cy obraz nieustannej podr\u00f3\u017cy muzycznej. W sensie dos\u0142ownym, z jednej do drugiej sali koncertowej, oraz przeno\u015bnym \u2013 w samo sedno interpretacji utworu.<\/p>\n

\"\"<\/a><\/p>\n

Fot. Matt Hennek<\/p>\n

Jeszcze w 1992 roku Rattle zosta\u0142 pierwszym dyrygentem go\u015bcinnym Orchestra of the Age of Enlightement, zespo\u0142u graj\u0105cego na instrumentach historycznych, zwi\u0105zanego na sta\u0142e z festiwalem operowym w Glyndebourne. Warto zwr\u00f3ci\u0107 uwag\u0119, \u017ce OAE jest jedn\u0105 z nielicznych \u201esamorz\u0105dnych\u201d orkiestr na \u015bwiecie, wsp\u00f3\u0142pracuj\u0105cych z dyrygentami pod k\u0105tem konkretnych program\u00f3w artystycznych. Muzycy Orkiestry Wieku O\u015bwiecenia \u2013 kojarzonej przez polskich meloman\u00f3w przede wszystkim z nazwiskiem Fransa Br\u00fcggena \u2013 kieruj\u0105 si\u0119 swoistym \u201epentalogiem\u201d. Po pierwsze, nie wpada\u0107 w rutyn\u0119. Po drugie, nie poddawa\u0107 si\u0119 dyktatowi rynku. Po trzecie, pr\u00f3bowa\u0107, ile wlezie. Po czwarte, nie da\u0107 si\u0119 zdominowa\u0107 \u017cadnemu dyrygentowi. Po pi\u0105te, przedk\u0142ada\u0107 wykonania koncertowe nad prac\u0119 w studiu nagra\u0144. Nic dziwnego, \u017ce wsp\u00f3\u0142praca z OAE przerasta wi\u0119kszo\u015b\u0107 wsp\u00f3\u0142czesnych kapelmistrz\u00f3w. Rattle \u2013 dzier\u017c\u0105cy tytu\u0142 \u201ePrincipal Artist\u201d wsp\u00f3lnie z Rosjaninem Michai\u0142em Jurowskim i W\u0119grem Iv\u00e1nem Fischerem \u2013 radzi sobie \u015bwietnie. Najlepszym dowodem sierpniowy koncert w Royal Albert Hall, w ramach festiwalu BBC Proms 2010, z entuzjastycznie przyj\u0119tym II aktem Tristana i Izoldy<\/em> Wagnera oraz scen\u0105 mi\u0142osn\u0105 z Romea i Julii <\/em>Berlioza. Pr\u00f3cz Orchestra of the Age of Enlightement pod batut\u0105 Rattle\u2019a wyst\u0105pi\u0142a brytyjska mezzosopranistka Sarah Connolly, kanadyjski tenor Ben Heppner i litewska sopranistka Violeta Urmana.<\/p>\n

