{"id":8738,"date":"2025-04-14T11:45:02","date_gmt":"2025-04-14T09:45:02","guid":{"rendered":"https:\/\/atorod.pl\/?p=8738"},"modified":"2025-04-14T11:45:02","modified_gmt":"2025-04-14T09:45:02","slug":"ucieczki-i-powroty","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/atorod.pl\/?p=8738","title":{"rendered":"Ucieczki i powroty"},"content":{"rendered":"

I zn\u00f3w odliczamy: we \u015brod\u0119 rusza kolejny Actus Humanus Resurrectio, ja za\u015b – jak zwykle – zabawi\u0119 si\u0119 w herolda kilku wybranych koncert\u00f3w festiwalu. Wszystkie pozosta\u0142e i tak zapowiem na bie\u017c\u0105co. Na dobry pocz\u0105tek popo\u0142udnie z Janem Jakubem Monowidem i Cohaere Ensemble. Muzycy wyst\u0105pi\u0105 16 kwietnia o 17.30 w gda\u0144skim Ratuszu G\u0142\u00f3wnego Miasta, w programie z\u0142o\u017conym z kompozycji Bibera i Jana Sebastiana Bacha oraz nowego utworu Krzysztofa Knittla. Przybywajcie t\u0142umnie!<\/p>\n

***<\/p>\n

Niewiele wiadomo o dzieci\u0144stwie i wczesnej m\u0142odo\u015bci Heinricha Ignaza Bibera \u2013 poza tym, \u017ce urodzi\u0142 si\u0119 w czeskim Wartenbergu i by\u0107 mo\u017ce ucz\u0119szcza\u0142 do gimnazjum jezuickiego w Troppau (dzisiejsza Opawa); nie da si\u0119 te\u017c wykluczy\u0107, \u017ce muzycznego rzemios\u0142a uczy\u0142 si\u0119 u kt\u00f3rego\u015b z tamtejszych organist\u00f3w. Pierwsze wzmianki o muzyku pochodz\u0105 z ko\u0144ca lat sze\u015b\u0107dziesi\u0105tych XVII wieku, kiedy by\u0142 ju\u017c skrzypkiem w kapeli Johanna Seyfrieda von Eggenberga, styryjskiego arystokraty, kt\u00f3ry w\u0142a\u015bnie zacz\u0105\u0142 trwoni\u0107 fortun\u0119 na przebudow\u0119 rodowej rezydencji w Grazu. Zapewne tam Biber zwr\u00f3ci\u0142 na siebie uwag\u0119 Karla II von Liechtensteina-Kastelkorna, \u00f3wczesnego ksi\u0119cia-biskupa O\u0142omu\u0144ca, kt\u00f3ry w 1668 roku zatrudni\u0142 go w swojej Kapelle <\/em>w Kromiery\u017cu.<\/p>\n

Ksi\u0105\u017c\u0119 Karl utrzymywa\u0142 zesp\u00f3\u0142 nie tylko ze wzgl\u0119d\u00f3w reprezentacyjnych. Zna\u0142 si\u0119 na rzeczy, by\u0142 zapalonym kolekcjonerem r\u0119kopis\u00f3w i druk\u00f3w muzycznych, dba\u0142 te\u017c, \u017ceby kapela dysponowa\u0142a mo\u017cliwie najlepszymi instrumentami. Kiedy dosz\u0142y go s\u0142uchy, \u017ce tyrolski lutnik Jakob Steiner buduje skrzypce czulsze na dotyk i mi\u0119ksze w brzmieniu ni\u017c instrumenty ze s\u0142ynnych warsztat\u00f3w kremo\u0144skich, postanowi\u0142 wys\u0142a\u0107 Bibera na negocjacje do Ansam, gdzie Steiner mia\u0142 swoj\u0105 pracowni\u0119.<\/p>\n

Dwudziestosze\u015bcioletni Biber wyruszy\u0142 w podr\u00f3\u017c handlow\u0105 w po\u0142owie 1670 roku. Po drodze jednak si\u0119 zawieruszy\u0142 i zamiast dotrze\u0107 do Tyrolu, przyj\u0105\u0142 posad\u0119 na dworze Maksa Gandolpha von Kuenburga, arcybiskupa Salzburga. Dotychczasowy pracodawca Bibera \u2013 zraniony do \u017cywego, bo arcybiskup by\u0142 jednym z jego najbli\u017cszych przyjaci\u00f3\u0142 \u2013 czeka\u0142 na powr\u00f3t skrzypka marnotrawnego a\u017c sze\u015b\u0107 lat. I si\u0119 nie doczeka\u0142. Biber sp\u0119dzi\u0142 w Salzburgu reszt\u0119 \u017cycia. W 1672 roku o\u017ceni\u0142 si\u0119 z c\u00f3rk\u0105 zamo\u017cnego kupca, cztery lata p\u00f3\u017aniej \u2013 otrzymawszy wreszcie oficjalne wym\u00f3wienie z orkiestry w Kromiery\u017cu \u2013 opublikowa\u0142 Sonaty r\u00f3\u017ca\u0144cowe,<\/em> w 1779 zosta\u0142 wicekapelmistrzem, a w 1784 kapelmistrzem salzburskiego zespo\u0142u ksi\u0119cia-arcybiskupa.<\/p>\n

