{"id":8688,"date":"2025-03-18T13:55:08","date_gmt":"2025-03-18T12:55:08","guid":{"rendered":"https:\/\/atorod.pl\/?p=8688"},"modified":"2025-03-18T13:55:08","modified_gmt":"2025-03-18T12:55:08","slug":"muzyka-spod-boskiego-sklepienia","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/atorod.pl\/?p=8688","title":{"rendered":"Muzyka spod boskiego sklepienia"},"content":{"rendered":"

Tym razem – w tych niespokojnych czasach – zapowied\u017a koncertu Muzyka z Kaplicy Syksty\u0144skiej<\/em>, kt\u00f3ry odb\u0119dzie si\u0119 w pi\u0105tek 21 marca w siedzibie NOSPR. Przed Pa\u0144stwem The Tallis Scholars pod dyrekcj\u0105 Petera Phillipsa: warto si\u0119 po\u015bpieszy\u0107, s\u0105 jeszcze ostatnie bilety. Na zach\u0119t\u0119 m\u00f3j esej, kt\u00f3ry uka\u017ce si\u0119 w ksi\u0105\u017ceczce programowej wieczoru.<\/p>\n

***<\/p>\n

W\u015br\u00f3d historyk\u00f3w Pa\u0144stwa Ko\u015bcielnego papie\u017c Sykstus IV nie cieszy\u0142 si\u0119 dobr\u0105 opini\u0105. Ba, zdaniem niekt\u00f3rych okaza\u0142 si\u0119 najgorszym papie\u017cem, jakiego Stolica Piotrowa widzia\u0142a. By\u0142 cz\u0142owiekiem m\u015bciwym, niemoralnym i zach\u0142annym. Kiedy zmar\u0142, jego wrogowie nie posiadali si\u0119 ze szcz\u0119\u015bcia. Stefano Infessura, w\u0142oski humanista, prawnik i kronikarz, autor Diario della citt\u00e0 di Roma<\/em>, wspomina\u0142 dzie\u0144 zgonu Sykstusa jako \u201enajszcz\u0119\u015bliwszy dzie\u0144, w kt\u00f3rym B\u00f3g uwolni\u0142 chrze\u015bcija\u0144stwo od bezbo\u017cnego i wyst\u0119pnego w\u0142adcy, niemaj\u0105cego w swoim sercu ani boja\u017ani Bo\u017cej, ani mi\u0142o\u015bci do \u015bwiata chrze\u015bcija\u0144skiego, ani mi\u0142osierdzia\u201d.<\/p>\n

Nie mo\u017cna jednak odm\u00f3wi\u0107 Sykstusowi dba\u0142o\u015bci o Rzym, zami\u0142owania do ksi\u0105g oraz wra\u017cliwo\u015bci na sztuk\u0119, tak\u017ce muzyczn\u0105. To on sprowadzi\u0142 do Wiecznego Miasta artyst\u00f3w formatu Pietra Perugina i Sandra Boticellego. To on by\u0142 zapalonym kolekcjonerem sztuki staro\u017cytnej, kt\u00f3rego zbiory da\u0142y z czasem pocz\u0105tek Muzeom Kapitoli\u0144skim. To on wreszcie ufundowa\u0142 w Pa\u0142acu Apostolskim prywatn\u0105 kaplic\u0119, zwan\u0105 pierwotnie Cappella Magna<\/em>, gdzie od pocz\u0105tku dzia\u0142a\u0142 ch\u00f3r z\u0142o\u017cony wy\u0142\u0105cznie z m\u0119\u017cczyzn i ch\u0142opc\u00f3w \u015bpiewaj\u0105cych bez towarzyszenia \u017cadnych instrument\u00f3w, nawet organ\u00f3w \u2013 sk\u0105d wkr\u00f3tce p\u00f3\u017aniej wzi\u0119\u0142o si\u0119 okre\u015blenie a cappella<\/em>. Zesp\u00f3\u0142 przez stulecia s\u0142u\u017cy\u0142 jako wz\u00f3r dla instytucji katolickich w ca\u0142ej Europie. Zatrudnia\u0142 najwybitniejszych \u015bpiewak\u00f3w i kompozytor\u00f3w epoki. Wykszta\u0142ci\u0142 w\u0142asny repertuar i odr\u0119bny, niezwykle wyrafinowany styl wykonawczy, kt\u00f3ry bez wi\u0119kszego powodzenia pr\u00f3bowano na\u015bladowa\u0107 w innych o\u015brodkach.<\/p>\n