Przygoda Rattle\u2019a z Berliner Philharmoniker rozpocz\u0119\u0142a si\u0119 ju\u017c w 1987 roku, wykonaniem s\u0142ynnej Tragicznej<\/em>, czyli VI Symfonii <\/em>Mahlera. Orkiestra, prowadzona w\u00f3wczas przez Claudia Abbado, wkr\u00f3tce po zjednoczeniu Berlina popad\u0142a w powa\u017cne tarapaty finansowe, wynik\u0142e z drastycznych ci\u0119\u0107 w bud\u017cecie miasta. Na domiar z\u0142ego Abbado mocno podupad\u0142 na zdrowiu \u2013 jak si\u0119 p\u00f3\u017aniej okaza\u0142o, przyczyn\u0105 dolegliwo\u015bci by\u0142 rak \u017co\u0142\u0105dka, na szcz\u0119\u015bcie zdiagnozowany w por\u0119, co znacznie zwi\u0119kszy\u0142o szans\u0119 na wyleczenie. Niezale\u017cnie od wyniku terapii, g\u0142\u00f3wny dyrygent i tak szykowa\u0142 si\u0119 powoli do przej\u015bcia na emerytur\u0119. Trzeba by\u0142o znale\u017a\u0107 nast\u0119pc\u0119. Wyb\u00f3r muzyk\u00f3w pad\u0142 na Simona Rattle\u2019a \u2013 23 czerwca 1999 roku orkiestra zadecydowa\u0142a, \u017ce to on w\u0142a\u015bnie obejmie batut\u0119 po s\u0142ynnym w\u0142oskim piani\u015bcie i dyrygencie. Nie oby\u0142o si\u0119 bez kontrowersji \u2013 cz\u0119\u015b\u0107 instrumentalist\u00f3w opowiedzia\u0142a si\u0119 za kandydatur\u0105 Daniela Barenboima, kapelmistrza zasiedzia\u0142ego ju\u017c w Berlinie, pe\u0142ni\u0105cego funkcj\u0119 dyrektora artystycznego Staatsoper Unter den Linden. G\u0142os wi\u0119kszo\u015bci przewa\u017cy\u0142 i Barenboim po raz drugi w karierze \u201erozmin\u0105\u0142 si\u0119\u201d z Berli\u0144czykami: w 1954 roku wyst\u0119p\u00f3w z orkiestr\u0105 zabroni\u0142 mu w\u0142asny ojciec, mimo nalega\u0144 Furtw\u00e4nglera, kt\u00f3ry zaproponowa\u0142 wybitnie uzdolnionemu 12-latkowi parti\u0119 solow\u0105 w I Koncercie fortepianowym<\/em> Beethovena. Starszy pan Barenboim uzna\u0142 za co najmniej niesmaczne, by \u017cydowski ch\u0142opiec gra\u0142 publicznie w Berlinie niespe\u0142na dziesi\u0119\u0107 lat po zako\u0144czeniu II wojny \u015bwiatowej, nawet u boku tak s\u0142ynnej orkiestry.<\/p>\n

W sumie jednak sprawiedliwo\u015bci sta\u0142o si\u0119 zado\u015b\u0107. Barenboim do dzi\u015b z powodzeniem szefuje zespo\u0142owi Staatsoper, postawi\u0142 bowiem na ci\u0105g\u0142o\u015b\u0107 tradycji: zdo\u0142a\u0142 zachowa\u0107 charakterystyczne, \u201ewschodnioniemieckie\u201d brzmienie tamtejszej orkiestry i niezale\u017cny status Opery Pa\u0144stwowej. Tymczasem Rattle \u2013 m\u0142odszy i bardziej dynamiczny \u2013 postawi\u0142 na radykalne reformy. Uzale\u017cni\u0142 podpisanie kontraktu od gwarancji, \u017ce ka\u017cdy z jego muzyk\u00f3w otrzyma wyra\u017an\u0105 podwy\u017ck\u0119 uposa\u017cenia, domaga\u0142 si\u0119 te\u017c ca\u0142kowitego uniezale\u017cnienia orkiestry od decyzji finansowych Senatu Berli\u0144skiego. Wymaga\u0142o to zmiany statusu prawnego orkiestry \u2013 1 stycznia 2002 roku powsta\u0142a fundacja Stiftung Berliner Philharmoniker, korzystaj\u0105ca z hojnego wsparcia Deutsche Bank, oficjalnego i wy\u0142\u0105cznego mecenasa BSO. Zesp\u00f3\u0142 zyska\u0142 szereg nowych mo\u017cliwo\u015bci tw\u00f3rczego rozwoju, a zarazem utrzyma\u0142 rentowno\u015b\u0107 \u2013 ba, zacz\u0105\u0142 przynosi\u0107 zyski! W styczniu 2009 roku, dzi\u0119ki wsp\u00f3\u0142pracy z Deutsche Bank, uda\u0142o si\u0119 wdro\u017cy\u0107 jedno z najbardziej innowacyjnych przedsi\u0119wzi\u0119\u0107 fundacji: rozpocz\u0105\u0107 dzia\u0142alno\u015b\u0107 Digital Concert Hall, pierwszej na \u015bwiecie filharmonii cyfrowej. Od tej pory za ca\u0142kiem rozs\u0105dn\u0105 op\u0142at\u0105 mo\u017cna odbiera\u0107 koncerty na \u017cywo za po\u015brednictwem Internetu, w jako\u015bci przewy\u017cszaj\u0105cej wszelkie dotychczasowe transmisje.<\/p>\n