\"\"<\/a><\/p>\n

Strona tytu\u0142owa nut partii skrzypcowej Mensa sonora\u00a0<\/em>(1680)<\/p>\n

Ksi\u0105\u017c\u0119 von Kuenburg nie bez przyczyny przyja\u017ani\u0142 si\u0119 z von Liechtensteinem-Kastelkornem. Obaj zapisali si\u0119 w historii jako gorliwi dzia\u0142acze kontrreformacji. Obaj pos\u0142ali na \u015bmier\u0107 setki ludzi oskar\u017conych w procesach o domniemane czary. Arcybiskup Salzburga, na przek\u00f3r ustaleniom zawartego po wojnie trzydziestoletniej pokoju westfalskiego, wyp\u0119dzi\u0142 z tyrolskiej doliny Defereggen prawie tysi\u0105c mieszka\u0144c\u00f3w, i to w \u015brodku mro\u017anej zimy. A zarazem i on, i ksi\u0105\u017c\u0119-biskup O\u0142omu\u0144ca, s\u0142yn\u0119li z zami\u0142owania do muzyki; obaj byli hojnymi patronami sztuk i spraszali do swych pa\u0142ac\u00f3w arystokracj\u0119 z ca\u0142ej Europy, organizuj\u0105c czasem wielodniowe festiwale muzyczno-teatralne.<\/p>\n

Przy jednej z takich okazji, w 1680 roku, Biber skomponowa\u0142 sze\u015b\u0107 suit na skrzypce, dwie alt\u00f3wki, violone i klawesyn, wydanych pod \u0142aci\u0144skim tytu\u0142em Mensa sonora<\/em>, czyli dos\u0142ownie \u201erozbrzmiewaj\u0105cy st\u00f3\u0142\u201d. Chodzi\u0142o oczywi\u015bcie o Tafelmusik, muzyk\u0119 wykonywan\u0105 podczas oficjalnych uczt i przyj\u0119\u0107, do dzi\u015b nies\u0142usznie lekcewa\u017con\u0105 \u2013 w \u015blad za anachroniczn\u0105 interpretacj\u0105 muzykolog\u00f3w XIX-wiecznych \u2013 jako gatunek po\u015bledni, ma\u0142o ambitne granie \u201edo kotleta\u201d. Tymczasem muzyka biesiadna a\u017c do XVIII wieku odgrywa\u0142a bardzo istotn\u0105 rol\u0119 w zachowaniu decorum arystokratycznych spotka\u0144 przy wykwintnym jadle i najprzedniejszych trunkach, a co za tym idzie, musia\u0142a zapewni\u0107 im odpowiedni\u0105 opraw\u0119 zar\u00f3wno po wzgl\u0119dem formy, jak i tre\u015bci.<\/p>\n

W sk\u0142ad poszczeg\u00f3lnych suit, okre\u015blanych przez Bibera \u0142aci\u0144skim s\u0142owem partes<\/em>, czyli \u201ecz\u0119\u015bci\u201d, wchodz\u0105 zar\u00f3wno tradycyjne elementy suity barokowej (allemande, courante, sarabanda i gigue), jak i rozmaite \u201egalanterie\u201d, mi\u0119dzy innymi gawot, galiarda, canarie i chaconne. Suity pierwsza, czwarta i sz\u00f3sta rozpoczynaj\u0105 si\u0119 sonat\u0105, ko\u0144cz\u0105 za\u015b sonatin\u0105. Trzeci\u0105 z miejsca otwiera galiarda, dwie pozosta\u0142e Biber opatrzy\u0142 na wst\u0119pie intrad\u0105, z kt\u00f3r\u0105 w suicie pi\u0105tej koresponduje fina\u0142owa \u201eretirada\u201d. Utwory ze zbioru Mensa sonora<\/em>, cho\u0107 nie wymagaj\u0105 takiej bieg\u0142o\u015bci technicznej jak kompozycje Bibera na skrzypce solo, i tak zaskakuj\u0105 niezwyk\u0142ym bogactwem figur melodycznych, harmonicznych i rytmicznych. Na dworze arcybiskupim wykonywano je zapewne w r\u00f3\u017cnych obsadach, zale\u017cnie od rangi wydarzenia \u2013 w szczytowym okresie \u015bwietno\u015bci kapela ksi\u0119cia von Kuenburga liczy\u0142a przesz\u0142o stu muzyk\u00f3w. Co nie zmienia faktu, \u017ce w pierwotnym zamy\u015ble by\u0142y to utwory na trzy instrumenty solowe i basso continuo.<\/p>\n