\"\"<\/a><\/p>\n

Wn\u0119trze Kaplicy Syksty\u0144skiej. Fot. Alonso de Mendoza<\/p>\n

Upadek \u015bwietno\u015bci papieskiego ch\u00f3ru nast\u0105pi\u0142 dopiero w pierwszych latach XIX wieku, podczas wojen napoleo\u0144skich, po wcieleniu Pa\u0144stwa Ko\u015bcielnego do Francji. W 1809 roku, kiedy Pius VII ekskomunikowa\u0142 \u201erabusi\u00f3w dziedzictwa \u015bw. Piotra\u201d, Napoleon kaza\u0142 go uwi\u0119zi\u0107 i osadzi\u0107 w areszcie domowym w liguryjskiej Savonie. Papie\u017c wr\u00f3ci\u0142 do Rzymu dopiero po pi\u0119ciu latach. Dyscyplina przepad\u0142a, muzycy rozpierzchli si\u0119 po ca\u0142ej Europie, specyficzne praktyki wokalne odesz\u0142y w niepami\u0119\u0107. Podr\u00f3\u017cnicy, kt\u00f3rzy po kl\u0119sce Napoleona zn\u00f3w ruszyli w grand tours <\/em>po Italii i Helladzie, nie wierzyli w\u0142asnym uszom. O swoim rozczarowaniu pisa\u0142 mi\u0119dzy innymi Hippolyte Taine, francuski filozof i krytyk sztuki, kt\u00f3ry po wizycie w Kaplicy Syksty\u0144skiej w 1866 roku tak oto skwitowa\u0142 poczynania papieskich ch\u00f3rzyst\u00f3w (tutaj w przek\u0142adzie Antoniego Sygiety\u0144skiego):<\/p>\n

\u201eMuzyka \u015bpiewacza: s\u0105 to beczenia okropne; zdaje si\u0119, i\u017c umy\u015blnie nagromadzono tyle interwa\u0142\u00f3w dziwnych i nies\u0142ychanych. Mo\u017cna wprawdzie wyr\u00f3\u017cni\u0107 modulacje smutne i oryginalne, lecz zestr\u00f3j jest gruby i s\u0142ycha\u0107 jak gdyby pokrzyki gardlane piewcy pijanego. Albo nie mam ju\u017c s\u0142uchu, albo nuty fa\u0142szywe obfituj\u0105 nadmiarem; g\u0142osy wysokie to tylko skomlenie: opas\u0142y \u015bpiewak w \u015brodku ryczy; wida\u0107 go, jak w klatce swojej poci si\u0119 i mozoli. Po kazaniu nast\u0105pi\u0142 \u015bpiew pi\u0119kny w stylu wznios\u0142ym i \u015bcis\u0142ym; ale co za g\u0142osy nieprzyjemne, odg\u00f3rne piszcz\u0105ce, odspodnie szczekliwe!\u201d.<\/p>\n

Nic dziwnego, \u017ce mistrzowie wykonawstwa historycznego od lat podejmuj\u0105 pr\u00f3by rekonstrukcji zaginionego wcze\u015bniej brzmienia, przepad\u0142ych wzorc\u00f3w improwizacji i zdobnictwa \u2013 cz\u0119sto w odmiennych konfiguracjach ni\u017c czysto m\u0119ski i stosunkowo rozbudowany sk\u0142ad Cappella Pontificia, w kt\u00f3rej od pocz\u0105tku istnienia wyst\u0119powa\u0142o co najmniej dwudziestu kilku \u015bpiewak\u00f3w. S\u0105 to z regu\u0142y decyzje w pe\u0142ni uzasadnione: od tamtej pory zmieni\u0142y si\u0119 nie tylko konteksty, ale i model odbioru. Czasem \u2013 \u017ceby doj\u015b\u0107 prawdy \u2013 trzeba si\u0119 od niej oddali\u0107.<\/p>\n