W 2002 roku Sir Simon Rattle powo\u0142a\u0142 do \u017cycia projekt edukacyjny Zukunft@BPhil, zamierzaj\u0105c dotrze\u0107 do szerszego kr\u0119gu odbiorc\u00f3w, przede wszystkim m\u0142odzie\u017cy ze \u015brodowisk zaniedbanych spo\u0142ecznie. Wkr\u00f3tce ca\u0142y \u015bwiat us\u0142ysza\u0142 o dwustupi\u0119\u0107dziesi\u0119cioosobowej grupce uczni\u00f3w z berli\u0144skiej dzielnicy Treptow, kt\u00f3rzy po trzech miesi\u0105cach pr\u00f3b z orkiestr\u0105 i brytyjskim choreografem Roystonem Maldoomem zata\u0144czyli \u015awi\u0119to wiosny<\/em> Strawi\u0144skiego \u2013 w industrialnej przestrzeni dawnej zajezdni omnibusowej. Rattle pokaza\u0142 oblicze brytyjskiego pozytywisty. \u201eTa muzyka jest dla wszystkich, nie tylko dla biznesmen\u00f3w w \u015brednim wieku i ich \u017con. Filharmonia nie jest nieosi\u0105galn\u0105 diw\u0105, to miejsce, gdzie tworzy si\u0119 muzyk\u0119 wyra\u017caj\u0105c\u0105 niezwyk\u0142e emocje, kt\u00f3ra powinna by\u0107 dost\u0119pna dla wszystkich\u201d \u2013 zadeklarowa\u0142 w filmie Rytm to jest to!<\/em>, dokumentalnym zapisie eksperymentu, w kt\u00f3rym jedna z najszacowniejszych orkiestr na \u015bwiecie zdecydowa\u0142a si\u0119 opu\u015bci\u0107 przys\u0142owiow\u0105 wie\u017c\u0119 z ko\u015bci s\u0142oniowej i zej\u015b\u0107 mi\u0119dzy mieszka\u0144c\u00f3w odrapanych blok\u00f3w z wielkiej p\u0142yty, mi\u0119dzy dziewcz\u0119ta w hid\u017cabach, czarnych imigrant\u00f3w z Nigerii i dzieci sprzedawc\u00f3w kebab\u00f3w. Z osza\u0142amiaj\u0105cym skutkiem artystycznym.<\/p>\n

Euforia opad\u0142a pod koniec pierwszego sezonu z BSO, kiedy Rattle dosta\u0142 si\u0119 w huraganowy ogie\u0144 krytyki niemieckiej. W 2004 roku znany z ci\u0119tego j\u0119zyka Klaus Geitel, recenzent \u201eBerliner Morgenpost\u201d, nazwa\u0142 go wprost \u201enajgorszym dyrektorem muzycznym w dziejach orkiestry\u201d. Sam Rattle przyznawa\u0142, \u017ce wsp\u00f3\u0142praca z zespo\u0142em uk\u0142ada si\u0119 czasem do\u015b\u0107 \u201eburzliwie\u201d. Dwa lata p\u00f3\u017aniej atak na angielskiego dyrygenta przypu\u015bci\u0142 Manuel Brug z \u201eDie Welt\u201d \u2013 i to tak zajad\u0142y, \u017ce w obronie szefa BSO wyst\u0105pi\u0142 austriacki pianista Alfred Brendel, wskazuj\u0105c na wybitne walory jego interpretacji. Karta odwr\u00f3ci\u0142a si\u0119 niespe\u0142na rok p\u00f3\u017aniej, kiedy nagranie Niemieckiego Requiem<\/em> Brahmsa z Thomasem Quasthoffem i Dorothe\u0105 R\u00f6schmann \u2013 zarejestrowane podczas koncertu w 2006 roku i wydane w 2007 przez wytw\u00f3rni\u0119 EMI Classics \u2013 obsypano istnym deszczem nagr\u00f3d, m.in. jubileuszow\u0105, pi\u0119\u0107dziesi\u0105t\u0105 Nagrod\u0105 Grammy na najlepsze wykonanie utworu z udzia\u0142em ch\u00f3ru. Na efekty nie trzeba by\u0142 d\u0142ugo czeka\u0107 \u2013 mimo \u017ce kontrakt Rattle\u2019a mia\u0142 pierwotnie wygasn\u0105\u0107 w 2012 roku, orkiestra postanowi\u0142a go przed\u0142u\u017cy\u0107 a\u017c do roku 2018.<\/p>\n