\"\"<\/a><\/p>\n

Krzysztof Knittel. Fot. Marta Ankiersztejn<\/p>\n

W epoce baroku wi\u0119ksz\u0105 popularno\u015bci\u0105 cieszy\u0142a si\u0119 jednak sonata a tre, przeznaczona na dwa instrumenty melodyczne oraz b.c. realizowane z regu\u0142y na dw\u00f3ch instrumentach, basowym i akordowym \u2013 gatunek wywiedziony z w\u0142oskiej trzyg\u0142osowej muzyki wokalnej p\u00f3\u017anego renesansu. Do tego schematu, za namow\u0105 Filipa Berkowicza, postanowi\u0142 nawi\u0105za\u0107 Krzysztof Knittel. Jak sam wyzna\u0142, przedtem nas\u0142ucha\u0142 si\u0119 tylu barokowych sonat, mi\u0119dzy innymi autorstwa Bibera, \u017ce nie m\u00f3g\u0142 przesta\u0107 o nich my\u015ble\u0107. Jedynym sposobem, by zwalczy\u0107 t\u0119 uporczyw\u0105 obsesj\u0119, by\u0142o skomponowanie w\u0142asnej Sonaty AH200<\/em>, powsta\u0142ej na zam\u00f3wienie Festiwalu. <\/em><\/p>\n

\"\"<\/a><\/p>\n

Cohaere Ensemble. Fot. Archiwum zespo\u0142u<\/p>\n

Nie pierwszy si\u0119 Knittel nas\u0142ucha\u0142 i oby nie ostatni. O tym, \u017ce nawet najwi\u0119ksi mistrzowie na pewnym etapie \u017cycia zaczynaj\u0105 odczuwa\u0107 potrzeb\u0119 odniesie\u0144 do muzyki minionych epok i zestawiania ich z dorobkiem kompozytor\u00f3w wsp\u00f3\u0142czesnych, \u015bwiadczy te\u017c ostatnia dekada tw\u00f3rczo\u015bci Jana Sebastiana Bacha. Po roku 1740 Bach nami\u0119tnie kopiowa\u0142, aran\u017cowa\u0142 i przepisywa\u0142 po swojemu nie tylko dzie\u0142a Palestriny, Gaspariniego i Caldary, ale te\u017c przedstawicieli w\u0142asnego pokolenia. W\u015br\u00f3d tych ostatnich jego uznania doczeka\u0142 si\u0119 r\u00f3wnie\u017c Gottfried Heinrich St\u00f6lzel, kt\u00f3rego ari\u0119 Bist du bei mir <\/em>z zaginionej dzi\u015b opery Diomedes<\/em> \u2013 zachowan\u0105 w Notenb\u00fcchlein f\u00fcr Anna Magdalena Bach<\/em> \u2013 przez d\u0142ugi czas uwa\u017cano za utw\u00f3r Lipskiego Kantora. Podobnie by\u0142o z ari\u0105 Bekennen will ich seinen Namen <\/em>BWV 200, datowan\u0105 na rok 1742, kt\u00f3ra okaza\u0142a si\u0119 adaptacj\u0105 arii \u201eDein Kreuz, o Br\u00e4utgam meiner Seelen\u201d z oratorium pasyjnego St\u00f6lzla Die leidende und am Creuz sterbende Liebe Jesu <\/em>z 1720 roku. Wiele wskazuje, \u017ce ta pere\u0142ka w opracowaniu na alt, dwoje skrzypiec i basso continuo by\u0142a cz\u0119\u015bci\u0105 jednej z ostatnich, przepad\u0142ych kantat Bacha, by\u0107 mo\u017ce przeznaczonej na \u015bwi\u0119to Ofiarowania Pa\u0144skiego. Tym wi\u0119kszy \u017cal za muzyk\u0105, kt\u00f3rej nie da si\u0119 ju\u017c odzyska\u0107. Tym wi\u0119ksza nadzieja i rado\u015b\u0107, \u017ce arcydzie\u0142a barokowych kompozytor\u00f3w wci\u0105\u017c rezonuj\u0105 w wyobra\u017ani artyst\u00f3w, s\u0142uchaczy i tw\u00f3rc\u00f3w dnia dzisiejszego.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

I zn\u00f3w odliczamy: we \u015brod\u0119 rusza kolejny Actus Humanus Resurrectio, ja za\u015b – jak zwykle – zabawi\u0119 si\u0119 w herolda kilku wybranych koncert\u00f3w festiwalu. Wszystkie pozosta\u0142e i tak zapowiem na bie\u017c\u0105co. Na dobry pocz\u0105tek popo\u0142udnie z Janem Jakubem Monowidem i Cohaere Ensemble. Muzycy wyst\u0105pi\u0105 16 kwietnia o 17.30 w gda\u0144skim Ratuszu G\u0142\u00f3wnego Miasta, w programie … [Read more…]<\/a><\/span><\/p>\n","protected":false},"author":2,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[8],"tags":[],"class_list":{"0":"entry","1":"post","2":"publish","3":"author-mangusta","4":"post-8738","6":"format-standard","7":"category-miscellanea"},"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/atorod.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/8738","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/atorod.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/atorod.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/atorod.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/2"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/atorod.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=8738"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/atorod.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/8738\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":8742,"href":"https:\/\/atorod.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/8738\/revisions\/8742"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/atorod.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=8738"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/atorod.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=8738"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/atorod.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=8738"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}