\"\"<\/a><\/p>\n

The Tallis Scholars. Fot. Hugo Glendinning<\/p>\n

Nie da si\u0119 zreszt\u0105 inaczej, gdy s\u0142uchaczy zabiera si\u0119 w podr\u00f3\u017c przez style i epoki: od zwi\u0105zanego z zespo\u0142em Kaplicy od lat 80. XV wieku Josquina des Pr\u00e9s i jego wspania\u0142ego, utrzymanego w technice przeimitowanej motetu Praeter rerum seriam<\/em>; przez Costanzo Fest\u0119, jednego z pionier\u00f3w szko\u0142y rzymskiej, tw\u00f3rc\u0119 motetu Quam pulchra es <\/em>do tekstu zaczerpni\u0119tego z Pie\u015bni nad Pie\u015bniami; Carpentrasa, kt\u00f3ry kursowa\u0142 mi\u0119dzy Awinionem a Rzymem i na kt\u00f3rym\u015b etapie napisa\u0142 mroczne, utrzymane w stylu Josquina Lamentations<\/em>; Moralesa wraz z jednym z kilku dokonanych przez niego opracowa\u0144 antyfony Regina coeli<\/em>, zdradzaj\u0105cym wp\u0142ywy zar\u00f3wno szko\u0142y flamandzkiej, jak i rodzimej tradycji hiszpa\u0144skiej; a\u017c po najs\u0142ynniejszego ze wszystkich Palestrin\u0119, \u201eksi\u0119cia muzyk\u00f3w\u201d, i fragmenty jego mszy, w\u015br\u00f3d nich Credo z legendarnej Missa Papae Marcelli, <\/em>kt\u00f3r\u0105 po soborze trydenckim uznano za wzorzec polifonii ko\u015bcielnej.<\/p>\n

W takiej podr\u00f3\u017cy nie mo\u017ce te\u017c zabrakn\u0105\u0107 Miserere<\/em> Gregoria Allegriego do tekstu Psalmu 51. Utw\u00f3r powsta\u0142 najprawdopodobniej w latach 30. XVII wieku, za pontyfikatu Urbana VII, na wy\u0142\u0105czny u\u017cytek Kaplicy Syksty\u0144skiej podczas odprawiania ciemnych jutrzni. Mit o rzekomym zakazie kopiowania i rozpowszechniania kompozycji \u2013 pod gro\u017ab\u0105 papieskiej ekskomuniki \u2013 wzi\u0105\u0142 si\u0119 zapewne z pilnie strze\u017conej praktyki dyminuowania, czyli melodyczno-rytmicznego rozdrabniania figuracji na szereg mniejszych warto\u015bci. Owa praktyka, g\u0142\u0119boko zakorzeniona w tradycji renesansu, zdo\u0142a\u0142a przetrwa\u0107 dzi\u0119ki wybitnej zdolno\u015bci syksty\u0144skich ch\u00f3rzyst\u00f3w do improwizowania kontrapunktu wok\u00f3\u0142 cantus firmus. Niewykluczone, \u017ce Allegri napisa\u0142 swoje Miserere<\/em>, by ukaza\u0107 ten kunszt w ca\u0142kiem nowym \u015bwietle i podkre\u015bli\u0107 zwi\u0105zek wczesnej monodii akompaniowanej z dawn\u0105 technik\u0105 dyminucji.<\/p>\n

Nadszed\u0142 czas odkrywania tajemnic. Pora ju\u017c odczarowa\u0107 s\u0142owa Goethego, kt\u00f3ry w 1788 roku \u2013 cho\u0107 zachwycony muzyk\u0105 w Kaplicy Syksty\u0144skiej \u2013 uzna\u0142, \u017ce przetrwa ona tylko pod warunkiem, \u017ce \u201eb\u0119dzie tu w\u0142a\u015bnie wykonywana\u201d.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

Tym razem – w tych niespokojnych czasach – zapowied\u017a koncertu Muzyka z Kaplicy Syksty\u0144skiej, kt\u00f3ry odb\u0119dzie si\u0119 w pi\u0105tek 21 marca w siedzibie NOSPR. Przed Pa\u0144stwem The Tallis Scholars pod dyrekcj\u0105 Petera Phillipsa: warto si\u0119 po\u015bpieszy\u0107, s\u0105 jeszcze ostatnie bilety. Na zach\u0119t\u0119 m\u00f3j esej, kt\u00f3ry uka\u017ce si\u0119 w ksi\u0105\u017ceczce programowej wieczoru. *** W\u015br\u00f3d historyk\u00f3w Pa\u0144stwa … [Read more…]<\/a><\/span><\/p>\n","protected":false},"author":2,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[8],"tags":[],"class_list":{"0":"entry","1":"post","2":"publish","3":"author-mangusta","4":"post-8688","6":"format-standard","7":"category-miscellanea"},"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/atorod.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/8688","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/atorod.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/atorod.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/atorod.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/2"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/atorod.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=8688"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/atorod.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/8688\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":8691,"href":"https:\/\/atorod.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/8688\/revisions\/8691"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/atorod.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=8688"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/atorod.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=8688"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/atorod.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=8688"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}