\"\"<\/a><\/p>\n

Fot. Tibor Bozi<\/p>\n

Znacznie g\u0142adziej uk\u0142ada si\u0119 wsp\u00f3\u0142praca Rattle\u2019a z muzykami ameryka\u0144skimi. W latach 1981-94 by\u0142 pierwszym dyrygentem go\u015bcinnym Los Angeles Philharmonic, kierowa\u0142 te\u017c innymi znakomitymi zespo\u0142ami Nowego \u015awiata, m.in. Cleveland Orchestra, zaliczan\u0105 do tak zwanej Wielkiej Pi\u0105tki najlepszych orkiestr w Stanach Zjednoczonych. Wyj\u0105tkowo obiecuj\u0105co zapowiadaj\u0105 si\u0119 jego kontakty z Filadelfijczykami \u2013 wprawdzie w 2003 roku odm\u00f3wi\u0142 przej\u0119cia batuty po s\u0119dziwym Wolfgangu Sawallischu, wci\u0105\u017c jednak wyst\u0119puje z orkiestr\u0105 go\u015bcinnie. W listopadzie 2007 roku poprowadzi\u0142 pierwsze w Filadelfii wykonanie oratorium Raj i Peri<\/em> Roberta Schumanna.<\/p>\n

Sir Simon Rattle jest muzykiem niebywale wszechstronnym \u2013 r\u00f3wnie przekonuj\u0105cym w interpretacjach Bacha, jak w wykonaniach muzyki wsp\u00f3\u0142czesnej. Krytycy i melomani uwa\u017caj\u0105 go przede wszystkim za specjalist\u0119 od tw\u00f3rczo\u015bci Mahlera, na pierwszym miejscu w\u015br\u00f3d jego dokona\u0144 stawiaj\u0105c nagranie II Symfonii<\/em> z Arleen Auger, Dame Janet Baker oraz City of Birmingham Symphony Orchestra and Chorus, wydane w 1990 roku przez EMI Classics. Rattle uwolni\u0142 tw\u00f3rczo\u015b\u0107 Mahlera od niezno\u015bnego patosu, zr\u00f3\u017cnicowa\u0142 dynamik\u0119 i napi\u0119cia dramatyczne, przydaj\u0105c tej muzyce i\u015bcie wiede\u0144skiej lekko\u015bci i uroku. Mahler bombastyczny i romantyczny sta\u0142 si\u0119 pod jego batut\u0105 zwiastunem nadchodz\u0105cej nowoczesno\u015bci, prekursorem najbardziej rewolucyjnych przewrot\u00f3w w muzyce XX stulecia. Kreacje Rattle\u2019a nosz\u0105 przekonuj\u0105cy rys ci\u0105g\u0142o\u015bci historycznej \u2013 nawet mieszcza\u0144scy bywalcy Filharmonii Berli\u0144skiej zd\u0105\u017cyli si\u0119 ju\u017c oswoi\u0107 ze sta\u0142\u0105 obecno\u015bci\u0105 utwor\u00f3w wsp\u00f3\u0142czesnych w programach swojej orkiestry. Katalog prawykona\u0144 pod batut\u0105 angielskiego mistrza jest doprawdy imponuj\u0105cy: wystarczy wspomnie\u0107 o Correspondances<\/em> Henri Dutilleux (2003), A Tempest <\/em>Hansa Wernera Henzego (2000), Alleluja<\/em> i dedykowanych mu Zeitgestalten <\/em>Sofii Gubajduliny (1990 i 1994) oraz premierach licznych kompozycji Toru Takemitsu i Marka-Anthony\u2019ego Turnage\u2019a.<\/p>\n

Dla polskich meloman\u00f3w Sir Simon Rattle jest przede wszystkim sprawc\u0105 \u015bwiatowego odrodzenia tw\u00f3rczo\u015bci Karola Szymanowskiego. Jeszcze w po\u0142owie lat dziewi\u0119\u0107dziesi\u0105tych nagra\u0142 dla EMI kr\u0105\u017cek z City of Birmingham Orchestra, na kt\u00f3rym znalaz\u0142y si\u0119 Stabat Mater, III Symfonia \u201ePie\u015b\u0144 o nocy\u201d <\/em>i Litania do Marii Panny<\/em>. Potem przysz\u0142a kolej na oba koncerty skrzypcowe, Kr\u00f3la Rogera <\/em>i IV Symfoni\u0119 koncertuj\u0105c\u0105<\/em>, wreszcie na Pie\u015bni ksi\u0119\u017cniczki z ba\u015bni, Suit\u0119 z baletu \u201eHarnasie\u201d <\/em>i Pie\u015bni mi\u0142osne Hafiza<\/em> (m.in. z polsk\u0105 sopranistk\u0105 Iwon\u0105 Sobotk\u0105). Rattle wspomina\u0142 p\u00f3\u017aniej prac\u0119 z Ch\u00f3rem City of Birmingham: \u201eDoszli\u015bmy do momentu, kiedy j\u0119zyk zacz\u0105\u0142 oddzia\u0142ywa\u0107 na brzmienie muzyki, na jej rytm. W\u0142a\u015bciwe wytrzymanie samog\u0142osek i odpowiednie wchodzenie ze sp\u00f3\u0142g\u0142oskami nadawa\u0142o muzyce specyficzny puls. Ch\u00f3r przesta\u0142 by\u0107 zespo\u0142em angielskich \u015bpiewak\u00f3w, zdystansowanych do nieznanego i obcego utworu; zacz\u0105\u0142 wchodzi\u0107 w g\u0142\u0105b tej muzyki\u201d.<\/p>\n

Oto klucz do interpretacji Szymanowskiego, a zarazem klucz do zrozumienia ca\u0142ego kanonu muzyki XX wieku w uj\u0119ciu charyzmatycznego Anglika. Rattle wychowa\u0142 si\u0119 w Liverpoolu, stolicy hrabstwa Meyerside, kojarzonej przede wszystkim z Beatlesami, bujnym \u017cyciem nocnym i typow\u0105 dla port\u00f3w wielokulturowo\u015bci\u0105. Zamiast zamyka\u0107 Harnasie <\/em>w getcie g\u00f3ralszczyzny, ukaza\u0142 zawart\u0105 w partyturze uniwersalno\u015b\u0107 \u201ezb\u00f3jnickiego\u201d folkloru. Zamiast zamyka\u0107 dzieci z Treptow w getcie imigrant\u00f3w, ods\u0142oni\u0142 ukryt\u0105 w ich sercach uniwersalno\u015b\u0107 prze\u017cycia muzyki Strawi\u0144skiego. Simon Rattle jest dyrygentem na wskro\u015b nowoczesnym. Chce znale\u017a\u0107 sens i dlatego szuka rytmu.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

Gdybym nie siedzia\u0142a dzi\u015b do czwartej rano nad recenzj\u0105 z Simona Boccanegry, zapewne wreszcie napisa\u0142abym s\u0142\u00f3w kilka o wiede\u0144skim przedstawieniu Palestriny\u00a0Pfitznera – czyli tekst, z kt\u00f3rym nosz\u0119 si\u0119 od dawna i kt\u00f3ry nie b\u0119dzie recenzj\u0105 w \u015bcis\u0142ym znaczeniu s\u0142owa, bo by\u0142 to m\u00f3j jedyny w ubieg\u0142ym roku wyjazd podj\u0119ty dla czystej przyjemno\u015bci. Nie napisa\u0142am, wi\u0119c … [Read more…]<\/a><\/span><\/p>\n","protected":false},"author":2,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[8],"tags":[],"class_list":["entry","post","publish","author-mangusta","post-8652","format-standard","category-miscellanea"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/atorod.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/8652","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/atorod.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/atorod.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/atorod.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/2"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/atorod.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=8652"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/atorod.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/8652\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":8656,"href":"https:\/\/atorod.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/8652\/revisions\/8656"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/atorod.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=8652"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/atorod.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=8652"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/atorod.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=8652"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}